II SA/Po 514/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną przez G. M. (w drodze odwołania) decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Przedmiotową decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. Prezydent Miasta P. (dalej również: Prezydent Miasta; organ I instancji), wskazując w podstawie prawnej m.in. art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2019 r., poz. 1507 [aktualnie: Dz.U. z 2020 r., poz.1876] ze zm. – dalej: u.p.s.) w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2018 r., poz. 1358) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), odmówił przyznania G. M. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) pomocy finansowej w wysokości [...] zł w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości na zakup bielizny. W trakcie prowadzonego postępowania, wszczętego na wniosek z dnia [...] października 2019 r., Prezydent Miasta ustalił, że G. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest w wieku poprodukcyjnym, jest osobą długotrwale chorującą, która została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe, utrzymuje się z emerytury. Organ I instancji stwierdził, że uzyskiwany przez stronę dochód [we wrześniu 2019 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku] w postaci świadczenia emerytalnego z ZUS w kwocie [...]zł netto [[...] zł brutto], przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, które wynosi dla jednoosobowego gospodarstwa domowego [...] zł (kryterium z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W związku z tym uznał, że skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania jej pomocy w formie zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wobec tego, z uwagi na przekroczenie przedmiotowego kryterium, Prezydent Miasta rozpoznał wniosek na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. W tym względzie organ stwierdził, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej w kwocie [...]zł na zakup bielizny odpowiedniej dla alergików, obejmował następująco określoną potrzebę: 3 sztuki podkoszulek za ok. [...] zł jedna (łącznie [...] zł), 7 sztuk majtek za [...] zł, 2 biustonoszy za [...] zł i 7 par skarpet za ok. [...] zł (łącznie [...] zł). Organ I instancji uznał, że w toku postępowania strona nie wskazała powodu, dla którego musi zakupić tego rodzaju bieliznę w większych ilościach i stwierdził, że skarżąca, gospodarując racjonalnie swoim dochodem, mogła sukcesywnie nabywać bieliznę. Końcowo stwierdził, że wnioskodawczyni jest w stanie zaspokoić tę potrzebę w ramach własnych możliwości. W odwołaniu G. M. wniosła o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup bielizny w podanej ilości, co motywowała istnieniem uzasadnionej potrzeby higienicznej w trudnych jesienno-zimowych warunkach bytowych. Poza tym stwierdziła, że dla niej jest to "normalna, skromna ilość" niezbędnej bielizny. W motywach decyzji z dnia [...] marca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy) podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji i stanowisko tego organu co do rozstrzygnięcia prawnego. Kolegium zwróciło ponadto uwagę na to, że strona regularnie korzysta z pomocy organu I instancji udzielanej w formie zasiłków celowych na zakup żywności w kwocie [...]zł, a także uzyskuje pomoc na zaspokojenie innych bieżących potrzeb, m.in. na zakup leków. Na podstawie całokształtu sprawy organ II instancji uznał, że zaskarżona decyzja, w ustalonym stanie faktycznym i prawnym, nie narusza prawa. W tym względzie organ odwoławczy argumentował, że mając na uwadze uzyskiwaną przez wnioskodawczynię pomoc ze środków pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na żywność i inne bieżące potrzeby, nie zachodzi w niniejszej sprawie przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 41 u.p.s. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca uzyskuje stały dochód i przy racjonalnym wykorzystaniu zasobów pieniężnych powinna zabezpieczyć inne podstawowe potrzeby bytowe, gdyż taki stały i regularnie otrzymywany dochód umożliwia stronie zaplanowanie wydatków z wyprzedzeniem oraz pozwala na sukcesywną realizację zakupu bielizny we własnym zakresie. W skardze na decyzję organu II instancji G. M. zarzuciła naruszenie prawa i domagała się sprawiedliwości. Skarżąca podniosła, że "od 2009 r. Urząd rozpatruje sprawy z nowymi terminami", nie wiadomo do kogo odnoszą się obydwie wydane w sprawie decyzje i nie odpowiadają one rzeczywistości. Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. Ponadto organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Natomiast skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym. Następnie strony zostały zawiadomione o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) – wraz z zakreśleniem terminu na przedstawienie stanowiska w sprawie. W wyznaczonym terminie skarżąca przedstawiła stanowisko akcentując, że jest alergikiem leczonym dermatologicznie i potrzebuje przedmiotowej bielizny, a także wskazując na niską kwotę emerytury ([...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 wyżej przywołanej ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (zob. zarządzenia z dnia 22 lutego 2021 r. – k. 31, 32 akt sąd.). Zarazem Sąd zapewnił stronom możliwość wypowiedzenia się w sprawie, z czego skorzystała skarżąca, przestawiając swoje stanowisko w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2021 r. (k. 38 i nast.). Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu była decyzja Kolegium z dnia [...] marca 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2019 r. Zaskarżone rozstrzygnięcie dotyczyło odmowy przyznania G. M. pomocy finansowej na zakup bielizny, w wysokości [...] zł – w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód według aktualnego kryterium nie przekracza [...] zł. W niniejszej sprawie nie budziło sporu, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., gdyż jako osoba samotnie gospodarująca uzyskuje dochód w kwocie [...]zł netto (w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku). Tym samym skarżąca nie kwalifikowała się do uzyskania pomocy na podstawie art. 39 powołanej ustawy. W tym miejscu wyjaśnić jednak należy, że w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niedopuszczalne i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z przywołanego przepisu art. 8 ust. 1 u.p.s. Wobec ustaleń dotyczących spełnienia przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego, organy administracyjne rozważyły możliwość przyznania skarżącej pomocy finansowej na podstawie innych przepisów i z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Zgodnie z art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego (pkt 1) lub m.in. zasiłku celowego, pod warunkiem zwrotu całości lub części (pkt 2). "Szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie, dotyczy takich wyjątkowych okoliczności składających się na sytuację życiową danej osoby lub rodziny, które ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwalają stwierdzić, że sytuacja ta jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Stan ten musi też wynikać z okoliczności nienależących do zdarzeń codziennych, a zatem dotyczy zdarzeń występujących okazjonalnie, zwykle nagle, będących skutkiem niefortunnych zbiegów okoliczności czy innych zdarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko [w:] P. Zaborniak, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2013, art. 41; orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego: wyroki z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07, 12 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 164/11, 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 179/18 i 16 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 3072/18 – dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna, na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. W ocenie Sądu decyzja odmawiająca skarżącej przyznanie pomocy finansowej na zakup specjalistycznej bielizny (dla alergika) nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Sytuacja życiowa wnioskodawczyni (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony ustabilizowana przez posiadanie stałego dochodu, przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej) jest znana organom. Nie stanowi przy tym sytuacji, która – jako taka – może zostać uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Jak wynika z akt sprawy, G. M. korzysta ze wsparcia pomocy społecznej (otrzymuje zasiłki na zakup żywności i leków, a także na zaspokojenie innych potrzeb), choć nie w takim rozmiarze, jak tego oczekuje. Zdaniem Sądu po jej stronie nie zaistniały nowe, nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na podstawie art. 41 u.p.s. O istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w tym przepisie, nie może świadczyć to, że w przekonaniu skarżącej jej sprawy są rozpatrywane nieprawidłowo i w sposób dla niej krzywdzący. Oceniając niniejszą sprawę, w świetle zaistniałych w niej okoliczności, Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca jest osobą posiadającą niewielki stały dochód (emerytura), jak i to, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego otrzymuje świadczenia celowe na niektóre pilne potrzeby. Stanowisko organów co do tego, że zakup elementów odzieży (bielizny dla alergika) na okres jesienno-zimowy nie stanowił "szczególnie uzasadnionego przypadku" zostało odpowiednio umotywowane. W ocenie Sądu taka nadzwyczajna sytuacja nie ma miejsca w rozpoznanej sprawie, jakkolwiek Sąd nie przeczy, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna. Niemniej jednak, wobec uzyskiwanych dochodów nie można przyjąć, by strona znajdowała się w sytuacji szczególnie dotkliwej, która uzasadniałaby przyznanie jej świadczeń wskazanych w zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie organów pomocowych nie narusza prawa. Decyzja odmowna została należycie uzasadniona i rozstrzygnięcie to nie narusza przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec powyższego Sąd oddalił skargę, uznając, że organy trafnie zidentyfikowały brak zaistnienia przesłanki do przyznania G. M. pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego albo specjalnego zasiłku celowego (względnie zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu). Końcowo Sąd zaznacza, że przedstawiona wyżej stanowcza ocena sytuacji skarżącej, dotycząca szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 41 u.p.s., odnosi się tylko do niniejszej sprawy i w jej konkretnych okolicznościach, w kontekście zgłoszonych potrzeb. Każda sprawa oceniana jest bowiem przez organy indywidualnie. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).