II SA/Po 490/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] marca 2012 r. znak [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2. ustanowić radcę prawnego z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] maja 2012 r. J. L. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] marca 2012 r., znak [...], wnosząc zarazem zwolnienie go od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w osobie aktualnego pełnomocnika T. M. I. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż J. L. jest bezrobotnym rolnikiem, ma 5 osób na utrzymaniu i nie posiada ziemi. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, trójką pełnoletnich dzieci oraz z małoletnią wnuczką. Opisując majątek, jakim dysponuje, skarżący wskazał na dom o pow. 80 m2 na prawach wspólności ustawowej oraz zaznaczył, iż nie ma żadnych oszczędności, ani wartościowych ruchomości. Dochód uzyskuje syn T. w wysokości 2.000 zł z tytułu umowy o pracę. Cztery pozostałe osoby są bezrobotne. Skarżący został następnie wezwany do uzupełniania wniosku o dodatkowe oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożenia dokumentów źródłowych. J. L. stwierdził tym razem, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i tylko dwójką pełnoletnich dzieci. Oświadczył, że wraz z żoną są rolnikami i nie uzyskują żadnego dochodu z powodu nieurodzaju ziemi (mróz i susza), a córka M. uzyskała dochód ze stażu w wysokości 86,13 zł miesięcznie, co też potwierdził kserokopią PIT-11, z którego wynika jej przychód w 2011 r. w wysokości 1.344,18 zł., a syn W. jako bezrobotny pozostaje na utrzymaniu rodziny i nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący posiada budynek mieszkalny o pow. 60,10 m², budynek gospodarczy o pow. 27,50 m², grunty "B" 500 m². Poza tym dzierżawi on od Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa 12,900 ha, co stanowi 5,12255 ha przeliczeniowego. Do kosztów utrzymania J. L. zaliczył nadto: (1) podatek od nieruchomości – 75 zł na kwartał, podatek rolny – 74 zł na kwartał, na dowód powyższego przedłożył kserokopie nakazów płatniczych za rok 2011 r., (2) wywóz nieczystości stałych – 55,50 zł na kwartał i wywóz nieczystości płynnych – 90 zł dwa razy w miesiącu, na dowód powyższego przedłożył kserokopie faktur, (3) opłata za wodę – 57,81 zł (kserokopia faktury), (4) opłata za prąd wynosi około 262,07 zł płatne raz na dwa miesiące (kserokopia faktury), (5) opłata za telefon – 100 zł, Internet – 60 zł, P. – 37,90 zł, gaz – 60 zł, (6) dwie raty bankowe – 175 zł i 78 zł, (7) zakup leków – 300 zł (paragon fiskalny na kwotę 195,46 zł), (8) dojazd do lekarza – 100 zł, (9) opłata składek do KRUS – 727 zł co kwartał, (10) opłata za dzierżawę gruntu do Agencji Nieruchomości Rolnych – 1.000 zł dwa razy w roku. Łączne miesięczne koszty koniecznego utrzymania wynoszą zatem ok. 1.757 zł. Poza tym J. L. posiada również samochód osobowy marki Opel Astra z 1996r. o wartości ok. 3.000 zł. Referendarz sądowy wskazał następnie, iż skarżący korzysta już z pomocy radcy prawnego, który sporządził i wniósł skargę w niniejszej sprawie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski. Dlatego też należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Ponadto, złożone przez J. L. dokumenty oraz oświadczenia nie zawierały pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów przedmiotowego postępowania. We wniosku o prawo pomocy podano bowiem jedynie, że sześcioosobowa rodzina utrzymuje się tylko z jednego wynagrodzenia za pracę syna T. w wysokości 2.000 zł brutto miesięcznie. Oświadczenie J. L. zawarte w odpowiedzi na wezwanie nie przyczyniło się do uzupełniania wniosku o prawo pomocy i usunięcia wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i rodziny. Skarżący inaczej określił stan rodzinny, ograniczając się do wskazania czterech dorosłych osób, z których troje nie uzyskuje żadnych dochodów. Tymczasem córka w 2011 r. otrzymywała środki z tytułu stażu w wysokości 86,13 zł miesięcznie. Nadto wnioskodawca oszacował koszty koniecznego utrzymania rodziny na kwotę 1.757 zł miesięcznie, odmawiając przy tym wskazania źródeł dochodów, z których te koszty pokrywa. Nadto, z podanego spisu kosztów wynika, że korzysta z dwóch kredytów. Kierując się doświadczeniem życiowym, należało zatem uznać, że ich uzyskanie wymaga posiadania konkretnych źródeł dochodów, których ujawnienia skarżący zaniechał. Z akt sprawy wynika zarazem, że wraz z żoną prowadzi on działalność rolniczą, lecz mimo to nie podał jej rodzaju, wysokości przychodów, kosztów jej prowadzenia, ograniczając się do stwierdzenia, że nie przynosi ona dochodu z powodu nieurodzaju ziemi oraz mrozu i suszy. Skarżący pominął także wezwanie do wypowiedzenia się co do posiadanych rachunków bankowych i przedłożenia wyciągów z tych rachunków. Uniemożliwił on tym samym ocenę obrotów środkami na tych rachunkach, a w konsekwencji także możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. J. L. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż pomoc świadczona przez radcę prawnego wynika z chęci wsparcia skarżącego, znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej, a nadto zagrożonego wysoką karą. Wedle umowy zawartej ze skarżącym koszty pomocy prawnej pełnomocnika zostaną opłacone w ramach pomocy prawnej, a w przypadku wygranej – przez przeciwnika procesowego. Podkreślono ponadto fakt zniszczenia zasiewów przez warunki atmosferyczne, co doprowadziło do braku zbiorów w tym roku. Pominięcie podania przez skarżącego innych dochód wynika natomiast z braku takich środków finansowych. Kredyty zostały zaciągnięte jeszcze w okresie, gdy J. L. pracował, a jego pole przynosiło pewien dochód. Aktualnie raty te są jednak dla niego nadmiernym obciążeniem. Odnosząc się do nieścisłości w dokumentach i oświadczeniach J. L., wskazano z kolei, iż jest on prostym, niewykształconym rolnikiem i najprawdopodobniej po prostu pomylił się. Nie posiada on żadnych oszczędności, a posiadany przez niego majątek to stary, zniszczony dom na wsi i niewielka działka porośnięta drzewami. Nieprzyznanie zatem skarżącemu prawa pomocy spowoduje pozbawienie go prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się zasadny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniosek co do przyznania prawa pomocy jest zatem rozpatrywany wtedy od nowa. Jak wynika z art. 244 § 1 powołanej ustawy, na prawo pomocy składa się (1) zwolnienie od kosztów sądowych oraz (2) ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego bądź też rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 cytowanej ustawy precyzuje, iż prawo pomocy można przyznać w zakresie całkowitym, tj. jako zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie pełnomocnika, lub częściowym, tj. jako zwolnienie tylko od opłat sądowych albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych oraz wydatków bądź też tylko ustanowienie pełnomocnika. Ustawodawca wskazuje ponadto w art. 246 § 1 powoływanej ustawy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje, jeżeli dana osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zarazem wskazać okoliczności uprawdopodabniające swój zły stan majątkowy. Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zasadne jest przyznanie J. L. prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, tj. zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zostało dostatecznie w ocenie Sądu uprawdopodobnione, iż z uwagi na zniszczenie zasiewów przez warunki atmosferyczne nie może on wykazać żadnych dochodów. Z podanych dokumentów wynika nadto, iż środki finansowe w kwocie 86,13 zł miesięcznie (1.344,18 zł rocznie) osiąga tylko M. L., córka skarżącego (k. 33 akt sądowych). Wprawdzie we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] maja 2012 r. wskazano, iż dochód w wys. 2.000,00 zł uzyskuje również T. L., syn skarżącego (k. 11-13 akt sądowych), co zostało pominięte w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2012 r., błędnie datowanym na rok 2002 r. (k. 33 kat sądowych), lecz niemniej nawet w razie wzięcia pod uwagę powyższego dochodu sytuacja majątkowa J. L. kształtuje się nadal na tyle niekorzystnie, że zasadne jest udzielenie mu omawianego wsparcia. Z materiału dowodowego wynika bowiem, iż miesięczny koszt utrzymania jego rodziny wynosi ok. 1.757 zł. Środki finansowe, jakie pozostają po uiszczeniu wszystkich opłat, nie pozwalają zatem na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.). /-/ E. Podrazik