II SA/Po 488/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] r. W. G. wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup lekarstw niezbędnych w procesie leczenia. Uzasadniając wniosek podniósł, że zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, wobec czego nie stać go na zakup lekarstw. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Burmistrz J. przyznał W. G. zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.; dalej: "u.p.s.") wyjaśnił, że wyznacznikami udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego są z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy oraz cel, na który pomoc ma być przyznana, a z drugiej strony możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę sytuację materialno-bytową wnioskodawcy, tj. bezrobocie, udzielono mu pomocy celowej w wysokości, na jaką pozwala budżet Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na rok 2016, który wynosi [...] zł. Organ wskazał również, że ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala, nawet w najbardziej uzasadnionych przypadkach, na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. W odwołaniu z dnia [...] r., W. G. podniósł, że decyzja organu I instancji nie spełnia ustawowych oczekiwań w zakresie potrzeb społecznych. Jednocześnie zakwestionował stanowisko organu w zakresie daty nadania przesyłki zawierającej wniosek o przyznanie zasiłku celowego, wskazując, że nadał ją [...] r. w placówce Poczty Polskiej. W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 1, 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1659) oraz art. 17 pkt 1, 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza J. z dnia [...] r. W uzasadnieniu powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji dokonał wszechstronnej analizy okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie, a jej wynik zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium stwierdziło przy tym, że stanowisko organu pierwszej instancji nie budzi żadnych zastrzeżeń, albowiem organ ten dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a do ośrodka zgłasza się o pomoc wiele osób potrzebujących. Podkreślono, że organ pierwszej instancji przyznał odwołującemu w grudniu 2016 r. odrębnymi decyzjami pomoc finansową na różne cele. Ponadto Kolegium wskazało na treść art. 61 § 3 K.p.a. wyjaśniając, że datą wszczęcia postępowania o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego jest data wpływu wniosku strony, a nie ewentualny dzień jego nadania w placówce pocztowej. W dniu [...] r. W. G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K wskazując, że narusza ona normy prawne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie oś sporu koncentruje się wokół przyznania skarżącemu przez Burmistrza J., z którego upoważnienia działał Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków w kwocie [...]zł, zamiast wnioskowanej kwoty [...]zł, będącej – zdaniem skarżącego – kwotą niezbędną i konieczną. Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634,00 zł. Co istotne, rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że W. G., wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, spełniał kryterium dochodowe warunkujące przyznanie tego świadczenia. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, tj. kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] r., oświadczenia o stanie majątkowym z dnia [...] r., raportu z Powiatowego Urzędu Pracy w J. wygenerowanego [...] r. z programu SEPI oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wynika, że skarżący nie posiada żadnego dochodu i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. od dnia [...] r., bez prawa do zasiłku. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, będąc właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2, według podanej przez niego informacji zadłużonego na około [...] tys. Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, istniejącej od [...] r. (k. 57 – 58, k. 61 – 65 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17). Sporną kwestią jest natomiast kwota przyznanego skarżącemu świadczenia, niższa od wnioskowanej o [...] zł. Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący, biorąc pod uwagę treść cytowanych na wstępie przepisów rację należy przyznać organom pmocy społecznej, albowiem oceniając sytuację materialno – bytową skarżącego w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, czyniąc tym samym zadość postanowieniom art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Argumenty wysunięte w zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Organy słusznie wzięły pod uwagę fakt, że skarżący jest objęty pomocą Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Należy zauważyć, że skarżący był objęty programem wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", we wrześniu 2016 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości [...] zł na remont mieszkania oraz w wysokości [...] zł na opał (k. 57 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17). Ponadto, z kwestionariusza aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że [...] r. do ośrodka wpłynęły wnioski skarżącego o zasiłki celowe na zakup odzieży i bielizny osobistej w kwocie [...]zł (nr [...]), na remont mieszkania w kwocie [...]zł (nr [...]), na leczenie prywatne w kwocie [...]zł (nr [...]), na zakup opału w kwocie [...]zł (nr [...]), na niezbędne przedmioty użytku domowego w kwocie [...]zł (nr [...]), na leki w kwocie [...]zł (nr [...] – objęty niniejszym postępowaniem) oraz wniosek o zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia (nr [...]), które to wnioski skarżący ponowił w dniu [...] r. Ośrodek rozpatrując wnioski złożone [...] r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup odzieży i bielizny osobistej w kwocie [...]zł, na zakup opału w wysokości [...] zł, na sprzęt gospodarstwa domowego w wysokości [...] zł, na zakup leków w wysokości [...] zł, łącznie z zasiłków celowych [...] zł oraz od 1 listopada do [...] r. zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący jest więc objęty stałą pomocą ze strony MGOPS w J., który stara się wspomagąć skarżącego w różnych jego potrzebach. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić raz jeszcze, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ pierwszej instancji podkreślił, że udziela skarżącemu pomocy w wysokości na jaką pozwalają jego możliwości finansowe – ograniczony budżet w 2016 r. w wysokości [...] zł, przy czym ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości. Powyższe w pełni koreluje z informacją wskazaną w zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy, że kwota wypłaconych zasiłków celowych w gminie w 2015 r. wynosiła [...] zł. Oznacza to, że pomimo rosnącego zapotrzebowania na pomoc w formie zasiłków celowych organ dysponował kwotą niższą o [...] zł w stosunku do roku poprzedniego i musiał tę kwotę rozdysponować w taki sposób, aby udzielić pomocy jak największej liczbie osób potrzebujących. W kontekście powyższego nie bez znaczenia również pozostaje fakt, że organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 50, art. 64 § 2 K.p.a., art. 106 ust. 4 i art. 107 u.p.s. oraz na podstawie § 2 i § 8 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1406) wezwał skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w związku ze złożonym wnioskiem o dokumenty potwierdzające zgłaszaną przez niego potrzebę, tj. recepty na potrzebne w procesie leczenia leki z wyceną z apteki lub faktury potwierdzające zakup tychże leków (k. 74 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17). Należy podkerślić, że przyznanie zasiłku celowego na zakup leków nie może być równoznaczne z przyznaniem zasiłku celowego na zakup jakichkolwiek leków, lecz jedynie tych, które z punktu widzenia medycznego są niezbędne i konieczne w procesie leczenia. Zasiłek celowy przyznaje się na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. Cel, na jaki ma być przyznana pomoc winien być bowiem szczegółowo udokumentowany. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu leków, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Przyznanie świadczenia na ten cel jest bowiem uzasadnione w sytuacji, kiedy wnioskodawca udokumentuje, że stosowanie leków jest konieczne i niezbędne z medycznego punktu widzenia. Wymóg stosowania określonych leków musi być zatem potwierdzony stosownym zaświadczeniem lekarskim, receptą bądź kartą informacyjną leczenia szpitalnego. Dopiero na podstawie takich dokumentów organ może ocenić potrzeby wnioskującego o pomoc w pokryciu kosztów leczenia (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2259/13, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący odebrał wezwanie organu pomocy w dniu [...] r. (k. 75 akt administracyjnych przy sprawie II SA/Po 485/17), jednak nie przesłał żądanych dokumentów do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, ani nie przekazał ich także podczas przeprowadzonej w dniu [...] r. aktualizacji wywiadu środowiskowego, nie przedstawił ich również w postępowaniu odwoławczym, ani składając skargę do sądu. Tymczasem obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Niemniej jednak pomimo niewywiązania się skarżącego z ciążącego na nim obowiązku, organ pomocy społecznej przyznał mu zasiłek celowy na zakup leków, choć stosownie do treści art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Konkludując należy więc wskazać, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków w kwocie [...]zł było zasadne z punktu widzenia przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego w odwołaniu kwestii związanej z datą nadania przesyłki zawierającej wniosek o przyznanie zasiłku celowego należy zgodzić się z organem odwoławczym, że zgodnie z art. 61 § 3 K.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej, stąd wniosek skarżącego został zakwalifikowany jako wniosek z dnia [...] r. (data wpływu do organu – k. 41 akt adm.). Niemniej jednak wniosek skarżącego został rozpoznany bez względu na tę datę, wobec czego okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.