II SA/Po 534/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Popowska As. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia na rzecz kobiet ciężarnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nr [...] z dnia [...] r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej A. K. kwotę 10 /dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/P. Miładowski /-/B. Popowska MW Decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dn. [...] r., nr [...] skarżącej A. K. przyznano ze skutkiem prawnym od miesiąca [...] r. zasiłek stały w wysokości 318 zł od [...] r., świadczenia zdrowotne na zasadach. określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnych poprzez opłacenie składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 7,5 % kwoty przyznanego zasiłku, opłacanie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w wysokości 19,52 % i 13% od kwoty najniższego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie, która przekazywana będzie na konto ZUS, ustalić okres opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od[...]. do [...] r. W oparciu o przeprowadzane wywiady środowiskowe ustalono, że rodzina skarżącej składająca się z 3 osób. Mąż skarżącej prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż małżonkowie pozostają w separacji. Źródło dochodów - zasiłek stały 302 zł, alimenty 150 zł, zasiłek pielęgnacyjny 202 zł, zasiłek rodzinny 58,20 zł, dodatek mieszkaniowy 100 zł. Córka skarżącej [...] jest dzieckiem specjalnej troski. Decyzją z dn. [...] r. [...] zmieniono z dn. [...] r. decyzję z dn. [...] r. wyrazy "318,00 zł" zastępując wyrazami "364,00 zł". Decyzją z dn. [...] r. [...] zmieniono z dn. [...] r. decyzję z dn. [...] r. w pkt. 15 wyrazy " w wysokości 7,5%" zastępuje wyrazami " w wysokości 7,75%". Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówiono skarżącej przyznania dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały, z mocą o[...] r. uchylono decyzję z dnia [...] r. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego, oraz decyzje z dnia [...] r. , z v[...] i z [...] r. w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] r.; z mocą od [...] r. wstrzymano wypłatę pomocy w postaci zasiłku stałego, opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, przyznaną na podstawie decyzji z [...] r. i zażądano zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł. Uzasadniając wyjaśniono, że skarżąca [...] r. złożyła wniosek o przyznanie dodatku dla kobiety w ciąży otrzymującej zasiłek stały złączając zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż jest ona w 23 tygodniu ciąży i informując, iż ojcem dziecka jest jej mąż. Organ wyjaśnił, iż do dnia wydania uzasadnianej decyzji skarżąca była uwzględniana jako prowadząca odrębne gospodarstwo domowe, pomimo wspólnego zamieszkiwania z mężem. W wyniku przeprowadzonej [...] r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z mężem i dwojgiem dzieci uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazano, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki i pielęgnacji dzieciom. Podczas przeprowadzanego wywiadu, wbrew oświadczeniom skarżącej oraz jej męża pracownik nie stwierdził cech odrębności gospodarstw domowych małżonków. Organ wskazał, też na fakt, iż za rok 2000 r. A. i M. K. złożyli wspólne zeznanie podatkowe, a w dniu [...] r. jako współwłaściciele zarejestrowali samochód w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w[...]. Z przedstawionego zaświadczenia o wysokości zarobków M. K. wynika, iż w miesiącu [...] r. uzyskał wynagrodzenie w kwocie 1.974,88 zł, wobec czego łączny dochód rodziny wynosił 2.460,21 zł i przekraczał dwukrotnie kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.). W oparciu o dokonane ustalenia, uznano że skarżąc nie spełnia przesłanek przewidzianych w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła odwołanie od decyzji z [...] r. nr [...]. W złożonym odwołani skarżąca ustosunkowała się do podniesionych w uzasadnieniu organu pierwszej instancji argumentów. Decyzją z dn. [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wskazano, na przytoczone przez organ pierwszej instancji, jak i przez skarżącą argumenty. Organ odwoławczy wyjaśnił, że podziela pogląd organu pierwszej instancji, iż skarżąca oraz jej mąż stanowią rodzinę – pozostają w faktycznym związku, wspólnie gospodarują i zamieszkują, a dochody rodziny przekraczają dwukrotnie kryterium dochodowe określone w art. 4 ust. 1 ustawy. Wyjaśniono także co należy rozumieć przez pojęcie świadczenia nienależnego. Skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę, wydanej decyzji organu drugiej instancji zarzucając naruszenie przepisu art. 10 § 1 i art. 61 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.) i wnosząc o jej uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów w danej sprawie. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność wypłacania skarżącej w okresie od [...] r. do [...] r. świadczeń przyznanych decyzją z dnia [...] r. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) "zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 i Nr 160, poz. 1082, z 1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr 156, poz. 1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr 90, poz. 1001, Nr 95, poz. 1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i Nr 119, poz. 1249 oraz z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080, Nr 125, poz. 1368 i Nr 129, poz. 1444). Pomocy społecznej udziela się w szczególności z powodów wymienionych w art. 3 pkt 1-11 ustawy na zasadach określonych w dalszych jej przepisach. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom, których dochód nie przekracza wskazanego kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 powyższej ustawy. Jest to zasada ogólna, która obowiązuje w odniesieniu do wszystkich form pomocy społecznej o charakterze świadczeń pieniężnych, w tym do zasiłków stałych, przyznawanych na podstawie art. 27 i następnych cytowanej ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej "decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego (rodzinnego) lub jego aktualizacji, dokonywanej nie rzadziej niż co 6 miesięcy." Podobnie zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o przeprowadzaną aktualizację wywiadu środowiskowego, którego "rola w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej (i jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów k.p.a., mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej." (wyrok NSA z dn. 7 maja 2002 r., sygn. I SA 3337/01). W toku takiego postępowania organ administracji jest zobowiązany do przestrzegania dyrektyw sformułowanych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Stosownie do art. 77 § 1 kpa na organie ciąży obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie. "Jeżeli chodzi o – wynikający z treści przepisu art. 80 kpa – obowiązek dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, to nie można twierdzić, że dana okoliczność została udowodniona, jeżeli w materiale dowodowym, utrwalonym w aktach sprawy, znajduje się dowód na jej potwierdzenie, a jednocześnie są w nim także dowody, które zaprzeczają tej okoliczności, o ile nie można przekonywająco tej sprzeczności wyjaśnić. Taki stan rzeczy wskazuje bowiem na luki w materiale dowodowym, a w konsekwencji na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego , skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym niejasności. Z omawianego przepisu płynie również wniosek, że żadne niejasności, czy też wątpliwości dotyczące stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony" – W. Chróścielewski, J.P. Tarno; Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 137. Zgodnie z wyrażonym przez NSA stanowiskiem "zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści." (wyrok z dn. 4 lipca 2001 r., sygn. I SA 1768/99). Podstawową przesłanką uzasadniającą przyznanie zasiłku była wysokość dochodu rodziny skarżącej. W rozpatrywanej sprawie dochód tej rodziny został ustalony w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy. Ze sformułowanych w toku postępowania zarzutów wynika, iż wywiad środowiskowy który stanowił podstawę do wydania zaskarżonej decyzji budzi wątpliwości co do rzetelności przedstawionych w nim ustaleń. Z załączonych do sprawy, akt dochodzenia w sprawie podrobienia podpisu na dokumencie przez pracownika [...] (k. 18) wynika, iż w trakcie kwestionowanego wywiadu środowiskowego była obecna D. M. – konsultant psycholog Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W takiej sytuacji organ powinien był rozważyć zwrócenie się do wymienionej osoby i przesłuchanie jej jako świadka, w celu wyczerpującego wyjaśnienia sprawy. W sytuacji kiedy skarżąca zarzuciła nieprawdziwość okoliczności opisanych w protokole wywiadu środowiskowego, zeznanie świadka, który był obecny podczas przeprowadzania tego wywiadu umożliwiłoby skonfrontowanie stanowisk stron. Na organie ciąży "obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym, co oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" (wyrok NSA z dn. 4 lipca 2001 r., sygn. I SA 301/00). W toku postępowania na podstawie którego wydano zaskarżoną decyzję nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych, niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia dotyczące prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych przez skarżącą oraz jej małżonka, kwestia zajmowania wspólnego pokoju oraz posiadanie przez skarżącego własnych sprzętów kuchennych zostały przez skarżącą zakwestionowane. Organ jednak nie ustosunkował się do zgłoszonych przez nią zarzutów. Z powyższych względów Sąd uznał skargę za uzasadnioną i na podstawie art. 145 § 1 pkt "a" i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) orzekł, jak w sentencji wyroku. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/P. Miładowski /-/B. Popowska