II SA/Po 478/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], odmówił [...] (dalej: skarżącemu), przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku na dzieci: [...], [...], [...], [...] i [...]. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że zgodnie z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokość zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 poz. 1238) oraz zgodnie z art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...] zł oraz gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych: w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2 pomnożoną przez członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z art. 3a. Zgodnie z art. 5 ust. 3a: w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą przekroczony dochód rodziny. Organ wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci: [...], [...], [...], [...] i [...]. Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych w przypadku skarżącego wynosi [...] zł na osobę w rodzinie. Łączny dochód całej rodziny [...] osobowej, nie może przekroczyć [...] zł ([...] x [...] zł). Miesięczny dochód (po odliczeniu utraconego dochodu / doliczeniu uzyskanego dochodu) rodziny skarżącego uzyskany w 2017 r. wyniósł [...] zł ([...] ha przeliczeniowe x [...] zł) Kryterium dochodowe dla całej rodziny zostało przekroczone o [...] zł ([...] zł – [...] zł). Dochód rodziny przekroczył również łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących rodzinie w okresie zasiłkowym [...] a zatem nie można również przyznać świadczeń w wysokości różnicy, o której mowa w art. 5 ust. 3a. Skarżący, pismem z dnia [...] listopada 2018 r., wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji wskazując, że od dnia [...] czerwca 2017 r. nie posiada gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że kryterium dochodowe znajdujące zastosowanie w sprawie to [...] zł. Obliczając dochód skarżącego za 2017 r. organ wskazał, że zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] września 2018 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2017 r. [...] zł. [...] ha x [...] zł = [...] zł: 12 miesięcy = [...] zł : [...] osób = [...] zł. Organ stwierdził więc, że dochód rodziny przekracza kryterium o [...] zł. Z obliczeń Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynikało również, że rodzinie przysługiwałyby świadczenia rodzinne w kwocie [...]zł. Świadczenia jednak nie przysługują, bowiem dochód rodziny przekracza kryterium o kwotę wyższą, aniżeli łączna kwota zasiłków wraz z dodatkami przysługująca rodzinie na okres zasiłkowy [...]. Odnosząc się do treści odwołania, organ II instancji wskazał, że z załączonych do akt sprawy dokumentów nie wynika, że skarżący od [...] czerwca 2017 r. nie posiada gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, że w oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. - świadomy odpowiedzialności karnej, skarżący wskazał, że w roku kalendarzowym 2017 powierzchnia jego gospodarstwa rolnego wynosiła [...] ha. Żaden z załączonych przez skarżącego dokumentów nie świadczy o zbyciu w 2017 r. gospodarstwa rolnego. Organ II instancji wyjaśnił również, że przepisy regulujące przyznanie świadczeń rodzinnych, nie dają organowi możliwości uznaniowego podejścia do sprawy. W przypadku jeżeli strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w powołanych powyżej przepisach prawa, nie może być jej przyznanie świadczenie rodzinne. Kolegium uznało więc, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem, zaś powoływane w odwołaniu okoliczności nie mogą mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Skarżący, pismem z dnia [...] maja 2019 r., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję organu odwoławczego, wskazując ponownie, że od [...] czerwca 2017 r. nie posiada gruntów ornych. Do swojej skargi, skarżący załączył kopię aktu notarialnego sporządzonego przez notariusz [...] w [...] Rep. A nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pismem z dnia [...] czerwca 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie, skarżący wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2018 r. zwrócił się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...]. Skarżący, w złożonym wniosku wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi żona i piątka dzieci, w tym jedno dziecko niepełnosprawne. Skarżący wniósł także o przyznanie stosownych dodatków do zasiłku. Przedmiotowy wniosek został złożony na formularzu. W zakresie uzyskiwanych dochodów, skarżący wskazał, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na który jest ustalane prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, skarżący i członkowie jego rodziny nie osiągnęli dochodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w wymienionych we wniosku przepisach ani nie osiągnęli dochodów z działalności podlegającej opodatkowaniu ryczałtem ewidencjonowanym lub kartą podatkową. Skarżący zaznaczył natomiast, że rodzina osiągnęła dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. W związku ze wskazanym przez skarżącego uzyskiwaniem dochodów z gospodarstwa rolnego, skarżący, zgodnie z zawartym w formularzu wniosku pouczeniem, wypełnił dodatkowo oświadczenie o wielkości jego gospodarstwa. Skarżący, na formularzu oświadczenia wskazał, że w roku kalendarzowym 2017 powierzchnia jego gospodarstwa rolnego w ha przeliczeniowych ogólnej powierzchni wyniosła [...]. Na tej podstawie, organ I instancji obliczył dochód rodziny. Organ, zastosował zasadę z art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.), regulującą warunki przyznania zasiłku rodzinnego. Zgodnie z powyższym przepisem, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 624, 1282 i 1529). Kwota wynikająca z przywołanego obwieszczenia, jak wskazał to organ, wynosiła [...] zł, a więc miesięcznie [...] zł. Na tej podstawie, mnożąc wskazaną przez skarżącego powierzchnię gospodarstwa z kwotą wynikającą z obwieszczenia, organ ustalił, że dochód rodziny skarżącego uzyskany w 2017 r. przekroczył kryterium dochodowe i w związku z tym odmówił skarżącemu wnioskowanych zasiłków. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wskazał, że od dnia [...] czerwca 2017 r. nie posiada już gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uznając że skarżący kwestii tej nie wykazał, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Sądu, zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie było co najmniej przedwczesne. Należy bowiem przypomnieć, że organ prowadzący postępowanie administracyjne, ma obowiązek działać przy zachowaniu zasady prawdy obiektywnej. Zgodnie bowiem z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: k.p.a.), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, organy w rozpoznawanej sprawie naruszyły powyższe regulacje. Należy bowiem podkreślić, że skarżący, w polu 5.3 formularza wniosku o ustalenie prawa do świadczeń zaznaczył, że w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku nastąpiła utrata przez niego dochodu. Organ jednak, mimo posiadania powyższej informacji ze strony skarżącego, w żaden sposób nie próbował ustalić okoliczności utraty dochodu, na jaką wskazał skarżący. W aktach sprawy brak jest informacji by organ podjął jakikolwiek działania w tym kierunku. Mimo więc podanej informacji o tym, że skarżący w analizowanym roku utracił dochód oraz że jego jedynym dochodem był dochód z gospodarstwa, organ nie podjął żadnych działań by to zweryfikować i w sposób zgodny z rzeczywistością ustalić jak kształtowała się wówczas sytuacja finansowa rodziny. Należy również zwrócić uwagę, że w ocenie Sądu, bierność skarżącego w tym zakresie była w pewnym stopniu usprawiedliwiona. Skarżący wypełnił otrzymany formularz, na którym składa się wniosek o przyznanie świadczenia i mógł sądzić, że szczegółowe informacje na temat jego sytuacji finansowej zostaną ustalone przez organ. W składanym formularzu brak jest miejsca na to, by wnioskujący o świadczenie mógł opisać np. na czym polegała utrata dochodów, jaka miała nastąpić w analizowanym okresie. Z powyższych względów, zdaniem Sądu, w tej konkretnej sytuacji, gdy skarżący wskazał organowi, że utracił dochód, nie sposób jest czynić skarżącemu zarzutu i obciążać go tym, że nie złożył na tą okoliczność żadnych dowodów w sytuacji gdy organ się tego nie domagał. Należy też mieć na względzie, że zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest jednak informacji o tym by organ w jakikolwiek sposób dociekał okoliczności utraty przez skarżącego dochodu i informował go, że w przypadku nieprzedłożenia organowi bliższych informacji w tym zakresie, spotka się ona z odmową przyznania świadczeń. W ocenie Sądu, uchybienia wymienionym wyżej przepisom postępowania dopuścił się nie tylko organ I instancji ale również organ odwoławczy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący, w treści swojego bardzo krótkiego odwołania powołał się tylko na jedną okoliczność, tzn. że od [...] czerwca 2017 r. nie posiada gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało jednak żadnej własnej inicjatywy by ustalić rzetelność powyższego twierdzenia, ograniczając się do wskazania w treści wydanej decyzji, że kwestia ta nie została udowodniona. W ocenie Sądu, w sytuacji gdy odwołujący się tak jednoznacznie formułuje swoje stanowisko i brak jest jakichkolwiek podstaw do tego by przyjąć, że nadużywa on swoich uprawnień procesowych, postępowanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego było wyraźnie sprzeczne z zasadą zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien szczegółowo przeanalizować złożony wraz ze skargą dokument w postaci kopii aktu notarialnego sporządzonego przez notariusz [...] w [...] Rep. A nr [...] i dokonać oceny, czy okoliczności z niego wynikające świadczą o utracie przez skarżącego dochodu. W przypadku wątpliwości, organ winien zwrócić się, w szczególności do skarżącego, o dalsze wyjaśnienia. Na tej podstawie organ winien ponowienie przeliczyć dochody skarżącego i ocenić czy spełnione zostało kryterium dochodowe. Wobec powyższego, wydane w sprawie decyzje organu I i II instancji podlegają uchyleniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.).