II SA/Po 528/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o przyznanie zasiłku celowego; I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. przyznaje adwokatowi M. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...]([...]) złotych (w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług). Postanowieniem z dnia [...] 2010 r.( [...]) Prezydent Miasta P., na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071) w zw. z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku (Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362), przekazał według właściwości wniosek A. K. z dnia [...] 2010 r., o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na leki, żywność, zakup obuwia zimowego, kurtki zimowej, spodni, bielizny osobistej, nafty do lampy, bloku rysunkowego, długopisów, karty telefonicznej i na fryzjera. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż A. K. jest osobą bezdomną. wnioskodawca przebywa w budynku gospodarczym sklepu na os. J., który nie stanowi lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 21 czerwca 2011 roku o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71 poz. 733). Zgodnie z tym przepisem, osoby zamieszkujące w lokalu mieszkalnym w rozumieniu powołanej ustawy i niezameldowane na pobyt stały, jak również osoby zamieszkujące w lokalu mieszkalnym oraz zameldowane na pobyt stały w lokalu, w którym nie mają możliwości zamieszkania, posiadają status osoby bezdomnej. Jak przewiduje z kolei art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w wypadku osoby bezdomnej właściwy miejscowo jest organ ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. A. K. ostatnio był zameldowany na stałe w O. na terenie gminy W., wobec czego tutejszy organ okazał się niewłaściwy. W dniu [...] 2011 r. A. K. wniósł zażalenie na to postanowienie, podnosząc, iż działanie organu naraża go na poniesienie szkody. Następnie w piśmie z dnia [...] 2011 r. żalący się wyraził swoje oburzenie z faktu niezałatwienia jego sprawy przez organ odwoławczy. Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło w całości zaskarżone postanowienie i umorzyło postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż z dniem 10 kwietnia 2011 roku weszła w życie ustawa z dnia 3 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 roku Nr 6 poz. 18). W dotychczasowym brzmieniu art. 65 § 1 kpa organ, który uznał się niewłaściwy, postanowieniem zaskarżalnym zażaleniem przekazywał sprawę organowi właściwemu. Natomiast w wyniku nowelizacji organ, który uważa się za niewłaściwy, przekazuje sprawę organowi właściwemu w drodze zawiadomienia, na które nie przysługuje zażalenie. Kierując się wobec tego art. 138 § 1 pkt 2 kpa, organ odwoławczy uznał, iż postanowienie organu I instancji należało w tej sytuacji uchylić, a całe postępowanie umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość w świetle nowego stanu prawnego. Wobec braku przepisów przejściowych, organ odwoławczy ma bowiem obowiązek uwzględnić nowy stan prawny przy orzekaniu. A. K. wniósł skargę na wyżej opisane postanowienie Kolegium, domagając się jego uchylenia oraz uchylenia postanowienia organu I instancji. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Zgodnie z art. 65 § 1 powołanej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Prezydenta Miasta P., jeżeli podanie zostało wniesione do organu administracji publicznej, który jest niewłaściwy do jego załatwienia, organ ten przekazuje niezwłocznie podanie organowi właściwemu w formie postanowienia, zaskarżalnego zażaleniem. W wyniku jednak nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmienia ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6 poz. 18) w razie uznania się przez organ administracji publicznej za niewłaściwy do rozpoznania wniesionego podania, organ ten przekazuje to podanie niezwłocznie do organu właściwego, zawiadamiając o tym fakcie osobę, składającą podanie. Co istotne, powyższa zmiana weszła w życie w dniu 11 kwietnia 2011 r., a zatem po wydaniu postanowienia przez organ I instancji, ale przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Nadto ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych, które pozwoliłyby jednoznacznie określić, jakie brzmienie art. 65 § 1 kpa powinno w niniejszej sprawie znaleźć zastosowanie. Wątpliwość tę trzeba więc usunąć poprzez odwołania się do zasady bezpośredniego stosowania prawa nowego (tempus regit actum). Na marginesie należy także wskazać, iż modyfikacje, wprowadzone w treści powołanego przepisu, sprowadzają się w istocie do zastąpienia dawnej formy postanowienia o przekazaniu podania formą zawiadomienia z uzasadnieniem oraz do usunięcia możliwości zaskarżenia takiego aktu w drodze zażalenia. Odnosząc zatem powyższe uwagi do specyfiki przedmiotowej sprawy, należy wskazać, iż rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2010 r., choć wydane w formie postanowienia, uczyniło zadość także nowemu brzmieniu art. 65 § 1 kpa. Nie zmienia to jednak faktu, iż w wyniku wymienionej nowelizacji takie zawiadomienie o przekazaniu sprawy według właściwości nie może zostać zaskarżone w drodze zażalenia. Złożenie zatem środka zaskarżenia nie inicjuje postępowania kontrolnego w ramach administracyjnego toku instancji. Należy przy tym podkreślić, iż kompetencję do weryfikacji konkretnego aktu organy wyższego stopnia uzyskują dopiero w przypadku skorzystania przez stronę z prawa do wniesienia przysługującego jej środka zaskarżenia od tego aktu. Skoro taki środek zaskarżenia został wyraźnie przez ustawodawcę wykluczony, to także organ II instancji nie miał podstaw do merytorycznego rozpoznania zażalenia wniesionego przez A. K. ( por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26.10.2011r., wydany w sprawie o sygn. akt II SA/Po 542/11). W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno było przyjąć, iż postępowanie zażaleniowe stało się bezprzedmiotowe. W istocie bowiem w trakcie trwania postępowania zażaleniowego uchylono podstawy prawne, uprawniające do weryfikacji w drodze środka zaskarżenia przekazania sprawy wg. właściwości innemu organowi. Bezprzedmiotowość postępowania powstała już po złożeniu zażalenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w chwili wniesienia było dopuszczalne (por. Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz – autorzy; prof. zw. dr hab. Barbara Adamiak , prof. zw. dr hab. Janusz Borkowski, wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2011r., teza 5 do art.105). Wydając postanowienie z dnia [...] 2011 r. organ ten naruszył wymienione powyżej przepisy, a nadto także art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa. W takiej sytuacji Sąd zmuszony był na mocy o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżone postanowienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 65 § 1, art. 105, art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa. Rozpoznając ponownie tę sprawę, organ administracji publicznej powinien uwzględnić wywody Sądu, a szczególnie wziąć pod uwagę art. 65 § 1 kpa w brzmieniu, nadanym mu przez ustawę nowelizująca z dnia 3 grudnia 2010 roku w związku z art. 105 kpa. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348). Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.