II SA/Po 489/18

Dnia 8 listopada 2018 roku Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J.K., H. K., D. K. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2016 roku, sygn. akt II SA/Po 727/15. postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu /-/ R. Talaga Postanowieniem z dnia 12 listopada 2015 roku, sygn. akt II SA/Po 727/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ustanowił dla J.K., H. K. i D.K. adwokata i odmówił im zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 15 grudnia 2015 roku Wicedziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w P. wyznaczył dla skarżących pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata K. C. Wyrokiem z dnia 1 marca 2016 roku, sygn. akt II SA/Po 727/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił przedmiotową skargę i przyznał adwokatowi K. C. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu kwotę [...] zł. Wobec braku złożenia środka zaskarżenia, orzeczenie sądu stało się prawomocne z dniem 21 maja 2016 roku. Pismem z dnia 20 maja 2018 roku J. K., H. K. i D. K. złożyli skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 marca 2016 roku, sygn. akt II SA/Po 727/15. Pismem z dnia 30 czerwca 2018 roku adwokat K. C., powołując się na fakt wyznaczenia pełnomocnikiem z urzędu skarżących, złożył pismo uzupełniające skargę o wznowienie postępowania sądowego, w którym zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 19 października 2018 roku, sygn. akt II SA/Po 489/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę o wznowienie postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714), które weszło w życie 2 listopada 2016 r. Stosownie do treści § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl § 3 rozporządzenia, zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do § 4 ust 2 rozporządzenia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W pierwszej kolejności należy dostrzec, że wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi nie przysługuje wynagrodzenie za każdą dokonaną czynność. W szczególności powołane rozporządzenie nie przewiduje odrębnego wynagrodzenia za sporządzenie uzupełnienia skargi w przedmiocie wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania sądowego. Tego rodzaju czynności podejmowane nadzwyczajnym trybie postępowania można jednak zaliczyć do pomocy prawnej świadczonej stronie w ramach czynności związanych z reprezentacją przed sądem pierwszej instancji. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się jednocześnie, że decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04). Ponadto także konieczność ustalenia czy udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika zmierza bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (postanowienie SN z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega zatem ocenie nie tylko pod względem charakteru sprawy, stopnia jej zawiłości i poniesionego nakładu pracy, ale także pod względem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej oraz wkładu pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżących wystąpił o przyznanie wynagrodzenia w piśmie procesowym z dnia 30 czerwca 2018 roku uzupełniającym skargę o wznowienie postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 19 października 2018 roku przedmiotowa skarga o wznowienie postępowania została odrzucona jako niedopuszczalna z uwagi na brak podstaw prawnych oraz przekroczenie wymogów formalnych. W takim przypadku trudno uznać, że składając w sprawie przedmiotowe pismo z dnia 30 czerwca 2018 roku uzupełniające skargę o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżących udzielił im rzeczywistej pomocy prawnej. Sam fakt wyrażenia stanowiska w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie stanowi jeszcze okoliczności udzielenia ochrony praw skarżącym w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Zwłaszcza gdy skarga została wniesiona pierwotnie przez samych skarżących, a na skutek pisma wniesionego przez pełnomocnika skarżących nie została uzupełniona argumentami, które umożliwiałyby i uzasadniałyby jej merytoryczne rozpoznanie. W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło ze strony pełnomocnika ustanowionego z urzędu do udzielenia skarżącym efektywnej pomocy prawnej w zakresie ochrony ich praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym. W konsekwencji wniosek o przyznanie wynagrodzenia należało uznać za nieuzasadniony. W tej sytuacji w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji. /-/ R. Talaga