II SA/Po 540/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Dwornicka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2009r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń postanawia 1. ustanowić dla S. A. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. odmówić S. A. zwolnienia od kosztów sądowych. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka Skarżący S. A. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis stanowi art. 239 pkt 1 a) ppsa, zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Oznacza to, że ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych objęte są postępowania, których przedmiot należy do zakresu spraw wymienionych w tym przepisie. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Przyjąć więc należy, że sprawa dotyczy zakresu pomocy i opieki społecznej wskazanej w art. 239 pkt 1 a) cytowanej ustawy. Nadto należy wskazać, że przedmiotowa sprawa choć bezpośrednio nie dotyczy skargi na odmowę przyznania świadczenia objętego pomocą publiczną z takiego funduszu, to należy do spraw związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Przesądza to, iż w takich sprawach z reguły skarżący mogą nie mieć dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, co wiązałoby się w rezultacie z przyznaniem im prawa pomocy w tym zakresie (J.P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi..., s. 312). W orzecznictwie sądowym uznano, że zwolnienie z mocy ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych obejmuje także sprawy ze skargi wierzyciela (Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji dotyczącego należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników (post. NSA z dnia 16 grudnia 2004 r., FZ 226/04, niepubl.). Tym bardziej zwolnieniem od kosztów sądowych z ustawy objąć należy skarżącego, który kwestionuje odmowę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego w niniejszej sprawie skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych pozostaje aktualne jedynie w sytuacji, gdy na podmiocie występującym z takim żądaniem ciąży obowiązek uiszczenia tych kosztów. Nie ma interesu prawnego w domaganiu się zwolnienia od kosztów sądowych osoba, która nie ma obowiązku ich uiszczenia. W takiej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych w drodze postanowienia nie może być przyznane i w konsekwencji należy oddalić wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a.), gdyż żądanie obejmujące wydanie orzeczenia o zwolnieniu od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe, skoro wnioskodawca z takiego zwolnienia już korzysta. Wnioskodawca złożył także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o sytuację majątkową, rodzinną i finansową. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne, z którego po odliczeniu kosztów działalności uzyskuje dochód w wysokości 600-700 zł miesięcznie. Wskazał, że negatywny wpływ na jego działalność miała wiosenna susza, zalanie piwnicy spowodowane nagłymi opadami oraz padanie trzody chlewnej w ilości 31 sztuk. Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje niższe dochody spowodowane spadkiem cen zboża. Wnioskodawca oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m² z mieszkaniem o powierzchni [...] m², a gospodarstwo ma powierzchnię [...] ha. Podał, że nie posiada żadnych wartościowych ruchomości czy oszczędności, dysponuje ciągnikiem z 1986 r., którego wartość wynosi około 10-11 tysięcy złotych. Wnioskodawca poddał, że jego zaległości w stosunku do ZUS-u wynoszą 23.500 zł, komornika – 7.300 zł oraz pozostałe alimenty na rzecz ośrodka pomocy społecznej stanowią około 8.700 zł. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych swoich wydatkach bieżącego utrzymania. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić wszystkich należności sądowych (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja skarżącego pozwala na przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Utrzymuje się bowiem z gospodarstwa rolnego, a wysokość aktualnych dochodów znajduje się na poziomie, który nie pozwala na poczynienie oszczędności celem ich przeznaczenia na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca samodzielnie pokrywa wszystkie swoje niezbędne potrzeby koniecznego utrzymania. Oświadczył, że nie dysponuje także wartościowym majątkiem ruchomym, czy nieruchomościami, z których mógłby uzyskać dodatkowe dochody celem wsparcia domowego budżetu. Posiadane mieszkanie przeznacza na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych i nie wskazał, by przynosiło mu ono jakieś dodatkowe dochody. Sytuacja majątkowa i finansowa wnioskodawcy zawarta we wniosku o prawo pomocy pokrywa się także z sytuacją opisaną w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego dołączonego do akt administracyjnych niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że wnioskodawca nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Należało, zatem uwzględnić wniosek o prawo pomocy w tym zakresie. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz-Dwornicka BR