II SA/Po 505/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. ze skargi Z. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia środków na podjęcie działalności gospodarczej oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody (zwanego dalej "Wojewodą") z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...], którą – po rozpoznaniu odwołania Z. M. – utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] lutego 2019 r., [...] o odmowie umorzenia przypisanej do zwrotu przez odwołującą się (jako poręczycielkę) kwoty należności przyznanych wnioskodawcy J. M. na podjęcie działalności gospodarczej. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach, udokumentowanych w aktach administracyjnych. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. J. M. wystąpił o przyznanie mu, jako bezrobotnemu, jednorazowego dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej (k. 19-29 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Obowiązek zwrotu dofinansowania poręczyła Z. M. przedstawiając swoją sytuację materialną oraz udzielając zabezpieczenia wekslowego (k. 36, 37 i 41-43 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dofinansowanie zostało przyznane J. M. na podstawie umowy z dnia [...] czerwca 2013 r., [...] (k. 44-47 akt administracyjnych organu pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia [...] października 2014 r., I C [...] Sąd Rejonowy w [...] w sprawie z powództwa Powiatu [...] – Starostwa [...] ([...] Urzędu Pracy) zasądził od pozwanych J. M. i Z. M. kwotę dofinansowania w całości, to jest [...] zł z ustawowymi odsetkami do dnia zapłaty. Apelację pozwanych od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2015 r., II Ca [...] (zob. k. 57 akt sądowych). Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2019 r. Z. M. wystąpiła do Starosty o umorzenie zobowiązania. Zadeklarowała, że złoży oświadczenie majątkowe na wydanym jej wzorze. Podkreśliła, że załączy zaświadczenie o wysokości emerytury, którą pobiera od grudnia 2017 r. i która jest jej jedynym źródłem dochodu (k. 603 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W oświadczeniu majątkowym złożonym [...] stycznia 2019 r. (k. 604-606 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) Z. M. wyjaśniła, że jest właścicielem domu jednorodzinnego i budynku gospodarczego na działce o powierzchni [...] m2 o numerze księgi wieczystej [...] (według obecnej numeracji jest to numer [...], a działka ma według dostępnych danych [...] m2 – uw. Sądu). Aktualna wartość rynkowa domu to [...]. Nie jest on obciążony hipoteką. Z. M. oświadczyła też, że jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r. o wartości w dacie zakupu [...] zł. Jako dochód wnioskodawczyni podała wyłącznie emeryturę w kwocie [...]zł (potwierdzono to zaświadczeniem – zob. k. 608 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Jednocześnie Z. M. bardzo dokładnie opisała swoje wydatki zaznaczając, że wynoszą one miesięcznie [...] zł. Na posiedzeniu w dniu [...] stycznia 2019 r. [...] Rada Rynku Pracy negatywnie zaopiniowała wniosek Z. M. o umorzenie przypisanej do zwrotu należności środków przyznanych J. M. z tytułu podjęcia działalności gospodarczej (k. 614 akt administracyjnych organu pierwszej instancji, zob. też protokół w aktach administracyjnych organu drugiej instancji – plik kart przy tomie I akt). Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r., [...] Starosta, działając między innymi na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (wówczas tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm., obecnie Dz. U. z 2019 r., poz. 1482, dalej "u.p.z."), odmówił umorzenia Z. M. wnioskowanej do umorzenia należności. W motywach rozstrzygnięcia przedstawił dane z oświadczenia majątkowego i stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 u.p.z. (k. 617-618 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Odwołanie od decyzji złożyła Z. M. (k. 1-2 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Wyjaśniła, że posiadane przez nią dochody z emerytury w całości konsumowane są przez koszty miesięczne. Podkreśliła, że nie ma czego zrezygnować, aby spłacić zadłużenie. Dodatkowo skarżącą obciążają koszty związane z remontami i naprawami w domu. Podkreśliła też, że 90 % jej emerytury pochłaniają najpilniejsze potrzeby, czego organ nie uwzględnił w swojej decyzji. Skarżąca podkreśliła, że czuje się pokrzywdzona zaskarżoną decyzją. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., [...] Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji przywołał treść art. 76 ust. 7 u.p.z. i podkreślił, że umorzenie należności na tej podstawie może nastąpić tylko w wyjątkowych okolicznościach, które w sprawie nie zachodzą. W skardze Z. M. zarzuciła naruszenie art. 76 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.z. oraz wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. Ponownie przedstawiła swoją sytuację majątkową i zdrowotną podkreślając, że nie posiada wystarczających środków, a nie może zrezygnować z posiłków, gdyż nastąpi w jej organizmie niedocukrzenie i zgon. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. Z. M. uzupełniła argumentacje skargi akcentując, że to nie ona pobrała nienależnie środki na rozpoczęcie działalności gospodarczej, a J. M.. Uwypukliła, iż obecnie postępowania dotyczą nie tyle należności głównej (którą ona spłaciła), ale odsetek. Według skarżącej dochodzi więc do sytuacji, że w istocie organ żąda zysku dla siebie. Skarżąca dodała, że nie ma wystarczających środków na podstawowe potrzeby. Również samochód, który posiada, jest jej niezbędny, aby normalnie funkcjonować. Kolejne argumenty skarżąca przedstawiła w piśmie z dnia [...] sierpnia 2019 r., gdzie zgłosiła także istnienie nieścisłości w wysokości dochodzonej kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Jak zostało to już wskazane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia, obecnie bezspornym jest fakt, że Z. M. występuje w roli zobowiązanego (poręczyciela) względem Starosty w zakresie obowiązku zwrotu dofinansowania na rozpoczęcie działalności gospodarczej, które na podstawie umowy z dnia [...] czerwca 2013 r., [...] przyznano J. M.. Podkreślenia także wymaga, że organ orzekał w warunkach, w których do zwrotu (a zarazem także do potencjalnego umorzenia) pozostawała kwota [...]zł. Przedmiotem sporu w sprawie jest jedynie to, czy zachodzą w sprawie przesłanki z art. 76 ust. 7 u.p.z., a więc przesłanki pozwalające na skorzystanie przez Z. M. z prawa do wnioskowania umorzenia należności wobec Starosty. Zgodnie z przywołanym wyżej przepisem starosta może odroczyć termin zwrotu przyznanych uprzednio refundacji w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 i 3, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. W skardze Z. M. zarzuca naruszenie punktów 1, 2 i 4 powyżej, przez co należy rozumieć, że w jej ocenie przesłanki te są spełnione. Sąd nie zgadza się z takim stanowiskiem. Po pierwsze, skarżąca z całą pewnością posiada majątek, z którego można dochodzić należności. Jest właścicielem nie obciążonej hipoteką nieruchomości – domu jednorodzinnego i budynku gospodarczego na działce o powierzchni [...] m2. Aktualna wartość rynkowa domu to [...]. Jest także właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r. o wartości w dacie zakupu [...] zł. Wszystko to pozwala stwierdzić, że przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z. nie jest spełniona. W ocenie Sądu nie można też przyjąć, jakoby dochodzenie kwoty [...]zł mogło pozbawić Z. M. niezbędnych środków utrzymania. Już sam fakt, że skarżąca posiada samochód o wartości najpewniej zbliżonej do egzekwowanej kwoty pozwala stwierdzić, iż ma ona możliwość sprzedać określony składnik majątkowy, aby zadośćuczynić zobowiązaniu. Ponadto skarżąca posiada prawo do emerytury, natomiast wydatki, które zadeklarowała i które kwotę emerytury mają pokrywać, obejmują także potrzeby nie mające pilnego charakteru. Z oświadczenia majątkowego na k. 606 akt administracyjnych organu pierwszej instancji wynika, że Z. M. chociażby opłaca telewizję kablową z Internetem za kwotę [...]zł, czy telefon stacjonarny za kwotę [...]zł. Nie można także nie dostrzegać, że prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu jednorodzinnym generującym wysokie koszty utrzymania (remonty). Okoliczności te w ocenie Sądu przekonują, że skarżąca posiada tak majątek jak i dochody, które pozwolą obsłużyć ciążące na niej zadłużenie. Z całą pewnością nie zachodzi także przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 4 u.p.z. Skarżąca posiada majątek o wartości powyżej stu tysięcy złotych i regularne dochody, tak więc nie ma podstaw, aby przyjąć, że "w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się [dochodzonej] kwoty". Końcowo Sąd wyjaśnia, że niezależnie od powyższego ze zrozumieniem przyjmuje wyjaśnienia skarżącej i nie neguje, iż przy posiadanych dochodach zmuszona jest ona żyć skromnie. Z. M. musi mieć jednak świadomość, że prawo do umorzenia należności, z którego zamierzała skorzystać, jest wyjątkiem od zasady, a przesłanki je determinujące z art. 76 ust. 7 pkt 1-4 u.p.z. muszą być rozumiane ściśle. Oznacza to, że powinny wystąpić szczególne, wyjątkowe okoliczności, w których mogłoby wprost dojść do stanów opisanych w art. 76 ust. 1 pkt 1, 2, czy 4 u.p.z. W niniejszej sprawie takie wyjątkowe okoliczności nie nastąpiły. Sąd nadmienia, że emerytura skarżącej obejmuje kwotę [...]zł, a więc jest to kwota zbliżona do tej, jaką zgłosiła udzielając poręczenia ([...] zł). Okoliczność ta tylko przekonuje, że w sytuacji dochodowej Z. M. nie wystąpiły żadne poważne i wyjątkowe zmiany, które pozwoliłyby uchylić się od zaciągniętych zobowiązań w oparciu o art. 76 ust. 7 u.p.z. W tym stanie rzeczy Sąd – uznając rozstrzygnięcia organów za zgodne z prawem – oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.