II SA/Po 499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpatrzeniu w dniu 2 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. i E. G. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r. /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. L. i E. G. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], uchylająca decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], i umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia [...] października 2010 r., nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, L. i E. G. wystąpili o przyznanie im prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że są osobami bezrobotnymi i schorowanymi. Środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi uzyskali w drodze pożyczki. Natomiast uiszczenie wszelkich opłat wiązałoby się ze znacznym uszczerbkiem dla ich utrzymania. Aktualnie skarżący są zmuszeni do koczowania w ogródku działkowym, gdyż nie mają gdzie mieszkać. W miesiące zimowe byli natomiast zmuszeni wynajmować kwatery, co jednak pozbawiło ich wszelkich oszczędności. Ponadto skarżący wskazali, że nie dysponują żadnym majątkiem – nie mają żadnych nieruchomości, oszczędności na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, jak i pozostałych wierzytelności. Jedynym przedmiotem wartościowym jest samochod osoby, niezbędny im do poruszania się ze względu na stan zdrowia. Skarży wyjaśnili poza tym, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, osiągając łącznie dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składa się kwota [...]zł z tytułu renty przyznanej E. G. oraz [...] zł z tytułu "wypłaty" pobieranej przez L. G.. Na miesięczne zobowiązania skarżących składają się następujące wydatki: spłata kredytu – [...] zł, czynsz za najem – [...] zł, opłaty działkowe – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, koszty dojazdu do pracy – [...] zł, utrzymanie samochodu – [...] zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2016 r. L. i E. G. zostali wezwali do uzupełnienia swojego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W odpowiedzi pismem z dnia [...] września 2016 r. skarżący wyjaśnili, że L. G. jest osobą zatrudnioną, podczas gdy E. G. jako rencista nie pozostaje w stosunku pracy. Załączyli oni również deklaracje podatkowe PIT za 2015 r., wyciąg z ich wspólnego rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy, harmonogram spłaty kredytu oraz dowody wpłat na rzecz Rodzinnego Ogrodu Działkowego. Ponadto oświadczyli, że nie prowadzą działalności gospodarczej, a użytkowany przez nich ogródek działkowy nie przynosi żadnego dochodu. Wskazali, że na paliwo i bieżące naprawy samochodu wydają ok. 400,00-600,00 zł miesięcznie, a na środki czystości – ok. 200,00-300,00 zł miesięcznie. Z posiadanych środków finansowych nie zawsze są w stanie pokryć bieżące potrzeby, gdyż zebrane oszczędności zostały przeznaczone na prywatne leczenie glejaka mózgu wykrytego u L. G.. Skarżący zaznaczyli także, że na altanę z werandą wydali oszczędności całego życia. Budowa tego obiektu budowlanego była prowadzona w systemie gospodarczym, bez korzystania z pomocy fachowców, co negatywnie wpłynęło na stan zdrowia E. G., mającego problemy z kręgosłupem, wzrokiem i słuchem. Postanowieniem z dnia 12 września 2016 r. referendarz sądowy oddaliła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy przedstawiła omówione wyżej dokumenty oraz wskazała, że z deklaracji PIT 37 za 2015 r. obojga skarżących wynika, że osiągnęli oni dochód w łącznej wysokości ok. [...] zł. Ponadto wyciąg z rachunku bankowego skarżących wskazuje, że wpływa na nie wynagrodzenie L. G. w wysokości ok. [...] zł oraz renta E. G. w wysokości [...] zł. Saldo miesięczne na tym rachunku wynosi [...] zł na dzień [...] marca 2016 r., [...] zł na dzień [...] kwietnia 2016 r., [...] zł na dzień [...] maja 2016 r., [...] zł na dzień [...] czerwca 2016 r., [...] zł na dzień [...] lipca 2016 r., [...] zł na dzień [...] sierpnia 2016 r. i [...] zł na dzień [...] września 2016 r. Ponadto na wspomniany rachunek bankowy wpłacono w dniu [...] maja 2016 r. gotówką kwotę [...]zł, w dniu [...] lipca 2016 r. – kwotę [...]zł. Co więcej, w dniu [...] kwietnia 2016 r. posiadacze rachunku dokonali z rachunku przelewu kwoty [...]zł tytułem rezerwacji mieszkania w spółce developerskiej O. R. z K., a następnie w dniu [...] maja 2016 r. dokonali przelewu kwoty [...]zł tytułem aktu notarialnego dotyczącego O. R. Sp. z o.o. w K.. Z rachunku bankowego wynika, że skarżący na bieżąco spłacają zadłużenie na dwóch kartach kredytowych. Następnie referendarz przytoczyła przepisy, które w jej ocenie powinny znaleźć zastosowanie w poruszanej sprawie, wyjaśniając, że z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach nie wynika jednoznacznie, że sytuacja skarżących nie pozwala im na poniesienie kosztów postępowania choćby częściowo. Istotna w tym zakresie jest aktualna sytuacja majątkowa i finansowa wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Możliwości płatnicze wnioskodawców oceniane są przez pryzmat dochodów osiąganych przez wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący wspólnie utrzymują się z renty E. G. i wynagrodzenia za pracę L. G. w łącznej wysokości około [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że wspólnie ponoszą koszty utrzymania domu oraz samochodu w łącznej wysokości około [...] zł miesięcznie, resztę (500 zł) przeznaczają na wyżywienie. Wysokość uzyskiwanych dochodów pozwala zatem na pełne poniesienie koniecznych kosztów bieżącego utrzymania skarżących. Potwierdzają tą okoliczność wyciągi z rachunku bankowego, gdzie miesięczne salda są dodatnie. Salda te stanowią zatem wolne środki, które skarżący mogą przeznaczyć na poniesienie pełnych kosztów sądowych dalszego postępowania sądowego i wynagrodzenia pełnomocnika w wyboru. Wniosek ten potwierdza również fakt, że skarżący nie podali, by mieli jakieś zaległości w bieżących płatnościach. Co więcej, mają oni możliwość wspomagania się dodatkowymi środkami z dwóch kart kredytowych, co również czynią i na bieżąco je spłacają. Ponadto z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżący dysponują dodatkowymi środkami z innych źródeł, skoro dokonują doraźnych wpłat gotówkowych na ten rachunek. Wątpliwości co do trudnej sytuacji finansowej skarżących, budzi także fakt, że skarżący dokonali ze swojego rachunku przelewu kwoty [...]zł tytułem rezerwacji mieszkania w spółce developerskiej R. O. S.. z o.o. w K., a następnie dokonali przelewu kwoty około [...] zł tytułem czynności notarialnej na rzecz powyższej Spółki. Z istoty prawa pomocy wynika, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania skarżących, nie pozostają im już żadne wolne środki. Obroty na rachunku bankowym i wydatki ponad konieczne koszty utrzymania skarżących wskazują, że dysponują środkami przewyższającymi te niezbędne koszty koniecznego ich utrzymania. Środki te mogą zatem przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Przedstawiona sytuacja finansowa skarżących nie pozwala, zatem na przyznanie im prawa pomocy. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem przeznaczenia nadwyżki na uiszczenie kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] października 2016 r. L. i E. G. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...] września 2016 r. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że nie zgadzają się ze stanowiskiem zawartym w kwestionowanym przez nich postanowieniu. Środki finansowe, które zostały przeznaczone na zakup mieszkania, pochodziły z własnych oszczędności L. i E. G. oraz z pożyczki udzielonej im przez dzieci. Poniesienie tego wydatku było konieczne w celu uchylenia bezdomności. Z tej perspektywy koszty związane z uzyskaniem wymienionego mieszkania oraz zakupem jedzenia mają podstawowe znaczenie i pierwszeństwo przed opłatami sądowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej ogólnej zasady jest m.in. instytucja prawa pomocy. Jak wynika bowiem z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w świetle art. 245 § 2 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lb obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłaty lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje przy tym stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca przewiduje zarazem w art. 252 § 1 p.p.s.a., że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, doradcą podatkowym, lub rzecznikiem patentowym. Jak wynika z kolei z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu z dnia [...] października 2016 r. (k. 212 akt sądowych). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] sierpnia 2016 r. wynika, że skarżący nie dysponują żadnym majątkiem niezbędnym do pokrycia kosztów postępowania (k. 186-187 akt sądowych). Nie posiadają nieruchomości, oszczędności na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych bądź też jakichkolwiek innych wierzytelności. Jako istotny składnik majątkowy wskazali oni jedynie na samochód osobowy, którego wartość oszacowano na ok. 4.000,00-5.000,00 zł. Miesięczny dochód osiągany przez E. G. wynosi przy tym [...] zł z tytułu renty, a dochód osiągany przez L. G. – [...] zł z tytułu wynagrodzenia za pracę, co łącznie daje kwotę [...]zł. Na opłaty deklarowane przez skarżących składają się z kolei następujące wydatki: spłata kredytu – [...] zł, czynsz za najem – [...] zł, opłaty działkowe – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, koszty dojazdu do pracy – [...] zł, utrzymanie samochodu – [...] zł, co łącznie daje kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Tym samym, opierając się na samych oświadczeniach skarżących, w ich dyspozycji powinna pozostawać co miesiąc nadwyżka pieniężna w wysokości ok. [...] zł. Kwota z kolei mogłaby stanowić źródło finansowania kosztów postępowania sądowego. Niemniej z zestawienia operacji dokonywanych na rachunku bankowym skarżących wynika, że saldo wynosiło [...] zł na dzień [...] marca 2016 r., [...] zł na dzień [...] kwietnia 2016 r., [...] zł na dzień [...] maja 2016 r., [...] zł na dzień [...] czerwca 2016 r., [...] zł na dzień [...] lipca 2016 r., [...] zł na dzień [...] sierpnia 2016 r. i [...] zł na dzień [...] września 2016 r. (k. 197 akt sądowych). Nie ulega zatem wątpliwości, że w przedstawionym okresie saldo na rachunku bankowym L. i E. G. zawsze wykazywało wartość dodatnią, a niekiedy istotnie wykraczało nawet ponad różnicę między deklarowanymi dochodami i zobowiązaniami. Co więcej, z powyższego zestawienia wynika również, że skarżący regularnie spłacają swoje zobowiązania związane z posiadaniem dwóch kart kredytowych. Powyższa uwaga wskazuje zarazem na możliwość bieżącego bilansowania przez skarżących ich budżetu domowego bez konieczności popadania w nadmierne długi. W konsekwencji powstaje więc wątpliwości, czy rzeczywiście nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i tym samym powinni uzyskać prawo pomocy w żądanym zakresie. Ponadto należy zaznaczyć, że na wskazany rachunek bankowy wpłacono w dniu [...] maja 2016 r. gotówką kwotę [...]zł, a w dniu [...] lipca 2016 r. – kwotę [...]zł. Skarżący dokonali poza tym w dniu [...] kwietnia 2016 r. przelewu kwoty [...]zł w celu rezerwacji mieszkania w spółce developerskiej O. R. z K., a następnie w dniu [...] maja 2016 r. dokonali kolejnego przelewu kwoty [...]zł w związku z aktem notarialnym dotyczącym Ogrodów Różanych Sp. z o.o. w K.. Niewątpliwie zatem skarżący dysponują możliwością pozyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia niniejszego postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, jeśli uwzględni się możliwość wykorzystania w tym celu także limitu kredytowego dostępnego w ramach kart kredytowych przysługujących skarżącym. Okoliczności dotyczące stanu zdrowia L. i E. G. nie zostały natomiast potwierdzone żadnym dokumentem zgromadzonym w aktach sprawy. Konsekwentnie zatem należy stwierdzić, że postanowienie z dnia 12 września 2016 r. okazało się prawidłowe. Referendarz sądowy prawidłowo ustaliła sytuację majątkową i rodzinną skarżących, a przedstawiona w tym orzeczeniu argumentacja nie budzi zastrzeżeń w ocenie Sądu. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 259 § 1, art. 260 § 1 i 3 orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik