II SA/Po 517/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi P. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia (...) marca 2011 r., nr (...), Działający z upoważnienie Burmistrza Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przyznał P. K. zasiłek celowy w wysokości 200 zł. na dofinansowanie zakupu opału. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż pismem z dnia (...) listopada 2011 r. P. K. zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznanie pomocy na zakup opału. Decyzją z dnia (...) listopada 2011 r., organ odmówił przyznania mu wnioskowanej pomocy, jednakże decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, decyzja powyższa została uchylona. Jak następnie wskazano wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego to tytułu otrzymuje zasiłek stały w wysokości (...) zł miesięcznie. Wnioskodawca nie przekracza więc kryterium dochodowego, uprawniającego do wystąpienie z wnioskiem o pomoc w postaci zasiłku celowego. Jak następnie wskazano, przekazane na rzecz Ośrodka Pomocy Społecznej środki finansowe, pozwalają na przyznanie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej zasiłków celowych w wysokości od 50 do 200 zł. Organ zgadzając się się, że choć przyznana kwota zasiłku nie może być adekwatną do potrzeb wnioskodawcy, podkreślił jednakże, iż obecnie nie ma możliwości finansowych przyznania większej kwoty zasiłku. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. K. podnoszą, iż przyznana pomoc jest niewystarczająca. W jego ocenie organ winien przyznać mu, jako osobie niepełnosprawnej jedną tonę węgla lub jej równowartość. Dodatkowo przyznanie pomocy po 5 miesiącach od złożenia wniosku naraziło go na straty związane ze wzrostem zadłużenia opłat i zniszczeniem mieszkania. Stąd adekwatną kwotą pomocy byłaby kwota (...) zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) maja 2011 r., nr (...), działając na podstawie art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. K. powołując się na konstytucyjne prawo zabezpieczenia socjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 03 listopada 2011 r. pełnomocnik skarżącego – adwokat P. B., zarzucił naruszenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego art. 7 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez brak wyjaśnienia faktów, na jakich oparł się organ oraz brak wykazania okoliczności uzasadniających ograniczenie zasiłku do kwoty (...) zł. Dodatkowo pełnomocnik wskazał, iż skarżący nie otrzymał zasiłki celowego w kwocie (...) zł, wskazanego w karcie świadczeń z dnia (...) listopada 2010 r. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie prawidłowość rozstrzygnięć organów administracji w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku celowego w kwocie (...) zł. na dofinansowanie zakupu opału. Poza sporem pozostaje tym samym kwestia ewentualnego braku wypłacenia zasiłku celowego, wskazanego w karcie świadczeń z dnia (...) listopada 2010 r. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust.1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej, przy czym, co należy podkreślić decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, jak wielokrotnie podkreślono w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w żądanej wysokości. Organ udzielający świadczenia z pomocy społecznej winien dostosować rodzaj, formę i rozmiar świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniając równocześnie posiadane możliwości udzielenia pomocy społecznej wszystkim osobom spełniającym formalne kryteria dla przyznania takiej pomocy. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, wskazać należy, że organy pomocy prawidłowo zakreśliły przedmiot postępowania, jakim był wniosek z dnia (...) listopada 2011 r., który to P. K. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie pomocy na zakup opału. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości i jest poza sporem, że skarżący spełniał kryterium dochodowe oraz pozostałe przesłanki otrzymania zasiłku celowego, przyznanego mu przez organ. Istotą sporu jest jednakże wysokość przyznanej pomocy. Jest faktem powszechnie znanym, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Konkretna wysokość przyznanego świadczenia musi stanowić więc pochodną środków finansowych, jakimi dysponuje organ, oraz liczby osób potrzebujących. Dlatego też w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż uzasadnienie decyzji organu powinno również wskazywać tak możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku), jak i sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ przyznanie zasiłki celowego jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. Równocześnie przyjmuje się, że nie jest konieczne precyzyjne wskazanie w każdym przypadku w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 powyższej ustawy, czy też art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa (por. wyrok NSA z 02 czerwca 2011 r., sygn. akt OSK 107/11, LEX 950873). W uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie zawarto wprawdzie szczegółowych danych liczbowych dotyczących liczby podopiecznych jednak w opinii sądu brak takich szczególnych danych nie może przesądzić o wadliwości zaskarżonej decyzji. W szczególności nie można organowi czynić zarzutu z tego powodu, że nie przedstawił sprawozdania finansowego obrazującego wielkość i formy udzielanej pomocy oraz ilość osób tą pomocą objętych. Dane opisowe, dotyczące wysokości środków, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej oraz wysokości przyznanych zasiłków celowych zawarte w tej decyzji w sposób wiarygodny obrazują możliwości organy w tym zakresie. W szczególności pozwalają one określić, że pomoc przyznana skarżącemu nie odbiega od pomocy, jaką uzyskują inni kliencie pomocy społecznej. Co istotne, organy dostrzegając, iż przyznana skarżącemu pomoc jest nieadekwatna do potrzeb wnioskodawcy, wskazują na przyczyny tego stanu rzeczy, jakim są ograniczone zasoby finansowe. Sąd podkreśla bowiem, że Ośrodki Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi i nie są zobowiązane do zaspokojenia zgłaszanych potrzeb w oczekiwanej wysokości. Organy pomocy społecznej mają obowiązek tak dysponować przyznaną kwotą aby pod koniec roku nie pozbawić pomocy państwa osób i rodzin najbardziej potrzebujących. Dlatego tez, w ocenie sądu obie wydane w sprawie decyzje są prawidłowe. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd postanowił w oparciu o art. 250 cytowanej ustawy w zw. z §19 i §18 pkt 1 ppkt1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.)- pkt II wyroku.