II SA/Po 507/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska ( spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Maria Kwiecińska Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2005r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Wz dnia [...] roku nr [...], II. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska Decyzją z dnia [...] r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 47 ust. 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t. j. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian. ) – Wójt Gminy W. orzekł o odmowie zameldowania A. M. na pobyt czasowy w lokalu mieszkalnym nr 4 w budynku nr 5 w P. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż pismem z dnia 9 listopada 2002r. A.M. wniósł o zameldowanie w tym lokalu, ponieważ jego zdaniem nabył prawo do jego użytkowania w drodze dziedziczenia, był w nim już zameldowany dwukrotnie ( na okres 3 miesięcy oraz 5 lat - do dnia 1 marca 2002r. ) i nadal tam zamieszkuje. Organ I instancji przeprowadził w dniu 9 grudnia 2002r. wizję lokalową w spornym lokalu, w której uczestniczyli wnioskodawca i K.G., posiadająca tytuł prawny do przedmiotowego budynku, wynikający z odpisu skróconego z księgi wieczystej KW nr [...] a także wskazani przez te osoby świadkowie. W wyniku wizji ustalono, że A. M. zajmuje lokal nr 4 ( złożony z pokoju i kuchni), zamieszkując w nim okresowo od śmierci rodziców w związku z uprawianiem przydomowego ogródka. K. G. oświadczyła, iż nie może potwierdzić faktu zamieszkiwania wnioskodawcy w tym lokalu, albowiem M. przebywa w nim okazjonalnie, głównie w okresie letnim. W związku ze sprzecznymi zeznaniami stron oraz świadków dokonano dalszych czynności. W celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących kwestii przebywania A. M. w przedmiotowym lokalu przesłuchano świadka W. W. - mieszkającego w sąsiednim budynku, który potwierdził pobyt wnioskodawcy w tym lokalu, lecz tylko przez ok. 3 miesiące w ciągu roku. Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w P. poinformowała Wójta, że A. M. jako jej członek nie pracuje aktualnie na jej rzecz, ani nie korzysta z prawa do działki przyzagrodowej, a sołtys wsi P. nie potwierdził faktu zamieszkiwania wnioskodawcy na jej terenie. Ponieważ A. M. nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 29 ust. 1 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych, tzn. nie przedstawił potwierdzenia faktu przebywania w lokalu, dokonanego przez osobę mająca do niego tytuł prawny ( K. G. ), a dowody zebrane w sprawie potwierdziły, że przebywa w nim jedynie okazjonalnie - organ I instancji uznał, że nie ma podstaw do zameldowania go na pobyt czasowy. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji A. M. zażądał uchylenia jej w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, bądź też przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Odwołujący się zakwestionował tytuł prawny K. G. do własności przedmiotowego budynku oraz zeznania jej i świadków – M. Ł. i M. P., którzy mieli zeznawać na jego niekorzyść niezgodnie ze stanem faktycznym. A. M. zarzucił ponadto organowi I instancji niedokonanie właściwych ustaleń faktycznych i prawnych dotyczących m. in. kwestii własności gruntu, na którym położony jest sporny budynek oraz naruszenie art. 10 kpa. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Wojewoda utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. W uzasadnieniu podniósł, iż A. M. nie udowodnił w dostateczny sposób, że w spornym lokalu zamieszkuje czasowo, a nie tylko przebywa w nim okazjonalnie. Nie została zatem spełniona przesłanka warunkująca możliwość zameldowania w postaci faktycznego przebywania w lokalu, potwierdzonego dodatkowo na formularzu meldunkowym. W skardze na decyzję organu odwoławczego A. M. wniósł o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego przebywa on w spornym lokalu w sensie fizycznym, czego nie mógł udowodnić ze względu na fałszywe zeznania świadków. Ponadto organ ewidencyjny żądał potwierdzenia faktu przebywania w spornym lokalu ze strony K.G. jako właścicielki budynku, z którą skarżący toczy spór o prawo własności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Pismem z dnia 3 listopada 2005r. skarżący ponownie zarzucił organom administracji nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego, przedkładając do akt decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody z dnia 4 października 2004r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia [...] r. w zakresie dotyczącym działki nr 98 ( pokrywającej się z częścią działki nr 55 z projektu wymiany gruntów w gromadzie P. ) oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] roku [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] roku nr [...] przekazującego w zarząd i użytkowanie Spółdzielni Produkcyjnej w P. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa. Według A. M. powyższe orzeczenia podważają podstawy do uznania K. G. za osobę uprawnioną do potwierdzenia faktycznego pobytu skarżącego w spornym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm. ). Według art. 10 ust. 1 tej ustawy osoba przebywająca pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby jest zobowiązana zameldować się pod tym adresem na pobyt stały lub czasowy. Zgodnie natomiast z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy – obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych decyzji i rozpatrywanym w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. ( sygn. akt K 20/01 ) orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy – wynajmujący, najemca, osoba, której przysługiwało spółdzielcze prawo do lokalu, lub jego właściciel byli zobowiązani do potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące w tym lokalu. Zameldowanie na pobyt czasowy stanowi zatem czynność materialno – techniczną, uwarunkowaną kumulatywnym spełnieniem dwóch przesłanek w postaci faktycznego przebywania w danym lokalu osoby zgłaszającej zameldowanie oraz potwierdzenia tego pobytu, dokonanego przez właściciela lokalu lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do niego. W ocenie Sądu organy I i II instancji nie ustaliły w niniejszej sprawie w dostateczny sposób, czy powyższe przesłanki zostały spełnione. Wątpliwość budzi sposób przeprowadzenia wizji lokalowej w przedmiotowym lokalu w dniu 9 grudnia 2002r. ( k. 11 akt administracyjnych ). Sprowadziła się ona bowiem praktycznie jedynie do wysłuchania wyjaśnień stron postępowania ( skarżącego i K. G. ) oraz wskazanych przez nich świadków. W trakcie wizji A.M. oświadczył, że zajmuje lokal nr 4 okresowo od śmierci rodziców, w związku z uprawianiem przydomowego ogródka. K.G. – uznająca się za właścicielkę budynku – oświadczyła natomiast, iż nie może potwierdzić faktu zamieszkiwania skarżącego w tym lokalu, albowiem przebywa on w nim wyłącznie okazjonalnie, głównie w okresie letnim. Według niej mieszkanie jest przez to nieogrzewane w miesiącach zimowych i niszczeje. Zeznania świadków (M.J., M.Ł., M.P. oraz E. G.) złożone podczas powyższej wizji również okazały się sprzeczne. W tej sytuacji bardzo istotnym elementem wizji winno stać się przeprowadzenie szczegółowych oględzin lokalu, by w ich wyniku ustalić, czy znajdowały się tam meble, sprzęty do użytku domowego czy też rzeczy osobiste skarżącego. Mogłoby to bowiem wskazywać bezpośrednio na fakt przebywania A.M. w spornym lokalu w dłuższym okresie czasu. Tymczasem z protokołu wizji lokalowej wynika, że okoliczności te nie były w ogóle badane w trakcie wizji. Nie sprawdzono także, czy twierdzenia K. G. dotyczące nieogrzewania spornego lokalu w miesiącach zimowych, mającego prowadzić do jego stopniowego niszczenia są zgodne ze stanem faktycznym. Ostateczne ustalenia organu I instancji odnośnie jedynie okazjonalnego przebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu oparte zostały zatem faktycznie wyłącznie na zeznaniach świadków (kwestionowanych przez samego A.M. już w trakcie wizji lokalowej i w złożonym odwołaniu) oraz informacjach uzyskanych od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. i sołtysa tej wsi. Zarówno Wójt Gminy W. jak i organ odwoławczy nie wskazały jednak w uzasadnieniach swoich decyzji, dlaczego dowody z zakwestionowanych zeznań świadków wskazanych przez K. G. zostały uznane za wiarygodne i na jakiej podstawie uznano powyższe informacje Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. i sołtysa za wystarczające do sformułowania ostatecznego wniosku, iż skarżący nie przebywa przez dłuższe okresy w spornym lokalu. Nie odniesiono się też przy tym do faktu dwukrotnego uprzedniego zameldowania skarżącego w lokalu na pobyt czasowy. Ze względu na te okoliczności zdaniem Sądu organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 75 § 1 kpa, poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niedopuszczenie wszelkich niezbędnych dowodów. Niezależnie od tego należało uznać, że organy administracyjne nie dokonały wnikliwej oceny zebranego już w toku prowadzonego przez nie postępowania materiału dowodowego, albowiem nie wskazały w uzasadnieniach decyzji, jak podano powyżej, dlaczego pewne dowody uznano za wiarygodne, a innym odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, przez co naruszono dodatkowo przepis art. 107 § 3 kpa. Sąd dopatrzył się w działaniu organów administracyjnych II i I instancji jeszcze jednego naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chyba , że załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną ( art. 10 § 2 kpa ). Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu ( określonego wyznaczonym stronie terminem ) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16 ). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można . Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy ( zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458 ). W aktach przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził brak dowodów na okoliczności pouczenia A. M. o jego prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dotyczy to zarówno postępowania toczonego przed Wójtem jak i organem odwoławczym. Skarżący brał udział w wizji lokalowej w dniu 9 grudnia 2002r. jednakże nie miał w ogóle możliwości złożenia końcowego oświadczenia odnośnie materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji. Wojewoda również zaniechał wykonania tego obowiązku i to pomimo wyraźnego podniesienia przez A. M. w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 10 § 1 kpa. Sąd uznał zatem, iż organy I i II instancji dopuściły się naruszenia prawa ( art. 10 § 1 kpa ) stanowiącego podstawę do wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, a ponadto naruszenia przepisów postępowania ( art. 7, art. 75 § 1 i art. 107 § 3 kpa ), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej powinny odnieść się też do decyzji przedłożonych przez skarżącego w trakcie postępowania sądowego i wyjaśnić, czy K. G. jest osobą uprawnioną do potwierdzenia pobytu A. M. w spornym lokalu. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz ją poprzedzającą decyzję Wójta Gminy W., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.), orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono natomiast zgodnie z art. 152 powołanej ustawy. /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/M. Kosewska K.P.