II SA/Po 51/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: 1. cofnąć przyznane A.D. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. cofnąć przyznane M. D. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. /-/ J. Zieliński Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. Referendarza sądowy, zwolnił M. i A. D. od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż z oświadczeń majątkowych oraz dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych wynika, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczeń wypłacanych przez ZUS w łącznej wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Zamieszkują w nieukończonym budynku jednorodzinnym o pow. 100m² posadowionym na działce o pow. 433m². Stałe wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości oraz opłatami za media określili na około [...] zł miesięcznie. Wskazali również, że pozostałe środki (około 600zł) przeznaczają "na życie". Wnioskodawcy posiadają uruchomione limity kredytowe w rachunkach bieżących na łączną kwotę [...] zł . Na dzień złożenia skargi oraz wniosku o prawo pomocy na rachunkach bankowych wnioskodawców widniało saldo ujemne, na łączną kwotę [...] zł. W ocenie Referendarza sądowego sytuacja majątkowa i rodzinna Wnioskodawców usprawiedliwiała objęcie ich dobrodziejstwem prawa pomocy w zakresie częściowym, w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wykazali, że uzyskiwane dochody (około [...] zł brutto na osobę miesięcznie) w całości przeznaczają na koszty utrzymania koniecznego. Wnioskodawcy nie posiadają oszczędności oraz wartościowych przedmiotów, a stanowiąca ich własność nieruchomość wykorzystywana jest do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Ponadto limity kredytowe w rachunkach bankowych zostały prawie całkowicie wyczerpane i tym samym skarżący nie posiadają realnej możliwość wsparcia się kolejnym kredytem lub pożyczką. Ciężar kosztów sądowych nie może zostać zatem sfinansowany z przyszłych dochodów. Pismem z dnia 30 maja 2011 r. uczestnik postępowania M. W. poinformował Sąd, iż oświadczenia złożone przez A. i M. D. nie odpowiadają stanowi faktycznemu, gdyż wraz ze skarżącymi w budynku jednorodzinnym przy ul. M. [...] w P. zamieszkują także inne dorosłe, pracujące osoby – córka skarżących wraz z mężem i dwójką dzieci, a także druga córka skarżących z partnerem. W odpowiedzi na wezwania Sądu z dnia 7 i 21 czerwca 2011 r. skarżący pismami z dnia 14 i 27 czerwca 2011 r. wyjaśnili, iż w budynku przy ul. M. [...] w Poznaniu zamieszkują z nimi także córka D.K. z mężem i dwoma synami oraz córka N.D.. Rodzina D. K. oraz N. D. prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Skarżący wyjaśnili także, iż wydatki związane z opłatami za energię elektryczną, gaz, wodę wywóz śmieci dzielone są na trzy gospodarstwa domowe jednakże z uwagi na zaciągnięte przez obie córki kredyty na wykończenie wnętrza wspólnie zamieszkiwanego domu, skarżący umówili się z córkami, iż przejmą na siebie wszelkie koszty związane z ww. świadczeniami. Umowa taka wynika, z braku możliwości zaciągnięcia przez skarżących kredytu na samodzielne wykończenia wnętrza domu spowodowanego ich niskimi dochody. Jednocześnie A. i M. D. odmówili przedłożenia umów kredytów zaciągniętych przez córki z uwagi na możliwość zapoznania się z treścią tych umów przez uczestnika postępowania – M. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r , nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej: p.p.s.a) w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Owe wykazanie polegać będzie na przedstawieniu, w sposób wiarygodny i przekonujący, że wnioskodawca nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie kosztów postępowania, chociażby w części, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy także zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Z treści tego przepisu wynika, iż cofnięcie prawa pomocy może nastąpić zarówno w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych, jak i wówczas, gdy sytuacja ta oraz zdolności płatnicze ulegną poprawie już po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Wydanie postanowienia o cofnięciu przyznanego prawa pomocy wymaga jednak przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. W ocenie Sądu przedłożone przez stronę pismami z dnia 14 i 21 czerwca 2011 r. wyjaśnianie nie pozwalają jednoznacznie ocenić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżących, a w szczególności nie można bezspornie stwierdzić, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skarżący w składanych przez siebie oświadczeniach majątkowych na etapie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także załączonych do skargi kasacyjnej z dnia 5 maja 2011 r. wskazali, iż koszty związane z wydatkami na utrzymaniem nieruchomości, w której zamieszkują oraz opłatami za media określili na około [...] zł miesięcznie i tym samym na pozostałe konieczne wydatki pozostaje im ok. [...] złotych miesięcznie. Jednocześnie z oświadczeń złożonych przez skarżących wynika, iż ponoszone przez nich koszty związane z utrzymaniem nieruchomości i opłaty za dostarczaniem media (woda, gaz , energia elektryczna, telefon i opał) generowane są przez trzy odrębne gospodarstwa domowe, prowadzone w budynku mieszkalnym przy ul. M. [...] w Poznaniu. Skarżący utrzymują, iż samodzielnie uiszczają wszystkie ww. opłaty w związku z umową zawartą miedzy nimi a córkami, w której córki w zamian za przejęcie przez rodziców kosztów związanych z utrzymaniem wspólnie zamieszkiwanego domu zobowiązały się zaciągnąć kredyty w celu jego wykończenia. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, iż pod pojęciem gospodarstwo domowe należy rozumieć jedną osobę lub ich zespół, razem zamieszkujących lub osobno, ale wspólnie się utrzymujących. Gospodarstwo domowe jest kategorią ekonomiczną. Kryterium gospodarstwa stanowi posiadanie oraz zarządzanie wspólnym majątkiem oraz wspólnym budżetem w celu zaspokajania głównych potrzeb członków gospodarstw domowych (patrz postanowienie WSA w Łodzi z dnia 13 maja 2011 r. II SA/Łd 1537/10 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Takimi potrzebami są niewątpliwie potrzeby mieszkaniowe. Jak wynika z złożonych przez stronę oświadczeń skarżący ponoszą wspólnie z córkami: D. K. z rodziną oraz córką N. D., wydatki związane z zaspakajaniem ich potrzeb mieszkaniowych poprzez wewnętrzne porozumienie się co do sposobu ponoszenia kosztów związanych z jego utrzymaniem oraz wykończeniem. Tym samy w ocenie Sądu nie można jednoznacznie uznać, iż wszystkie te osoby (A., M. i N. D. oraz D. K. z mężem i synami) nie prowadzą w rzeczywistości wspólnego gospodarstwa domowego – tj. nie zarządzają wspólnie swoimi dochodami w celu zaspokajania głównych potrzeb członków tego gospodarstwa. Tym bardziej, iż jak wynika z załączonego do skargi kasacyjnej oświadczenia M. i A. D. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, datowanego na 5 maja 2011 r . wynika, iż w budynku w którym zamieszkują, posiadają pozwolenia na użytkowanie pow. 50 m2 na który składa się pokój, kuchnia i łazienka. Można zatem domniemywać, iż wszystkie osoby zamieszkujące na przedmiotowej nieruchomości zamieszkują razem w części, której dotyczy wspomniane pozwolenia na użytkowanie. W ocenie Sądu istnieją istotne wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego skarżących, w szczególności wątpliwości co do faktycznej liczby osób, z którymi A. i M. D. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe a zatem wspólnie gospodarują swoimi dochodami i wydatkami w związku z zaspokajaniem głównych potrzeb. W tej sytuacji, wobec odmowy przedstawienia dokumentów świadczących o sytuacji majątkowej pozostałych osób zamieszkałych z A. i M.D., nie można jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponieważ okoliczności, budzące wątpliwości istniały już w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy lecz zostały ujawnione po wydania postanowienia o jego przyznaniu, to zasadnym jest wydanie postanowienia o jego cofnięciu. W tej sytuacji Sąd działając na podstawie art. 249 i 263 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ J. Zieliński