II SA/Po 516/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań postanawia odrzucić skargę. D. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie środowiskowych uwarunkowań. Postanowieniem z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 238/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę. Postanowieniem z dnia 20 maja 2026 r., sygn. akt III OZ 197/26 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej, prawidłowe jest stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, iż strona postępowania administracyjnego, której nie doręczono decyzji może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji. Zatem skarżący, który nie brał udziału w postępowaniu i któremu nie doręczono decyzji – jeżeli nie skorzystał z uprawnienia do złożenia skargi przed upływem 30 dni od daty doręczenia decyzji innej stronie postępowania – nie może skutecznie domagać się sądowej kontroli decyzji administracyjnej. Wniesioną zaś przez niego skargę po tym czasie, jako spóźnioną, należy odrzucić (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OZ 1326/16; z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1184/19 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w piśmiennictwie zaaprobowano takie rozumienie art. 53 § 1 p.p.s.a., według którego, strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. (patrz: A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, pkt 4 do art. 53 oraz przywołane tam postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Op 65/06, ONSA i wsa 2007/2/31). Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, gdyż organ odwoławczy nie uczynił jej adresatem decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, wynikającym z art. 53 § 1 p.p.s.a. Wniesienie skargi po upływie terminu skutkuje odrzuceniem skargi, chyba ze skarżący złoży skuteczny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Ponadto nie uszczupla to prawa strony do obrony swoich interesów, gdyż służy jej nadto prawo wniesienia podania o wznowienie postępowania administracyjnego, w myśl art. 148 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 KPA. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po terminie może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny naruszenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Jakiekolwiek braki w ustaleniach faktycznych w tym zakresie nie mogą obciążać strony skarżącej, taka bowiem okoliczność oznaczałaby nieuprawnione ograniczenie wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1772/15; z 7 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1229/16; z 17 lutego, 2026 r., sygn. akt III OZ 17/26). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucenie skargi należy ocenić jako przedwczesne. W rozpoznawanej sprawie nie dokonano bowiem wyczerpujących ustaleń, co do zasadniczej okoliczności, tj. wejścia skarżącej do postępowania administracyjnego jako strona będąca następcą prawnym po zmarłym E. K.. Z treści skargi wynika, że E. K. zmarł w dniu [...]., zaś postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 19 grudnia 2024 r. stwierdzono, że skarżąca jest jego jedyną spadkobierczynią. Orzeczenie jest prawomocne wraz z dniem 30 grudnia 2024 r. Zaskarżona decyzja SKO została wydana w dniu 30 kwietnia 2025 r., tj. w dacie, kiedy stroną postępowania winna być skarżąca, nie zaś nieżyjący E. K.. Z akta administracyjnych jasno wynika, że decyzja została skierowana do E. K.. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął przedmiotową okoliczność, która jawi się jako zasadnicza dla dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nabywca spadku na gruncie art. 30 § 4 k.p.a. stał się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskał interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. stanowi, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten pozwala na kontynuowanie i zakończenie wszczętego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy na skutek sprzedaży lub dziedziczenia następuje zmiana podmiotu stosunku materialno-prawnego. Następstwo procesowe uregulowane powyższym przepisem jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania. Ważne jest, aby zdarzenia prawne rodzące następstwo procesowe, tak succesio mortis causa, jak i succesio inter vivos, nastąpiły w toku postępowania, a zatem w określonym przedziale czasowym, pomiędzy rozpoczęciem, a zakończeniem konkretnego postępowania administracyjnego (patrz: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 310/99, Lex nr 55755). Przesłanka ta jest spełniona w niniejszej sprawie skoro skarżąca swoje uprawnienia do przedmiotu postępowania wywodzi z czynności prawnych mających miejsce po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a stwierdzeniem nabycia spadku jako osoba będąca następcą prawnym po zmarłym. W konsekwencji skarżąca, na gruncie art. 30 § 4 k.p.a., stała się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskała interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Zgodnie z art. 28 k.p.a., przymiot strony postępowania administracyjnego przysługuje wyłącznie temu, kto ma interes prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocenił uchybienie terminu do wniesienia skargi i wydał zaskarżone postanowienie bez jakichkolwiek rozważań w przedmiocie kwestii statusu skarżącej jako strony postępowania już na etapie postępowania administracyjnego z uwagi na bycie następcą prawnym po zmarłym, co miało miejsce przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez SKO. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał aby ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji pozyskał kompletne akta administracyjne oraz przede wszystkim szczegółowo pochylił i odniósł się do twierdzeń skarżącej dotyczących braku udziału następców prawnych w postępowaniu administracyjnym oraz braku zawieszenia przez organ postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd wykonując wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 29 maja 2026 r., sygn. akt III OZ 197/26 pozyskał akta administracyjne sprawy. Ponadto Sąd pozyskał postanowienie Sądu Rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku po E. K.. W tym miejscu wskazać należy, iż w wyżej wskazanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocenił uchybienie terminu do wniesienia skargi i wydał zaskarżone postanowienie bez jakichkolwiek rozważań w przedmiocie kwestii statusu skarżącej jako strony postępowania już na etapie postępowania administracyjnego z uwagi na bycie następcą prawnym po zmarłym. Z tych też względów Sąd w pierwszej kolejności dokonał oceny interesu prawnego Skarżącej. Zgodnie z treścią art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Ponadto, stosownie do § 2 art. 50, uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Analiza treści unormowania art. 50 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że o statusie strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyduje posiadanie interesu prawnego. Ze skargą może więc wystąpić co do zasady podmiot, który wykaże związek między określonym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Wnosząc niniejszą skargę Skarżąca wskazała, iż jest następcą prawnym E. K. jako właściciela działki [...] i współwłaściciela działki [...] Z nadesłanych akt administracyjnych sprawy wynika, iż E. K. przez organ był traktowany jako strona postępowania i to jemu podjęto próbę doręczenia zaskarżonej decyzji. W tym miejscu w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, iż nabywca spadku na gruncie art. 30 § 4 k.p.a. staje się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskuje interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. stanowi, iż w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten pozwala na kontynuowanie i zakończenie wszczętego postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy na skutek sprzedaży lub dziedziczenia następuje zmiana podmiotu stosunku materialno-prawnego. Następstwo procesowe uregulowane powyższym przepisem jest konsekwencją następstwa prawnego w prawie materialnym i polega na wstąpieniu do postępowania innego podmiotu na miejsce podmiotu, który dotychczas był jego stroną. Oznacza zatem, że poprzednik ustępuje z postępowania, a następca wstępuje w jego sytuację procesową, tak jakby od początku był stroną postępowania. Ważne jest, aby zdarzenia prawne rodzące następstwo procesowe, tak succesio mortis causa, jak i succesio inter vivos, nastąpiły w toku postępowania, a zatem w określonym przedziale czasowym, pomiędzy rozpoczęciem, a zakończeniem konkretnego postępowania administracyjnego (patrz: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 310/99, Lex nr 55755). Ponadto wskazać należy, iż jak wynika z nadesłanego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 19 grudnia 2024 r., sygn. akt [...] E. K. zmarł w dniu [...] a Skarżąca nabyła cały spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Tym samym uznać należy, iż na dzień wydawania decyzji tj. 30 kwietnia 2025 r. Skarżąca była stroną postępowania, gdyż otwarcie spadku nastąpiło z chwilą śmierci E. K. tj. [...] a więc przed wszczęciem postępowania i wydaniem decyzji w niniejszej sprawie. W konsekwencji, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, Skarżąca, na gruncie art. 30 § 4 k.p.a., stała się następcą procesowym poprzedniej strony postępowania, a tym samym, w ujęciu procesowym uzyskała interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Pomimo powyższego organ nie doręczył jej zaskarżonej decyzji, jak również nie zawiadomił jej o wszczęciu postępowania. Przechodząc do kwestii terminowości wniesienia skargi zauważyć należy, iż w postanowieniu z dnia 20 maja 2026 r., sygn. akt III OZ 197/26 Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej, prawidłowe jest stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na które powołał się w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, iż strona postępowania administracyjnego, której nie doręczono decyzji może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji. Zatem skarżący, który nie brał udziału w postępowaniu i któremu nie doręczono decyzji – jeżeli nie skorzystał z uprawnienia do złożenia skargi przed upływem 30 dni od daty doręczenia decyzji innej stronie postępowania – nie może skutecznie domagać się sądowej kontroli decyzji administracyjnej. Wniesioną zaś przez niego skargę po tym czasie, jako spóźnioną, należy odrzucić (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OZ 1326/16; z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1184/19 – orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w piśmiennictwie zaaprobowano takie rozumienie art. 53 § 1 p.p.s.a., według którego, strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. (patrz: A. Kabat (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2021, pkt 4 do art. 53 oraz przywołane tam postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Op 65/06, ONSA i wsa 2007/2/31). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Strona postępowania administracyjnego, która nie brała udziału w postępowaniu odwoławczym i której nie doręczono decyzji, gdyż organ odwoławczy nie uczynił jej adresatem decyzji, może wnieść skargę do sądu administracyjnego w terminie przewidzianym dla stron będących adresatami decyzji, wynikającym z art. 53 § 1 p.p.s.a. Wniesienie skargi po upływie terminu skutkuje odrzuceniem skargi, chyba ze skarżący złoży skuteczny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Ponadto nie uszczupla to prawa strony do obrony swoich interesów, gdyż służy jej nadto prawo wniesienia podania o wznowienie postępowania administracyjnego, w myśl art. 148 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jak wynika z akt niniejszej sprawy decyzja była najpóźniej doręczona M. G., co miało miejsce 6 maja 2025 r. Tym samym wniesienie skargi w dniu 17 lutego 2026 r. niewątpliwie nastąpiło z uchybieniem ustawowego 30 dniowego terminu, który upływał w niniejszej sprawie z dniem 5 czerwca 2025 r. (termin liczony od ostatniego doręczenia). W tym miejscu odnosząc się do okoliczności doręczenia Skarżącej w dniu 28 stycznia 2026 r. decyzji, która to okoliczność nie jest kwestionowana przez organ, wskazać należy, że powyższe nie miało znaczenia w sprawie, a takie doręczenie traktować należy jako dokonane wyłącznie w celach informacyjnych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż zgodnie na podstawie art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Z kolei decyzja jest prawomocna jeżeli nie można jej zaskarżyć do sądu przy czy należy tu również rozumieć upływ terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu dopuszczenie możliwości pozbawienia decyzji uzyskanego przez nią uprzednio waloru prawomocności - na skutek późniejszego doręczenia decyzji wydanej w sprawie podmiotowi, który nie był traktowany wówczas jako strona postępowania - byłoby sprzeczne z proklamowaną w art. 16 § 1 i 3 k.p.a. zasadą trwałości decyzji. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby w istocie nieograniczoną czasowo, niepewność dla innych stron postępowania (adresatów decyzji), szczególnie zaś dla wnioskodawcy danego postępowania, co do okoliczności prawomocności rozstrzygnięcia. Warto w tym miejscu wskazać, iż w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., w przypadku naruszenia przez organ prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Sąd administracyjny zobligowany jest do uchylenia zaskarżonego aktu bez konieczności dokonywania oceny, czy stwierdzone uchybienie miało i ewentualnie jaki wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Tym samym w przypadku dopuszczenia możliwości zaskarżenia decyzji prawomocnych do sądu administracyjnego z uwagi na fakt późniejszego doręczenia decyzji osobie, która została pominięta musiałoby skutkować uchyleniem decyzji bez względu na to czy pozbawienie możliwości działania miało lub nie wpływ na rozstrzygnięcie. Natomiast zgodnie z regulacjami k.p.a. we wznowionym postępowaniu organ może odmówić uchylenia decyzji jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Z tych też względów skoro decyzja jest ostateczna i prawomocna to późniejsze jej doręczenia, nie powoduje otwarcia biegu nowego terminu do wniesienia od niej skargi. Odnosząc się do zarzutu braku zawieszenia postępowania przez organ, do czego zobowiązał Naczelny Sąd Administracyjny, wskazać należy, że korespondencja adresowana do E. K. zwracana była do organu z adnotacją "nie podjęta w terminie", a nie z adnotacją "adresat zmarł". Z tych też względów na etapie prowadzenia postępowania organ nie miał jakiejkolwiek informacji o śmierci E. K. uzasadniającej wstrzymanie terminu załatwienia sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 oraz § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.