II SA/Po 525/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi D. M. i J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia; oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. znak sprawy [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylił[o] w całości decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] 2015 r. znak [...] określającą środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] budynków inwentarskich ([...]) o obsadzie do 640 DJP na działce nr ewid. [...] w m. [...], gm. [...] – i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy. D. M. i J. M. (dalej również: wnioskodawcy; inwestorzy; skarżący) we wniosku z dnia 26 września 2005 r. wystąpili o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] budynków inwentarskich ([...]) o łącznej obsadzie ok. 760 DJP. Decyzją z dnia [...] 2008 r. Wójt Gminy N. (dalej również; Wójt; organ I instancji) określił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przez wnioskodawców przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] budynków inwentarskich ([...]) o obsadzie ok. 760 DJP w jednym cyklu, wraz z zabudową towarzysząca – na terenie dz. nr ew. [...] ark.[...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) – w wyniku rozpoznania odwołania Stowarzyszenie [...] (dalej również: Stowarzyszenie Ekologiczne) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że zgoda na realizację inwestycji została oparta na wynikach postępowania w sprawie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, o którym mowa w art. 46 ust. 3, art. 47 oraz art. 48 ust. 1, art. ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. nr 62, poz. 627, ze zm. – dalej: Prawo ochrony środowiska). Wyrokiem z dnia 29 października 2009 r. sygn. IV SA/Po 262/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] 2008 r., jednakże wyrok ten został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. II OSK 124/10. Sąd kasacyjny stwierdził, że Sąd I instancji wskazał na uchybienia, jakie popełniły organy, szczególnie na braki w uzasadnieniach decyzji, jednakże w istocie wcale nie wykazał, jaki te braki mogły mieć wpływ – i to istotny na wynik sprawy. Sąd II instancji zwrócił uwagę na to, że Sąd I instancji powinien był ocenić, czy w świetle materiału dowodowego sprawy ze względu na dostrzeżone mankamenty wydanych decyzji, gdyby ich nie było, zapadłoby inne rozstrzygnięcie. Sąd kasacyjny zobowiązał tutejszy Sąd do tego, aby w ponownie przeprowadzonym postępowaniu przeanalizował decyzje organów obydwu instancji pod kątem stwierdzania, czy materiał dowody pozwalał na takie rozstrzygnięcie, jakie zapadło. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 293/11 uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2009 r. i poprzedzającą ją decyzję Wójta z dnia [...] 2008 r. W uzasadnieniu tutejszy Sąd, odnosząc się do meritum rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności podkreślił fakt związania wykładnią prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i stwierdził, że obowiązany był zastosować się do wytycznych wynikających z wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. II OSK 124/10. Odnosząc się do przepisów, które miały zastosowanie w sprawie, Sąd zwrócił uwagę na to, że postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało wnioskiem z dnia 26 września 2005 r. i w dacie wszczęcia postępowania obowiązywały przepisy działu V i VI ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, regulujące zasady udziału społeczeństwa w postępowaniu w sprawie ochrony środowiska i postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, zaś w trakcie postępowania administracyjnego prowadzonego w niniejszej sprawie, w życie weszły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. nr 199, poz. 1227 – dalej: ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku). Odnosząc się do przepisu przejściowego tej ustawy – art. 153 ust. 1 – i wskazując na to, że ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku weszła w życie w listopadzie 2008 r., a więc gdy postępowanie w niniejszej sprawie było już w toku, Sąd stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły, że zastosowanie w tej sprawie znajdują przepisy dotychczasowe. Zdaniem tutejszego Sądu, analiza dokumentacji zawartej w aktach sprawy prowadzi do wniosku o wadliwości zaskarżonej decyzji Kolegium i decyzji ją poprzedzającej. Uzasadniając taki wniosek, Sąd podniósł, że planowaną inwestycję zaliczyć należy do wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 43 rozporządzenia z dnia 9 kwietnia 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. nr 257, poz. 2573, ze zm.), gdyż żądaniem wniosku i przedmiotem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach objęto budowę [...] [...] o obsadzie 760 DJP. Sąd podkreślił, że tymczasem przedmiot załączonego do akt sprawy i stanowiącego podstawę wydania kontrolowanych orzeczeń Raportu stanowiła analiza dotycząca przedsięwzięcia o obsadzie 640 DJP, a więc znacząco mniejszego od planowanego do realizacji, a w aktach brak jakiejkolwiek informacji na temat ewentualnych przyczyn, dla których orzekające w sprawie organy oparły swoje ustalenia na analizie tak dalece odbiegającej od planowanego przedsięwzięcia. Niezależnie od tego Sąd zauważył, że wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przy oparciu się na Raporcie dotyczącym przedsięwzięcia o obsadzie 640 DJP było obarczone wadą, bowiem ustalony zakres raportu, określony postanowieniem Wójta Gminy N. z dnia [...] 2005 r. dotyczył zamierzenia inwestycyjnego polegającego na budowie [...] [...] o ok. 760 DJP i podobnie – wymogi wynikające z opinii Wojewody [Wielkopolskiego] z dnia [...] października 2005 r. również dotyczyły obsady ok. 760 DJP, jak też do takiej obsady odnosiło się postanowienie PWIS w P.. Stwierdzoną nieścisłość Sąd uznał za istotną wadę, gdyż z treści art. 52 ust. 1 Prawa ochrony środowiska wynika, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać, z zastrzeżeniem ust. 1a opis planowanego przedsięwzięcia, a w szczególności, charakterystykę całego przedsięwzięcia i warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, główne cechy charakterystyczne procesów produkcyjnych, a także przewidywane wielkości emisji, wynikające z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia. Zdaniem Sądu, analiza znajdującego się w aktach sprawy Raportu nie pozostawia wątpliwości, że przedmiot tego opracowania stanowił raport o oddziaływaniu na środowisko przedsięwzięcia polegającego na budowie [...] [...] z obsadą po [...] sztuk na dz. nr [...] położonej w [...], przy łącznej obsadzie 160 000 kur, tj. 640 DJP. Idąc dalej, Sąd podniósł, że różnica pomiędzy przedsięwzięciem szacowanym na 640 DJP a przedsięwzięciem o obsadzie ok. 760 DJP jest bardzo wyraźna i niewątpliwe znacząca, a ewentualne jej pominięcie wymagało rzetelnego uzasadnienia, którego jednak po stronie organów zabrakło. W skazując na wymogi z art. 52 ust. 1 Prawa ochrony środowiska dotyczące opisu planowanego przedsięwzięcia, jak również jego charakterystyki, Sąd zakwestionował rzetelność ustalenia przedmiotu inwestycji – tj. przedsięwzięcia o obsadzie 760 DJP, gdyż nie znajduje to potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Zdaniem Sądu, szczególne wątpliwości budziła trafność ustaleń co do przewidywanych wielkości emisji, wynikających z funkcjonowania planowanego przedsięwzięcia, gdyż brak jakiegokolwiek stanowiska organów dotyczącego tej rozbieżności nie pozwala stwierdzić, czy organy nieścisłość tę w ogóle dostrzegły, to zaś powoduje, że w istocie rzeczy ustalenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wymykają się ocenie Sądu, wobec czego należało uznać je za dowolne. Zdaniem Sądu, przyjęte przez organy ustalenia dotyczące inwestycji o obsadzie 760 DJP, oparte jednakże na Raporcie dotyczącym przedsięwzięcia o obsadzie 640 DJP, zostały poczynione na podstawie materiału dowodowego, który nie dotyczył oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia, dla którego wydano decyzję, ale analizie poddano oddziaływanie na środowisko inwestycji znacząco mniejszej i tych ustaleń w żaden sposób nie odniesiono do rozmiarów inwestycji planowanej, wobec czego oddziaływanie na środowisko inwestycji o obsadzie 760 DJP pozostaje faktycznie nieznane. Sąd zakwestionował również prawidłowość uzupełniania Raportu, jak i zarzucił organom błędne uznanie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko za opinię biegłego, co doprowadziło do dalszych wadliwości przeprowadzonego postępowania, gdyż tego rodzaju błędne przekonanie spowodowało odstąpienie przez organy od oceny przedmiotowego Raportu, czego konsekwencję stanowił fakt, że organy obu instancji w ogóle nie ustosunkowały się co do tego, czy przedłożony Raport w istocie odpowiada wymogom wynikającym choćby z art. 52 ust. 1 pkt 3 Prawa ochrony środowiska, tj. w zakresie opisu analizowanych wariantów. Sąd wskazał na to, że w Raporcie opisano tylko 2 warianty, tj. wariant zakładany do realizacji oraz wariant polegający na niepodejmowaniu przedsięwzięcia, zaś w odniesieniu do "wariantu najkorzystniejszego" zawarto niejasne stwierdzenie, że "wybór wariantu najkorzystniejszego został omówiony w każdym rozdziale komponentów środowiska". Sąd uznał, że lakoniczny opis wariantów wyklucza możliwość przeprowadzenia kontroli co do domniemanego założenia autora Raportu, że wariantem najkorzystniejszym jest wariant planowany. Sąd stwierdził, że warianty opisane w Raporcie zaledwie w kilku zdaniach po prostu wymykają się kontroli, co przesądza o wadliwości tego dokumentu we wskazanym zakresie. Sąd podniósł, że podstawę do odrzucenia zaproponowanego w toku postępowania przez Stowarzyszenie Ekologiczne wariantu polegającego na przesunięciu planowanego przedsięwzięcia o 400 m w kierunku północnym, na działkę nr [...] – stanowił argument o "braku analizy tego wariantu jako najkorzystniejszego dla środowiska" (s. 5 decyzji z [...] 2008 r.), zatem tym bardziej stosowna analiza powinna zostać przedstawiona w Raporcie, gdyż wymóg taki wynika wprost z przepisów prawa, które nakładają obowiązek opisania analizowanych wariantów oraz ich uzasadnienia. Sąd w tym względzie zauważył również, że na celowość oddalenia fermy od linii drogi w głąb pół uprawnych uwagę zwracał PWIS w P., wskazując na bliską odległość planowanej inwestycji względem sąsiednich budynków mieszkalnych (znajdujący się w aktach sprawy załącznik do protokołu oględzin z dnia 9 marca 2006 r.). Ponadto Sąd wskazał na rozbieżności co do odległości usytuowania zabudowy mieszkaniowej od terenu, na którym zlokalizowane ma zostać przedmiotowe przedsięwzięcie, bowiem z pisma Wójta Gminy N. z dnia 15 marca 2006 r. wynika, że w najbliższym sąsiedztwie znajdują się 3 gospodarstwa rolne wraz z budynkami mieszkalnymi: od strony wschodniej – w odległości ok. 20 m, od strony południowo-wschodniej – w odległości ok. 20 m i od północy – w bezpośrednim sąsiedztwie, a zupełnie odmienne ustalenia w tym zakresie przedstawiono w Raporcie, gdzie podaje się, że najbliższa zabudowa mieszkalna znajduje się w odległości ok. 60m od projektowanych obiektów inwestorskich (s. 17 Raportu). Wobec tego Sąd uznał, że rzeczą organu I instancji, skoro znał z urzędu te okoliczności, było odnieść się to tych rozbieżności, zaś brak stanowiska organów w tej kwestii prowadzi do wniosku, że ocena dokumentu stanowiącego podstawę przedmiotowych decyzji została przeprowadzona w sposób pobieżny, z naruszeniem standardów wynikających z przepisów procedury administracyjnej. Wskazując na dalsze, pomniejsze uchybienia w zakresie wyjaśnienia i omówienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, Sąd m.in. zwrócił uwagę na uchylenia się przez Wójta od dokonania samodzielnej oceny ekspertyzy przedstawionej przez Stowarzyszenie – a poprzestanie jedynie na zrelacjonowaniu stanowisk zajętych w tej kwestii przez inne organy, tj. Wojewodę i Ministra Środowiska. Ponadto wytknął organom, że ich uwadze umknęło to, że obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy wiąże się z powinnością dokonania samodzielnej oceny wartości dowodowej całokształtu materiału dowodowego, włącznie z przedłożoną w toku postępowania ekspertyzą, powiązanej z wyjaśnieniem powodów uznania określonych dowodów za wiarygodne, a innych nie, w tym również podaniem dlaczego zawarte w ekspertyzie informacje dotyczące obliczeń co do ilości padłych ptaków, jak również odpadów są w ocenie organu I instancji mniej wiarygodne, niż te zaprezentowane w Raporcie. Zdaniem Sądu, w sytuacji sformułowania przez stronę postępowania (Stowarzyszenie) zarzutów co do uzasadnionych wątpliwości odnośnie poprawności i rzetelności raportu przedstawionego przez inwestora, rzeczą organów było przeprowadzić odpowiednie postępowanie wyjaśniające, nie wykluczając dowodu z opinii biegłego (art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a.) czy też przeprowadzenia rozprawy (art. 89 § 2 k.p.a.), jak również nie tracić z pola widzenia wymogów z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. Powołując się na to, że celem postępowania środowiskowego jest możliwie optymalne zabezpieczenie środowiska przed negatywnym oddziaływaniem danego przedsięwzięcia, Sąd uznał, że stwierdzone uchybienia – zarówno co do nieścisłości Raportu – i to dotyczących tak zasadniczych kwestii, jak rozmiary planowanej inwestycji czy zagospodarowanie terenów sąsiednich, jak i wskazane wady uzasadnień decyzji – stanowią naruszenie przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. We wskazaniach co do dalszego postępowania tutejszy Sąd zawarł obowiązek podjęcia działań w celu wyjaśnienia stwierdzonych przez Sąd wątpliwości oraz przeprowadzenia postępowania w niezbędnym zakresie i z poszanowaniem przepisów procedury administracyjnej. W wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania Wójt Gminy N. uzyskał w sprawie stanowisko inwestora korygujące wniosek poprzez wskazanie maksymalnej obsady [...] na 640 DJP, a także uzgodnienia – postanowienie RDOŚ w P. z dnia [...] 2015 r. oraz postanowienie WPWIS z dnia [...] 2015 r. opiniujące pozytywnie warunki realizacji przedsięwzięcia. Po uzyskaniu uzupełniającego stanowiska inwestora (dotyczącego wykonania wezwania RDOŚ w P. oraz protestów, uwag i zastrzeżeń mieszkańców wsi [...] oraz uczestników postępowania) Wójt Gminy N. zakończył sprawę w pierwszej instancji, wydając w dniu [...] 2015 r. decyzję określającą środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie 4 budynków inwentarskich (kurników) o obsadzie do 640 DJP na powyżej opisanym terenie. W wyniku wniesienia odwołania od tej decyzji przez L. D. i Stowarzyszenie Ekologiczne [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2017 r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło w całości decyzję Wójta z dnia [...] 2015 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, gdyż zawiera wiele uchybień proceduralnych, przy jednoczesnym braku pogłębionej analizy materiału zgromadzonego w sprawie i jego merytorycznej oceny, w tym pominięciu wskazań zawartych w wyroku tutejszego Sądu. Motywując to rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wyjaśnił, że odwołał się do stanowiska i wskazówek zawartych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 293/11 i stwierdził, że Wójt nie wypełnił wszystkich wskazań co do dalszego toku postępowania – w zakresie określenia przez inwestora wariantu najkorzystniejszego, który Sąd uznał – w takiej formie, w jakiej go przedstawiono w raporcie – za zbyt lakoniczny. Akcentując, że Sąd zobowiązał organ do przeanalizowania wariantu wskazywanego przez występujące w sprawie Stowarzyszenie, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie wypełnił tego wskazania. Zarazem Kolegium stwierdziło, że nie mogło odnieść się do przedstawionej ekspertyzy z uwagi na jej brak w aktach sprawy. Ponadto Kolegium uznało, że decyzja nie zawiera żadnych informacji o sposobie wykorzystania uwag i wniosków zgłoszonych w związku z udział cm społeczeństwa, mimo że konflikt społeczny wywołany planowaną inwestycją jest wyraźny i trwa od wielu lat. Kolegium zakwestionowano również spełnienie przez organ I instancji wszystkich wymogów związanych z udziałem społeczeństwa w postępowaniu dotyczącym środowiskowych uwarunkowań, gdyż poza obwieszczeniem z września 2014 r. i zawiadomieniem stron o ukończeniu postępowania wyjaśniającego, organ I instancji nie poinformował społeczeństwa o pojawieniu się nowych materiałów – wpływających opiniach, uwagach i uzupełnieniach – w toku postępowania. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji faktycznie nie ustosunkował się do złożonych uwag i wniosków, poprzestając jedynie na potwierdzeniu przeanalizowania wniosków stron postępowania, nie czyniąc zaś żadnej wzmianki o uwagach społeczeństwa, pomimo kilkakrotnego ich zgłoszenia w sprawie. Kolegium podniosło w tym względzie, że stanowisko strony postępowania – wnioskodawcy nie jest jeszcze stanowiskiem organu, stąd też organ nie mógł się na nie powołać, tzn. na argumenty w nim przedstawione i uznać je za własne, ale niewystarczające było samo tylko stwierdzenie już w wydanej decyzji, że wnioski stron były analizowane przez organ i wyjaśnianie przez inwestorów, gdyż powinna nastąpić po stronie organu analiza i przedstawienie wniosków, czego w decyzji brak. Kolegium zakwestionowało również prawidłowość sporządzenia charakterystyki przedsięwzięcia, formułując pod adresem tego załącznika do decyzji kilka zastrzeżeń. Ponadto organ odwoławczy, w tym wypadku tylko ubocznie, zwrócił uwagę na kwestię ustalenia kręgu stron postępowania, a przede wszystkim formy dokonywania doręczeń, podnosząc, że z akt sprawy nie można było wyprowadzić wniosków, w jaki sposób organ ustalił krąg stron i czy został on prawidłowo określony, co z kolei znalazło swoje przełożenie na doręczenia w toku postępowania. Zarazem Kolegium wskazało na błędne podstawy prawne powoływane w uzasadnieniu decyzji, jak również w obwieszczeniach i zawiadomieniach. Skargę na decyzję Kolegium wnieśli inwestorzy D. M. i J. M., którzy zarzucili temu rozstrzygnięciu: 1. błąd w ustaleniach faktycznych mogący mieć wpływ na treść zapadłej decyzji, polegający na uznaniu, że organ I instancji nie zapewnił możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego sporządzany był raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w wymaganym zakresie "i tym samym naruszenie przepisu prawa materialnego"; 2. błąd w ustaleniach faktycznych mogący mieć wpływ na treść zapadłej decyzji, polegający na uznaniu, że organ I instancji nie uwzględnił wyników przeprowadzonego postępowania z udziałem społeczeństwa; 3. naruszenie art. 32 ust. 1 pkt 3 oraz art. 56 ust. 1b pkt 3 Prawa ochrony środowiska, polegające na błędnej wykładni tych przepisów poprzez uznanie, że organ I instancji ma obowiązek wskazać w uzasadnieniu decyzji sposób rozpoznania każdej ze zgłoszonych uwag i wniosków, podczas gdy przepis art. 32 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy nakłada na organ jedynie obowiązek rozpoznania tych uwag i wniosków w toku postępowania, zaś art. 56 ust. 1b pkt 3 tej ustawy stanowi, że w uzasadnieniu decyzji organ ma jedynie wskazać wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa; 4. naruszenie przepisu art. 56 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że: - w decyzji w sposób nieprawidłowy została zawarta informacja o istnieniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; - organ powinien wyjaśnić w decyzji, na jakiej podstawie ustalił liczbę stron. Powyższe zarzuty zostały oddzielnie umotywowane w uzasadnieniu skargi. Przy tak przedstawiającej się argumentacji zainteresowani wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie pełnomocnik skarżących (pełnomocnik substytucyjny), podtrzymał dotychczasowe stanowisko stron. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, mimo że nie cała argumentacja Kolegium okazała się trafna. W wyniku przeprowadzenia – w zakresie wynikającym z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, z późn. zm. – dalej: p.p.s.a.) – kontroli zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia 21 marca 2017 r., Sąd uznał, że decyzja ta nie jest dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Sąd zarazem wyjaśnia, że sprawa została rozpoznana w trybie zwykłym, bez uwzględnienia przepisów dotyczących nowego środka prawnego w postaci sprzeciwu od decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a p.p.s.a.). Instytucja sprzeciwu od decyzji wprowadzona została do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 2017, poz. 935) i obowiązuje od dnia 1 czerwca 2017 r. (art. 18 ustawy zmieniającej). W myśl art. 64a p.p.s.a. sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (od decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia). Z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy zmieniającej (przepisów przejściowych) i datę wniesienia skargi (27 kwietnia 2017 r.) do postępowania sądowoadministracyjnego, wszczętego i niezakończonego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, należało stosować przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym. Tytułem wstępu do dalszych rozważań merytorycznych trzeba podkreślić, że w niniejszej sprawie[,] [...] dotyczącej decyzji wydanej w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji opisanej w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia – orzekał już dwukrotnie tutejszy Sąd, a także raz Naczelny Sąd Administracyjny. Stąd też dla oceny zasadności skargi w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W niniejszej spawie znajdował zatem zastosowanie skutek wynikający z przepisu art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., tj. że ani strona, ani organ administracji publicznej, jak również sam sąd administracyjny nie mogą kwestionować wykładni prawa (czy to materialnego, czy to procesowego) wyrażonej w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego – odpowiednio Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 190 p.p.s.a.), jak i wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podmioty wymienione w tym przepisie są zatem faktem i treścią orzeczenia związane, co musi skutkować w sposób bezwzględny uwzględnieniem treści prawomocnego wyroku w wydawanych przez nierozstrzygnięciach. Przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak NSA w wyroku z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt I FSK 1259/06, dostępnym w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei art. 153 p.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przywołane przepisy wyznaczają kierunek postępowania sądu I instancji, jak i organów administracji, które ponownie rozpatrują sprawę i nie posiadają już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie mogą odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku sądu administracyjnego, w tym również sądu wyższej instancji. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej, co wiąże się z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2692/16, dostępny jw.). Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu sądu administracyjnego wykładni prawa – poza sytuacjami, w których doszłoby następnie do zmiany prawa – mogłaby nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należałoby stosować przepisy prawa odmienne od wcześniej wyjaśnionych przez sąd administracyjny. Przyjmując, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 293/11 zastosował się do wytycznych sformułowanych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. II OSK 124/10, należało skontrolować aktualnie zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium, uwzględniając ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 maja 2011 r. Wskazania wyrażone na płaszczyźnie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów Prawa ochrony środowiska, co zostało już wiążąco przesądzone we wcześniejszym wyroku tutejszego Sądu, sprowadzały się do trzech zasadniczych kwestii: 1) nieprzystawalności raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko do treści wniosku inwestora w zakresie analizowanie inwestycji (znaczące różnice pomiędzy przedsięwzięciem wskazanym we wniosku a opisanym w raporcie – co do skali obsady DJP), jak również w zakresie ustalenia stanu faktycznego (rzeczywistego kształtu planowanego przedsięwzięcia, również w zakresie płyty obornikowej, jak i charakterystyki terenów sąsiednich), a w konsekwencji jego przydatności dowodowej w sprawie; 2) błędnego założenia co do charakteru raportu, a co za tym idzie – wadliwej oceny tego dowodu, w którym Sąd stwierdził nieścisłości dotyczące tak zasadniczych kwestii, jak rozmiary planowanej inwestycji czy zagospodarowanie terenów sąsiednich, jak również opis analizowanych wariantów przedsięwzięcia; 3) wady uzasadnień decyzji wydanych w sprawie, sprowadzające się do niewystarczającego przedstawienia wniosków organów dotyczących wyżej wskazanych zagadnień. Należy odnotować, że organ I instancji niewątpliwe podjął znaczne wysiłki w celu uzupełnienia materiału procesowego i niewątpliwie w uzasadnieniu nowej decyzji przedstawił poczynione na jego podstawie ustalenia stanu faktycznego – w szczególności dotyczy to jednoznacznego sprecyzowania wniosku przez inwestorów co do skali planowanego przedsięwzięcia (maksymalna obsada [...] – do 640 DJP) oraz przedstawienia charakterystyki przedsięwzięcia i terenów sąsiednich oraz przedłożenia nowego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z lutego 2014 r. (wraz z uzupełnieniem z 2015 r.), a także pozyskania wymaganych stanowisk organów współdziałających (uzgodnienia RDOŚ w P. i opinii WPWIS w P.), jak również uzupełniającego stanowiska inwestorów tak względem wezwania RDOŚ w P., jak i zgłoszonych uwag uczestników postępowania. Mimo to uprawniony jest wniosek, że organ I instancji nie wypełnił wszystkich wiążących go wytycznych sformułowanych przez tutejszy Sąd w wyżej przywołanym wyroku. Dotyczy to zaś przede wszystkim kwestii przedstawienia w raporcie wariantów alternatywnych realizacji przedsięwzięcia oraz ich odpowiedniej analizy i omówienia w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W tym też zakresie Sąd finalnie, pomimo kilku zastrzeżeń, które zostaną wspomniane w końcowej części niniejszego uzasadnienia, zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego. Wobec tego co do zasady trafne jest stanowisko Kolegium o zachodzeniu podstaw do zastosowania przepisu art. 138 § 2 k.p.a., który stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie; przy czym, przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. I tak, do najistotniejszych uchybień popełnionych w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji należy to, że w nowym raporcie powielono zasadnicze błędy wcześniej popełnione przy pierwszym rozpoznawaniu sprawy, co wskazuje na ponowne naruszenie art. 52 ust. 1 Prawa ochrony środowiska dotyczące opisu planowanego przedsięwzięcia, jak również jego charakterystyki. W szczególności zaś jaskrawo ujawnia się to w kwestii oceny, czy przedłożony raport w istocie odpowiada wymogom wynikającym z art. 52 ust. 1 pkt 3 Prawa ochrony środowiska – i z wytycznych tutejszego Sądu – w zakresie opisu analizowanych wariantów. Pomimo przedstawienia nowego raportu i jego uzupełninia, przedstawiony opis nadal pomija przedstawienie racjonalnego wariantu alternatywnego, w tym odnoszącego się do propozycji Stowarzyszenia w zakresie odsunięcia planowanej inwestycji od istniejącej zabudowy, na co tutejszy Sąd jednoznacznie wskazał w uzasadnieniu wyroku uchylającego decyzje organów obydwu instancji. Sąd uznał, że lakoniczny opis wariantów wyklucza możliwość przeprowadzenia kontroli co do domniemanego założenia autora raportu, że wariantem najkorzystniejszym jest wariant planowany. Jest też i tak w tym wypadku. Warianty opisane w raporcie (k. 101) zostały przedawnione lakonicznie, a polegają na prostym podaniu, wariantu w postaci niepodejmowania przedmiotowego przedsięwzięcia oraz wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, którym ma być inwestycja w kształcie zaproponowanym przez inwestora. Przedstawiony w uzupełnieniu raportu "VII. racjonalny wariant alternatywny do wariantu zaproponowanego przez inwestora" w ogóle nie odnosi się do kwestii związanych z przesunięciem lokalizacji inwestycji, a jedynie przedstawia różne wersje skali i profilu hodowli drobiu (zwiększona powierzchnia lub obsada drobiu, inny rodzaj drobiu lub systemu hodowli). Kwestie te całkowicie umknęły organowi I instancji, co spowodowało brak odniesienia się przez ten organ do wytycznych tutejszego Sądu, których powtarzać w tym miejscu nie ma potrzeby. Prowadząc ponownie postępowanie, organu I instancji będzie zobowiązany ponowie odnieść się do wszystkich wytycznych sformułowanych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 maja 2011 r., z zachowaniem standardów wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W istocie, wytyczne te w omawianym zakresie nie zostały zrealizowane przez organ I instancji, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. Uchybienia te dotyczą niewątpliwie okoliczności objętych zakresem stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy w rozumieniu art. 138 § 2 k.p.a., których usunięcie, z uwagi na ograniczenia uzupełniającego postępowania dowodowego, nie było możliwie w postępowaniu przed organem II instancji, gdyż stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, wyrażonej w art. 15 k.p.a. Co się zaś tyczy innych zarzutów sformułowanych przez Kolegium pod adresem uchylonego rozstrzygnięcia organu I instancji, Sąd stwierdza, że mimo pewnych racji po stronie skarżących błędne stanowisko organu odwoławczego nie mogło wpłynąć na całościową ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to z uwagi na powyżej przedstawione zasadnicze kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co do których Kolegium sformułowało całkowicie zasadne wnioski. Niemniej jednak, wnioski Kolegium dotyczące tych aspektów sprawy, których rozstrzygnięcie przez organ I instancji nie zostało zakwestionowane przez ten organ, jak i przez sądy wcześniej orzekające w przedmiotowej sprawie, były w zasadzie niedozwolone, a przede wszystkim po części chybione. Odnosi się to do kwestii ustalenia stron postępowania, jak i braków w zakresie zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego sporządzany jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i obowiązków określonych w art. 32 oraz art. 53 Prawa ochrony środowiska, jakkolwiek same uwagi organu odwoławczego dotyczące poprawności powoływania podstawy prawej w obwieszczeniach były trafne. Zasadnie też Kolegium zwróciło uwagę na potrzebę odpowiedniego omówienia zagadnień dotyczących konfliktów społecznych, jakie generuje przedmiotowa inwestycja, co wiąże się z wymogami stawianymi organowi prowadzącemu postępowanie w zakresie rozpatrzenia zgłoszonych uwag i wniosków (art. 32 ust. 1 pkt 3 Prawa ochrony środowiska) oraz treści decyzji w przepisie art. 56 ust. 1b pkt 3 Prawa ochrony środowiska (przedstawienia sposobu uwzględnienia wyników przeprowadzonego postępowania z udziałem społeczeństwa, o którym mowa w art. 53). Skarżący, formułując zarzut naruszenia przez Kolegium przepisów art. 32 ust. 1 pkt 3 oraz art. 56 ust. 1b pkt 3 Prawa ochrony środowiska, pominęli treść art. 56 ust. 8 tej ustawy, który wymaga, aby uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zawierało informację o sposobie wykorzystania uwag i wniosków zgłoszonych w związku z udziałem społeczeństwa. Kwestia oceny zgodności z prawem charakterystyki przedsięwzięcia, która jest obowiązkowym elementem decyzji, stanowiąc jej załącznik (art. 56 ust. 3 Prawa ochrony środowiska), traci na znaczeniu, wobec stwierdzonych naruszeń prawa po stronie organu I instancji. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, wymóg wskazany w art. 56 ust. 1 Prawa ochrony środowiska powinien być omówiony zasadniczo w samej decyzji, co jest działaniem właściwszym niż przedstawienie tej kwestii jedynie w załączniku w postaci charakterystyki przedsięwzięcia, gdyż przekłada się na większą przejrzystość aktu administracyjnego ułatwia stwierdzenie, czy organ wypowiedział się w jakiejś wymaganej przez prawo kwestii. W tym miejscu trzeba jeszcze wytknąć Kolegium, że pochopnie wypowiedziało się co do braku w aktach sprawy ekspertyzy przedstawionej w toku postępowania przez Stowarzyszenie Ekologiczne. Organ odwoławczy, powołując się na brak takiego dokumentu w aktach sprawy, stwierdziło, że wiedzę o tym dokumencie czerpie jedynie z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu, tymczasem przedmiotowa ekspertyza ("Ekspertyza środowiskowa") znajduje się w tomie 1a akt administracyjnych (k. 69-89 ). Wobec powyższego, nie stwierdzając w ustalonych okolicznościach sprawy po stronie organu II instancji naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie zaskarżonej decyzji (lub wyeliminowanie jej w inny sposób z obrotu prawnego), Sąd uznał za zasadne oddalenie skargi. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji.