II SA/Po 481/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2015r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...]Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art.7, art. 8 ust.1 pkt 1 ust. 3 i 4, art. 11 ust. 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art, 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił przyznania K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: żywności za kwotę łączną - wys. 90,56 zł., doładowania do telefonu za łączną kwotę 10,00 zł, części rowerowych 81,74 zł, uregulowania strat rowerowych w wysokości 200zł, usługi fryzjerskiej 25 zł, zwrot kosztów za kserowanie dokumentów 8 zł, zakup pałki obronnej 50 zł, kołków 4,50 zł oraz wiertła 20 zł. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że wnioskami z dnia 16 grudnia 2014 r., 29 grudnia 2014 r., 5 stycznia 2015 r., K. K. zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznania zasiłku celowego na zakup opisanych powyżej towarów i usług. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, iż K. K. lat 55 w prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków stanowi zasiłek okresowy w miesięcznej wys. 271,00 zł. Ponadto, między innymi w okresie od września 2014r. do października 2014r. i kolejnymi decyzjami od listopada 2014r. do grudnia 2014r. został stronie przyznany zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wys. 400,00 zł. Dalej Prezydent wyjaśnił, że K. K. zamieszkuje w domku letniskowym na działce, której właścicielem jest jego ojciec W. K. Domek posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny, toaleta oraz strych. Do altany doprowadzony jest prąd i woda, natomiast ogrzewanie zapewnia piecyk – tzw. koza. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, iż strona dysponuje opałem do piecyka. K. K. ma możliwość korzystania z łazienki i wc ojca, który mieszka niedaleko działek. Ponadto strona przynosi sobie wodę od ojca i ma możliwość korzystania z własnej ubikacji. Ustalono także, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, lecz sam nie poszukuje pracy. Pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby K. K. nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności i nie widzi potrzeby wystąpienia o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Następnie organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 542 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dochód K. K. nie przekracza tak określonego kryterium. Dalej Prezydent wskazał 24 decyzji administracyjnych wydanych od kwietnia do grudnia 2014 r., którymi przyznał stronie zasiłki celowe oraz zasiłki okresowe i wyjaśnił, iż w okresie od stycznia 2014 r. do grudnia 2014 r. otrzymała ona pomoc w łącznej kwocie 1076,65 zł. Odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów zakupionej w grudniu 2014 r. żywności w łącznej wys. 90,56 zł, organ nie dostrzegł podstaw do zwrotu poniesionych nakładów finansowych, gdyż K. K. otrzymał grudniu 2014 r. podobnie jak w poprzednich miesiącach zasiłek celowy na powyższy cel w wys. 400 zł, miesięcznie, zatem zgłaszana potrzeba została już zabezpieczona. Prezydent wyjaśnił nadto, że pozostałe zgłaszane potrzeby nie mogą być traktowane jako zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 23 kwietna 2015 r. nr SKO.PS.404.M.338.2013 uchyliło zaskarżoną decyzję w części dot. odmowy przyznania zasiłku celowego na usługi fryzjerskie w wysokości 25,00 zł, i przyznało K. K. zasiłek celowy na usługi fryzjerskie w wysokości 25,00 zł. W pozostałej części utrzymano zaskarżoną decyzję organu I instancji w moc. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż zgłoszone przez K.a K.a potrzeby nie należą do niezbędnych potrzeb bytowych, na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zauważono, iż środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić, tymczasem K. K. mógł zaspokoić te potrzeby w własnym zakresie z zasiłku celowego i dlatego domaganie się zwrotu tych kosztów nie znajduje uzasadnienia. Podkreślono, iż fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Kolegium postanowiło przyznać stronie zasiłek celowy na usługi fryzjerskie podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015 r., w którym stwierdzono, iż strzyżenie włosów może być zaliczone do niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż posiada nie tylko znaczenie estetyczne, ale także higieniczne. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. kwestionując tym samym jej prawidłowość. Do skargi dołączył zbiór kserokopii artykułów prasowych i dokumentów mających w jego przeświadczeniu znaczenie dla sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia 20 stycznia 2015 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Dalej, zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już dotychczas przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są "potrzebami niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W ocenie Sądu organy trafnie stwierdziły, iż w konkretnych okolicznościach sprawy, wobec uzyskiwanej dotychczas pomoc, zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, przekraczając zadania i zakres pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Jak trafnie zauważył organ II instancji z treści przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już to wyżej zostało wspomniane, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie istotną okolicznością jest, że w momencie rozpatrywania wniosku o świadczenie celowe skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy (z tytułu bezrobocia) w wysokości 271 zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł miesięcznie. W ocenie Sądu organ nie miał zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu usług, urządzeń i materiałów wskazanych we wniosku. Zgłoszone potrzeby dotyczyły zapewnienia dostępu do telekomunikacji (doładowanie karty telefonu), kosztów użytkowani roweru, sporządzania kserokopii, zakupu materiałów budowlano/remontowych oraz żywności. Powyższe oznacza, że wniosek ten dotyczył w części potrzeb, na których zaspokojenie skarżący otrzymywał regularną pomoc (zasiłek na zakup żywności), w pozostałej zaś części dotyczył potrzeb, które w ustalonym stanie faktycznym nie służą bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy i które mogą być zaspakajane z przyznanego zasiłku kresowego. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że w ramach korzystania z instytucji zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania w sposób ciągły i we wszelkich sferach potrzeb osób potrzebujących. Nadto organ – o czym była już wcześniej mowa – oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku skarżącego udzielane mu wsparcie realizowane jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznawania określonej pomocy finansowej. Trzeba mieć też na uwadze, że skarżący nie wykazał, iżby zamieszkiwany domek (altana) faktycznie wymagał wykonania prac, którym mogłyby służyć materiały wskazane we wniosku (kołki oraz wiertło). Skarżący nie wyjaśnił także, co oznacza wniosek o pokrycie straty rowerowych w wysokości 200 zł i w jakim celu potrzebna jest mu pałka obronna. Ponadto jak trafnie zauważyło Kolegium wniosek skarżącego częściowo dotyczył nie udzielenia pomocy na przyszłe zaspokojenie potrzeby, lecz tylko refinansowania przez pomoc społeczną poniesionych już kosztów potrzeb, które zdołał zaspokoić we własnym zakresie. Reasumując dotychczasowe rozważania, należy stwierdzić, że w niniejszym stanie faktycznym organ uprawniony do rozpoznania wniosku o pomoc w formie zasiłku celowego przedsięwziął możliwe środki, aby ustalić jaka jest obecna kondycja materialno-finansowa skarżącego. Uwzględnione zostały w szczególności wnioski wypływające z aktualizacji wywiadu środowiskowego dotyczącego sytuacji życiowej wnioskodawcy. Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę i na to, że stała pomoc finansowa otrzymywana przez K. K. przez kilka miesięcy poprzedzających złożenie wniosków wynosiła 671 zł miesięcznie (pomijając ewentualne dodatkowe przyznanie zasiłków celowych), a zatem stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie jest to wprawdzie przesłanka wyłączająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające, gwarantujące minimum godnej egzystencji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.