II SA/Po 478/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...], Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., odmówił przyznania W. G. pomocy w formie zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, z powodu występującej dysproporcji pomiędzy udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową oraz brakiem czynnika uzasadniającym przyznanie tej formy pomocy. W wyniku rozpoznania wniesionego przez W. G. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Po rozpoznaniu skargi W. G., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił zaskarżoną decyzję SKO w K.. Pismem z dnia [...] listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przesłało Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w J. kserokopię prawomocnego wyroku z dnia [...] lipca 2019 r., wskazując, że z uwagi na uchylenie zaskarżonej decyzji i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji, sprawa została zarejestrowana pod nowym numerem [...] Po otrzymaniu wskazanego pisma, Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r., odmówił W. G. przyznania pomocy na zasiłek okresowy – z uwagi na bierną postawę i brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia faktycznej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, na podstawie którego wydaje się decyzję. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu [...] listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło organowi I instancji sprawę oraz przesłało do wiadomości kserokopię prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylającego zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] września 2017 r., nr [...], wobec czego organ I instancji wszczął postępowanie. W wyniku wniesionego przez W. G. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Pismem z dnia [...] maja 2020 r. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną powyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, co obligowało Sąd do stwierdzenia ich nieważności. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że decyzja organu I instancji została wydana w stanie faktycznym sprawy, w którym w obrocie prawnym w dalszym ciągu funkcjonowała decyzja Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] Wbrew twierdzeniom organu I instancji, powielonych później w treści decyzji organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił wyłącznie zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...]. Oznacza to, że w obrocie prawnym pozostała decyzja Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] września 2017 r., nr [...], oraz wniesione od tej decyzji odwołanie W. G. – odwołanie to winno być rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ramach ponownego rozpoznania sprawy. Taka intencja przyświecała zresztą organowi odwoławczemu, który przesyłając prawomocny wyrok organowi I instancji przy piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. bez akt sprawy wskazał, że w wyniku wyroku została uchylona zaskarżona decyzja i w związku z koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy, została ona zarejestrowana pod nowym numerem [...] Tymczasem organ I instancji nie czekając na ponowne rozpatrzenie odwołania W. G. i wydanie decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydało nową decyzję, choć w obrocie prawnym pozostawała decyzja Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] wydana w tej samej sprawie. W tej sytuacji Sąd był zobligowany do stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] Postępowanie administracyjne jest bowiem dwuinstancyjne i dopóki organ odwoławczy nie rozpoznał złożonego odwołania i nie wydał decyzji ostatecznej w sprawie, która uchylałaby decyzję organu I instancji i przekazywała sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi, organ I instancji nie mógł ponownie wydać decyzji w tej samej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie W. G. od decyzji Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], nie dostrzegło wskazanej nieprawidłowości i rozpatrzyło sprawę merytorycznie, zamiast uchylić decyzję organu I instancji z przyczyn proceduralnych. Jest to przy tym o tyle rażące, że działanie organu odwoławczego jawi się jako pozbawione wszelkiej staranności i skrupulatności. Przekazując wyrok organowi I instancji organ odwoławczy wskazywał przecież, że jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy, a w zaskarżonej decyzji bezrefleksyjnie powielił błędne twierdzenie organu I instancji co do rozstrzygnięcia Sądu wskazując, że zostały uchylone decyzje obydwu instancji. Co więcej, z akt sprawy wynika, że choć organ odwoławczy wydał decyzję kontrolowaną w niniejszym postępowaniu, to decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], po ponownym rozpoznaniu odwołania W. G. od decyzji z dnia [...] września 2017 r., [...], uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że sprawa była już rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jednakże w wyniku zaskarżenia decyzji ostatecznej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Sąd ten uchylił rozstrzygnięcie Kolegium. W konsekwencji w obrocie prawnym pozostaje decyzja organu I instancji oraz odwołanie od niej, które należy rozpoznać mając na uwadze wytyczne wskazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Konsekwencją wydania tej decyzji było wydanie przez Kierownika Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] września 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy, utrzymanej następnie w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Skarga na tę decyzję została zarejestrowana w tutejszym Sądzie pod sygn. II SA/Po [...]. Z powyższego wynika, że organ odwoławczy rozpoznając odwołanie od decyzji Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w ogóle pominął, że decyzja organu I instancji została wydana w sprawie wszczętej na wniosek W. G. z dnia [...] lipca 2017 r., który wpłynął do organu I instancji w dniu [...] lipca 2017 r., o przyznanie zasiłku okresowego i wyrok z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...] dotyczy tej sprawy. Końcowo Sąd wyjaśnia, że aby zaszło rażące naruszenie prawa muszą wystąpić łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Przy czym chodzi o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W demokratycznym państwie prawa, jakimi w świetle art. 2 Konstytucji jest Rzeczypospolita Polska, jako niedopuszczalną uznać należy sytuację, w której organ odwoławczy, czyli instytucja mająca charakteryzować się wysokim poziomem profesjonalizmu w obszarze swej rzeczowej specjalizacji, popełnia kluczowy pod względem formalnym błąd polegający na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji wydanej w tej samej sprawy indywidualnej, co pozostająca w obrocie prawnym wcześniejsza decyzja tego organu. Świadczy to nie tylko o niewykonaniu jasnych wytycznych wynikających z prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego, ale także o poważnej i niedającej się usprawiedliwić obrazie przepisów prawa procesowego, tj. art. 15, art. 127 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Tak prowadzone postępowanie musi znacząco obniżać zaufanie obywatela do organów władzy publicznej, godząc tym samym w istotę zasady naczelnej wyrażonej w art. 8 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt 1 zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] lutego 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.