II SA/Po 499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpatrzeniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. i E. G. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. L. i E. G. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], uchylająca decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], i umarzająca postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu p. z dnia [...] października 2010 r., nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki. W dniu [...] lipca 2016 r. E. G. uiścił wpis od powyższej skargi w pełnej wysokości, tj. w kwocie [...]zł. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, L. i E. G. wystąpili o przyznanie im prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że są osobami bezrobotnymi i schorowanymi. Środki finansowe na zapłatę wpisu od skargi uzyskali w drodze pożyczki. Pokrycie innych opłat wiązałoby się natomiast ze znacznym uszczerbkiem dla utrzymania skarżących. Aktualnie są oni zmuszeni do koczowania w ogródku działkowym, gdyż nie mają gdzie mieszkać. W miesiące zimowe wynajmowali z konieczności kwatery, co jednak pozbawiło ich wszelkich oszczędności. Skarżący podnieśli zarazem, że nie dysponują żadnym majątkiem – nie mają żadnych nieruchomości, oszczędności na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, jak i pozostałych wierzytelności. Jedynym przedmiotem wartościowym jest samochód osoby, niezbędny im do poruszania się ze względu na stan zdrowia. Skarżący wyjaśnili poza tym, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, osiągając łącznie dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składa się kwota [...]zł z tytułu renty przyznanej E. G. i kwota [...]zł z tytułu wynagrodzenia pobieranego przez L. G.. Na miesięczne zobowiązania skarżących składają się następujące wydatki: spłata kredytu – [...] zł, czynsz za najem – [...] zł, opłaty działkowe – [...] zł, opłaty za media – [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, koszty dojazdu do pracy – [...] zł, utrzymanie samochodu – [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. referendarz sądowy, po uprzednim wezwaniu do uzupełnienia wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r., oddaliła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wyniku wniesionego przez skarżących sprzeciwu z dnia [...] października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 2 listopada 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r. W piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. L. i E. G. wystąpili o ponowne rozpoznanie udzielenia zwolnienia od kosztów wpisu sądowego i ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący wskazali, że nie są w stanie uiścić wspomnianych kosztów bez uszczerbku na utrzymaniu swoim i rodziny. Odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wiąże się z odmową dostępu do sądu z racji ubóstwa i stanowi akt dyskryminacji ze względy na trudną sytuację w której się znaleźli. Zaznaczyli również, że w sytuacji bezdomności niezbędne jest najpierw pokrycie kosztów związanych z jej zwalczeniem. Skarżący podnieśli poza tym, że z bezdomności wychodzą samodzielnie bez pomocy ze strony Państwa. Następnie – w odpowiedzi na wezwanie Sądu – skarżący L. i E. G. w dniu [...] grudnia 2016 r. złożyli wniosek o przyznanie im prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata sporządzony na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wniosku z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżący powtórzyli dosłownie swoją wcześniejszą argumentację, zawartą we wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że skarżący składali już wniosek o przyznania prawa pomocy w całości. Wniosek ten został rozpoznany odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 listopada 2016r. Rozstrzygnięcie to korzysta zatem z przymiotu prawomocności. Wniosek z dnia [...] grudnia 2016 r. zawiera ten sam zakres żądania i te same dane co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżących. Należało zatem przyjąć, że skarżący powołują się na taką samą sytuację rodzinna i finansową, która pozwoliła im na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wymaganej kwocie 200 zł. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy wskazać, że już na wcześniejszym etapie postępowania oceniano sytuację finansową skarżących. Podkreślano, że treść składanych wniosków oraz ich uzupełnienie nie wskazuje na taką kondycję finansową skarżących, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Obecnie skarżący kolejny raz składają wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji, jak podnoszona była we wczesniejszym wniosku, który został załatwiony negatywnie, a rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Wniosek z [...] grudnia 2016 r. jest kserokopią wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. i skutkuje jedynie przedłużeniem toczącego się postępowania sądowego. Skarżący nie wskazali nowych okoliczności dotyczących ich stanu majątkowego, finansowego i dochodów, które uzasadniałyby odmienną ocenę ich możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania sądowego. Brak zatem podstaw do przyjęcia innej konkluzji w zakresie przyznania prawa pomocy niż w poprzednio prawomocnie rozstrzyganej i analizowanej przez Sąd sprawie, która mimo wniesienia środka zaskarżenia, nie przyniosła skutków oczekiwanych przez skarżących. Brak wskazania okoliczności o pogorszonej sytuacji finansowej skarżących, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż poprzednio wcześniej wydane. W piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. L. i E. G. wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2016 r. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że niniejsza sprawa nie została wszczęta z ich inicjatywy, lecz stanowi konsekwencję działania organów administracji publicznej. Następnie podnieśli, że postanowienie Sądu z dnia 2 listopada 2016 r. zostało zaskarżone, a zatem nie korzysta z przymiotu prawomocności. Podkreślili również swoją trudną sytuację życiową, zaznaczając, że przyznanie im prawa pomocy w żądanym zakresie jest zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek, o jakim mowa w tym przepisie, odnosi się w szczególności do instytucji prawa pomocy. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, raczy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać także na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Należy przy tym wyjaśnić, że wydawanie postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy wykonuje w myśl art. 258 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. referendarz sądowy. Od orzeczeń wydanych na podstawie tego przepisu strona albo adwokat, radca prawny doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą na mocy art. 259 § 1 p.p.s.a. wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy trzeba wyjaśnić, że wniosek L. i E. G. z dnia [...] grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 243-246 akt sądowych) stanowi kserokopię poprzedniego wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] sierpnia 2016 r. (k. 186-187 akt sądowych). Treść obu tych dokumentów jest zatem identyczna, a różnica między nimi polega wyłącznie na ponownym złożeniu podpisów i opatrzeniu ich nową datą. Należy więc stwierdzić w konsekwencji, że sytuacja majątkowa i osobista skarżących w chwili złożenia wniosku z dnia [...] grudnia 2016 r. kształtuje się tak samo jak w chwili składania wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. Uwaga ta ma istotne znaczenie, ponieważ sytuacja życiowa skarżących opisana we wniosku z dnia [...] sierpnia 2016 r. została uznana za niewystarczającą w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r. (k. 200-2014 akt sądowych), utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 listopada 2016 r. (k. 213-220 akt sądowych). Orzeczenie z dnia 2 listopada 2016 r. jest prawomocne, a zatem zgodnie z art. 170 p.p.s.a., wiąże ono nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym samym nie można odstąpić od oceny stanu faktycznego wyrażonej w powołanym postanowieniu z dnia 2 listopada 2016 r., skoro nie doszło do żadnej zmiany sytuacji osobistej lub majątkowej skarżących. Sąd pragnie w tym miejscu wyjaśnić, że wymienione postanowienie z dnia 2 listopada 2016 r. – wbrew twierdzeniom skarżących – jest prawomocne. Jak wynika bowiem z art. 168 § 1 p.p.s.a., orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy. Zgodnie natomiast z art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, w których wniesiony został sprzeciw od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując przepisy o zażaleniu. Stronie nie przysługuje zatem w poruszanym przypadku środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego przez sąd na skutek wniesienia sprzeciwu w trybie art. 260 § 1 p.p.s.a. Co więcej, ustawodawca nie przewidział wyraźnie możliwości podważenia w toku instancji rozważanego postanowienia sądu. Tymczasem w art. 194 § 1 p.p.s.a. wskazuje się, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wyłącznie w przypadkach przewidzianych w ustawie. Trzeba poza tym zaznaczyć, że pismo skarżących z dnia [...] listopada 2016 r. nie może być kwalifikowane jako środek odwoławczy od postanowienia z dnia 2 listopada 2016 r. (k. 227 akt sądowych) – z uwagi na treść wymienionego pisma Sąd potraktował je jako nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy i wezwał skarżących do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, w następstwie czego skarżący złożyli wniosek z dnia [...] grudnia 2016 r. w przepisanej prawem formie. Na marginesie jedynie należy wskazać, że zmiana sytuacji majątkowej lub rodzinnej skarżących w przyszłości może ewentualnie uzasadniać wydanie nowego postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 16 § 2, art. 259 § 1 i art. 260 orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik