II SA/Po 4771/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Hrycaj Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr ) Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 lipca 2004 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego ; I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...]r. o numerach [...]r. i [...]r. II. określa , że zaskarżone decyzje mogą być wykonywane. /-/ R.Batorowicz /-/ M.Hrycaj /-/ P.Miładowski JFS Decyzją z dnia [...]. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. powołując jako podstawy prawne art.104 kpa oraz art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. Nr 64, poz.414 z 1998r. ze zm.) przyznał Z. B. zasiłek celowy na dofinansowanie do kosztów zużycia prądu elektrycznego i gazu w miesiącu sierpniu 2000r. w wysokości 20 zł. Następnie decyzją z tego samego dnia Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. powołując wyżej wymienione podstawy prawne przyznał wnioskującemu zasiłek celowy na dofinansowanie do kosztów utrzymania i leczenia w miesiącu sierpniu 2000r. w wysokości 50 zł. Według przedstawionych w uzasadnieniach obu decyzji ustaleń Z. B. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i oboje są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni bez prawa do zasiłku. Na utrzymaniu małżonków pozostaje córka w wieku 7 lat.. Łączny dochód netto rodziny skarżącego wynosi [...]zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego ustalonego na podstawie ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 768 zł. Z. B. wniósł odwołanie od powyższych decyzji. Podniósł, że decyzje zostały wydane niezgodnie z prawem. Ponadto skarżący opisał także swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Decyzjami z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone decyzje w całości i przekazało sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniach obu decyzji organ odwoławczy podał, że materialno-prawne przesłanki rozstrzygnięć w niniejszych sprawach stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art.32 ust.1 cyt. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek celowy w określonej wysokości powinna być uzasadniona w sposób, który pozwala na weryfikację okoliczności prawnych i faktycznych podanych w uzasadnieniu decyzji.. Oznacza to, że uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi jakie stawia mu art.107§3 kpa. Organ I instancji ograniczając się w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji do przedstawienia sytuacji osobistej i majątkowej rodziny skarżącego nie uzasadnił faktycznie i prawnie swoich decyzji, nie sprecyzował bowiem argumentów jakimi kierowa się przyznając skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 20 zł na dofinansowanie do kosztów zużycia prądu elektrycznego i gazu oraz przyznając zasiłek celowy w wysokości 50 zł na dofinansowanie do kosztów utrzymania i leczenia. Organ II instancji stwierdził, że nie powiązanie uzasadnień z rozstrzygnięciami obu decyzji nie pozwala na ustalenie, czy organ pomocy społecznej nie naruszył przy ich wydaniu granic uznania administracyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. zostały wydane dwie decyzje z dnia [...]. przyznające Z. B. zasiłek celowy na dofinansowanie do kosztów zużycia gazu i energii w wysokości 20 zł i zasiłek celowy na dofinansowanie do kosztów utrzymania i leczenia. W motywach rozstrzygnięć obu decyzji organ administracji przytoczył wcześniej przedstawione ustalenia i normy prawne, a ponadto podał, że przy wydaniu decyzji przyznającej zasiłek celowy w wysokości 50 zł kierował się sytuacją strony, zaspokojeniem choćby minimalnych potrzeb innych osób i rodzin korzystających z pomocy oraz możliwościami finansowymi ośrodka pomocy. Natomiast w uzasadnieniu decyzji przyznającej zasiłek celowy w wysokości 20 zł organ I instancji podał, że przyznając zasiłek w takiej kwocie wziął pod uwagę, opłacone rachunki za gaz i energię elektryczną, uznając tym samym, że wnioskujący posiadał własne środki na ich zapłacenie. Ponadto, podał że kwota przyznanego świadczenia stanowi 40% poniesionych wydatków, bowiem organ rozstrzygając sprawę również kierował się własnymi możliwościami finansowymi i zaspokojeniem choćby minimalnych potrzeb innych osób i rodzin korzystających z pomocy. Zaznaczył również, że w tym samym dniu wydał także decyzję przyznającą pomoc na dofinansowanie kosztów utrzymania rodziny i leczenia w kwocie 50 zł. Od powyższych decyzji Z. B. odwołał się wnosząc o weryfikację oby decyzji w zakresie wysokości przyznanego świadczenia i przyznanie pomocy w wysokości kryterium dochodowego, zasiłku okresowego, dodatku energetycznego, zasiłku celowego na zakup podręczników w kwocie 117,50 zł. Decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy obie zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach obu decyzji organ odwoławczy podał, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że kryterium dochodowe dla rodziny skarżącego ustalone w oparciu o art.4 cyt. ustawy wynosi 768 zł. W skład osiąganego dochodu w badanym okresie wchodziły dieta za udział w posiedzeniu Rady Osiedla "W."- [...]zł, dodatek mieszkaniowy – [...]zł, oraz zasiłek rodzinny – [...]zł, co daje faktyczny dochód w kwocie [...]zł. W związku z powyższym osiągany przez rodzinę skarżącego dochód jest niższy od kryterium dochodowego, co kwalifikuje ich do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art.32 ust. 1 powyższej ustawy. W związku z posiadaniem statusu osoby bezrobotnej i niskimi dochodami skarżący kwalifikuje się do uzyskania zasiłku celowego na podstawie art.4 ust.1 cyt. ustawy. Przepisy powyższej ustawy nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają również kryterium ustalania tej wysokości. Organy pomocy społecznej nie są zatem związane przepisami co do wysokości przyznanego świadczenia, a jego kwota w każdym indywidualnym przypadku zależy od uznania tego organu. Ponadto przy przyznawaniu zasiłku organ I instancji kieruje się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również możliwościami finansowymi organu, który jest zobowiązany tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W związku z powyższym nie można uznać, iż zaskarżona decyzja narusza granice uznania administracyjnego, natomiast żądania dotyczące przyznania zasiłku w wysokości całości zgłaszanych wydatków należy uznać za nieuzasadnione. Zgodnie z art.2 ust.4 cyt. ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.. Dlatego też nie można uznać, że organ I instancji przekroczył granice uznania nie uwzględniając w całości oczekiwań strony co do wysokości świadczenia w przypadku gdy kwota przyznanej pomocy podyktowana była możliwościami finansowymi ośrodka. Ponadto organ odwoławczy w decyzji nr [...]zaznaczył, że skarżący nie udokumentował faktu poniesienia dodatkowych kosztów, np. związanych z zakupem podręczników, czy okularów, natomiast przedłożone prze niego rachunki za energię zostały w większości opłacone, a przyznana pomoc w kwocie 20 zł wystarcza na pokrycie rachunku za gaz w wyżej wnioskowanej wysokości 18,95 zł. Z. B. wniósł do sądu administracyjnego skargę domagając się uchylenia obu decyzji i przyznania pomocy pieniężnej w wysokości pokrywającej wszystkie ponoszone wydatki związane z kosztami leczenia i eksploatacji mieszkania. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Na rozprawie w dniu 6 lipca 2004r. Sąd postanowił na podstawie art.111 upsa zarządzić połączenie spraw o sygnaturach 4/II SA /Po 4771/01, 4/II SA /Po 4772/01 do łącznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia ich pod sygnaturą 4/II SA /Po 4771/01. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zasady przyznawania pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych, o które wnosił skarżący, określa ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. 1998r. Nr 64, poz.414 ze zm.). W myśl art.32 ust.1 i 2 powołanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej mógł być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Użyty w powołanym przepisie termin "może być przyznany" oznacza, że decyzja organu realizującego pomoc społeczną ma charakter uznaniowy. Ma to istotne znaczenie w sprawie, albowiem określa zarówno zakres kontroli instancyjnej, jak również badanie legalności decyzji przez sąd administracyjny. Kontrola ogranicza się w tej sytuacji wyłącznie do podstaw tego uznania czyli oceny, czy organy szczegółowo i wszechstronnie rozważyły życiową i materialna sytuację osoby ubiegającej się o pomoc społeczną i czy przyznając tę pomoc uwzględniły w pierwszej kolejności potrzeby osób, których dochody na jedna osobę w rodzinie są niższe od ustawowego kryterium. Należy również zauważyć, iż powołany przepis art.32 ust.1 i 2 ani też inne przepisy dotyczące udzielania pomocy ze środków opieki społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków nie są związane przepisami prawa co do wysokości przyznawanego zasiłku celowego. W tej sytuacji wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (vide: wyrok z dnia 28 lutego 1996r. sygn. SA/Gd 1472/95 LEX nr 44079) Niewątpliwym jest, że zaskarżone decyzje mają charakter uznaniowy, co wiąże się z tym, że muszą opierać się na pewnych kryteriach uznania, które stanowią wymóg prawa materialnego. Aby spełnić ów wymóg niezbędnym jest odpowiednie zastosowanie przepisów postępowania. Sąd dokonując kontroli zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane zostały z naruszeniem prawa. W pierwszej kolejności należało zaznaczyć, że uzasadnienia decyzji wydanych w postępowaniu odwoławczym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie przyznania zasiłków celowych na miesiąc sierpień 2000r. nie są dokładnie sprecyzowane. Z uzasadnień obu decyzji nie wynika jednoznacznie jakich wniosków skarżącego one dotyczą. W decyzji nr [...]dotyczącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów zużycia energii i gazu organ odwoławczy podnosi, że skarżący nie udokumentował faktu poniesienia dodatkowych kosztów związanych z zakupem podręczników czy okularów. Zdaniem Sądu problem tychże kosztów organ odwoławczy powinien zamieścić w uzasadnieniu decyzji nr [...]dotyczącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów leczenia i utrzymania. Ponadto niedopuszczalny jest zarzut organu odwoławczego, że skarżący nie udokumentował faktu poniesienia dodatkowych kosztów związanych z zakupem okularów i podręczników szkolnych. W tym wypadku wystarczającym dla wykazania istnienia potrzeb dokumentem było przedłożenie przez wnioskującego zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność noszenia szkieł korekcyjnych, a w przypadku zakupu podręczników szkolnych udokumentowanie wieku dziecka i realizacji obowiązku szkolnego. Organ administracji nie mógł żądać rachunków na zakup okularów i podręczników skoro wnioskujący o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego nie miał środków na ich zakup. Jednakże wnioskujący przedłożył taki rachunek, a organ administracji kierując się własnym doświadczeniem życiowym powinien ocenić, czy kwota 37,40 zł stanowi wygórowaną cenę za okulary. Podobnej oceny wymaga potrzeba w zakresie zakupu podręczników. Po drugie nie wyjaśniono dlaczego organ administracji I instancji wydając decyzję w dniu [...]. po ponownym rozpatrzeniu sprawy przyznał zasiłek celowy na dofinansowanie do kosztów leczenia i utrzymania rodziny na miesiąc sierpień 2000r. oraz na dofinansowanie do kosztów zużycia gazu i energii elektrycznej na miesiąc sierpień 2000r., skoro zasiłek celowy przyznaje się jednorazowo na pokrycie określonych jednorazowych potrzeb na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania ostatecznej decyzji. Po trzecie w aktach sprawy nie ma wniosków skarżącego z dnia [...] maja 2000r., [...] czerwca 2000r. i [...] czerwca 2000r.dotyczących przyznania zasiłku celowego, o których mowa w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. W związku z tym nie jest jasne do jakich żądań zawartych w powyższych wnioskach odnoszą się poszczególne decyzje. Ponadto nie wiadomo, czy organ administracji odniósł się do wszystkich żądań skarżącego i w jaki sposób się do nich ustosunkował.. Z treści odwołania z dnia 28 marca 2001r. wynikałoby, że skarżący składając wniosek [...] maja 2000r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy w G. również o przyznanie zasiłku okresowego ze względu na dramatyczną sytuację rodzinną. Organ administracji w ogóle nie odniósł się do kwestii zasiłku okresowego, w żadnej z decyzji nie ma o nim mowy. Po czwarte Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów art.7,art.77 i art.107 kpa albowiem organy obu instancji wydały decyzję bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawierają tyko ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i życiowej skarżącego i jego rodziny, natomiast nie zawierają ustaleń możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G.. Wprawdzie organ administracji I instancji jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyły, że wysokość zasiłku celowego jest uwarunkowana zarówno potrzebami wnioskodawcy jak i możliwościami finansowymi pomocy społecznej, to jednak w żaden sposób nie zostało wykazane jaką ilość środków pieniężnych na zasiłki celowe w danym roku przeznaczył ośrodek pomocy ani też jaka liczba osób jest nimi objęta. Wykazanie możliwości finansowych ośrodka jest konieczne w szczególności ze względu na fakt, iż wnioskujący otrzymał świadczenie w kwocie stanowiącej tylko 40% poniesionych przez niego wydatków, ponieważ jak uzasadnił to organ I instancji przy rozstrzyganiu wysokości zasiłku celowego kierował się również własnymi możliwościami finansowania. Skoro podejmując zaskarżone decyzje, organy obu instancji naruszyły prawo materialne i przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należy decyzje uchylić zgodnie z art. 135 i 145§1 pkt 1 lit. a i c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Sąd na podstawie art.55 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995r. (Dz. U. Nr 74, poz.368) w związku z art.97§2 przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1271) zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem kosztów sądowych. Sąd zgodnie z przepisem art.152 upsa rozstrzygnął, że zaskarżone decyzje mogą być wykonane. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy konieczne będzie dla wydania prawidłowej decyzji odniesienie się do wyrażonego przez Sąd stanowiska, a więc sporządzenie prawidłowych uzasadnień, z których jasno będzie wynikało do jakich żądań skarżącego odnoszą się poszczególne decyzje. Ponadto należy ustosunkować się do wszystkich żądań zawartych we wnioskach skarżącego o przyznanie pomocy finansowej, które zostały pominięte w przedmiotowej sprawie. Obowiązkiem organu jest również dokonanie ustaleń dotyczących możliwości finansowych ośrodka pomocy. Należy również wyjaśnić dlaczego organ administracji po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 23 marca 2001 r. przyznał zasiłku celowe na miesiąc sierpień 2000 r. /-/ R.Batorowicz /-/ M.Hrycaj /-/ P.Miładowski JFS