II SA/Po 541/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Szaniecka po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt postanawia odmówić przyznania C. K. prawa pomocy. /-/ J. Szaniecka Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 541/13, referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił uczestniczce postępowania – C. K., dalej jako "uczestniczka", przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu powyższego postanowienia podniesiono, że pismami z dnia (...) czerwca 2014 r. oraz (...) listopada 2014 r. podpisanym przez uczestniczkę oraz pismami wniesionymi drogą elektroniczną, wniosła ona o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosków powołała się na stan materialny i zdrowotny swój oraz syna, który znajduje się na jej całkowitym utrzymaniu, uniemożliwiający ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości (...) zł miesięcznie, utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011 r. syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z emerytury kwotę (...) zł przeznacza na leki i leczenie syna, do tego dochodzą poza kosztami utrzymania wydatki związane z wizytami w ośrodku zdrowia, rehabilitacji i u lekarzy specjalistów uczestniczki postępowania i jej syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 156 m² w okolicach P. Wskazała, że syn nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, gruntów czy papierów wartościowych. Z uwagi na schorzenia nie może podjąć żadnej pracy. Nadto wskazała, że sytuacja materialna i zdrowotna uniemożliwia ponoszenie dodatkowych kosztów. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do aktualnej sytuacji finansowej, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 2012, poz. 270) o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie aktualnych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi, pismem z (...) listopada 2014 r. złożonym w Biurze Podawczym Sądu oraz przesłanym drogą elektroniczną, uczestniczka powtórzyła, że jedynym źródłem dochodów stałych, jak i dorywczych jest jej emerytura w wysokości (...) zł. Uczestniczka nadto ponosi pełne koszty utrzymania i leczenia syna, który nie może podjąć zatrudnienia. Oświadczyła, że syn z uwagi na brak zatrudnienia, stan zdrowia, brak możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny, korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Uczestniczka korzysta z pomocy publicznej służby zdrowia. Obroty na posiadanym przez nią rachunku bankowym sprowadzają się do uzyskiwania emerytury i jej wydatkowania, nie ma kredytów, pożyczek, ani zajęć komorniczych. Nie posiada samochodu. Koszty leczenia, które wynoszą około (...) zł pokrywa z emerytury. Przesłała kserokopie artykułu prasowego dotyczącego leczenia nowotworów, scanu decyzji ZUS o wysokości emerytury, rocznego rozliczenia przychodów za 2013 r. z którego wynika jej dochód w wysokości (...) zł oraz rachunków za media, zaświadczeń o stanie zdrowia z 2012 r., 2013 r., marca i sierpnia 2014 r., zestawienia wydatków za media, ubezpieczenie, leki, koszty utrzymania samochodu za okres od stycznia do grudnia 2014 r. w wysokości (...) zł. (k. 405 akt sąd), rachunków za leki w kwocie (...) zł, (...) zł i (...) zł, (...) zł, (...) zł w styczniu i lutym 2014r. oraz (...) zł i (...) zł w grudniu 2013 r. Nadto uczestniczka postępowania przedłożyła kserokopie wyciągów z jej rachunku bankowego za okres od (...) lutego 2014 r. do (...) września 2014 r., na którym stan środków na (...) marca 2014 r. wynosił (...) zł, (...) kwietnia 2014 r. wynosił (...) zł, (...) maja 2014 r. wynosił (...) zł, (...) czerwca 2014 r. wynosił (...) zł, (...) lipca 2014 r. wynosił (...) zł, (...) sierpnia 2014 r. wynosił (...) zł, (...) września 2014 r. wynosił (...) zł. (k. 400–404, 430-436 akt sąd.). Mając na względzie powyższe oświadczenia C. K., referendarz wskazał, że jej oświadczenia w zakresie rzeczywistej wysokości posiadanych środków finansowych budzi wątpliwości. Z zestawienia dochodów z emerytury w wysokości (...) zł miesięcznie oraz zadeklarowanych kosztów utrzymania domu, zakupu leków i leczenie, jak deklaruje na kwotę rzędu (...) zł miesięcznie, a nadto kosztów naprawy AGD w kwocie (...) zł, konserwacje i uszkodzenia pozostałego majątku, zakupu środków czystości, butów, odzieży, sprzętu zaopatrzenia medycznego (okularów, słuchawek), a także planowanych zabiegów i operacji, wynika, że dochody te nie wystarczają na pokrycie powyższych zadeklarowanych kosztów. Do tego doliczyć należy jeszcze koszty wyżywienia dwóch osób oraz utrzymanie psa. Uczestniczka nie wskazała przy tym, by miała jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczyła, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Z prostego zestawienia miesięcznych kosztów koniecznego utrzymania, jakie ponosi uczestniczka postępowania, wynika, że przewyższają one kwotę zadeklarowanych dochodów z tytułu emerytury, zatem posiada ona inne jeszcze dodatkowe środki, których nie ujawnia. Zwrócono również uwagę, że C. K. dysponuje niezmienną od ośmiu miesięcy kwotą oszczędności rzędu (...) zł, jakie zgromadziła na rachunku bankowym. Nie podała, by w ostatnim czasie poniosła dodatkowe koszty na leczenie i zabiegi, przedstawione zaświadczenia lekarskie dotyczą stanu zdrowia z lat 2012, 2013 oraz marca i sierpnia 2014 r. Zasadą jest, że skoro uczestniczka dysponuje oszczędnościami, brak podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ona ponieść. Stąd, w ocenie referendarz, w przedmiotowej sprawie konieczne było wydanie postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W terminowo wniesionym sprzeciwie C. K. zakwestionowała ustalenia wskazane w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2015 r., stwierdzając, że jej prognozowane wydatki wskazują, że będzie dysponowała jedynie kwotą (...) zł miesięcznie oraz wyjaśniając, że kwoty znajdujące się na rachunku bankowym pochodzą od syna, który zlikwidował swoje konto bankowe i polisy ubezpieczeniowe, aby zapewnić jej środki na leczenie. Wyjaśniono wreszcie, że brak jest przesłanek do uznania, aby uczestniczka postępowania dysponowała nieujawnionymi źródłami dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienie, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach bieżącego utrzymania. Mając na uwadze brzmienie wymienionych przepisów stwierdzić należy, ze instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 powołanej powyżej ustawy, stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem koniecznego utrzymania własnej rodziny. Również w literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak – Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36 – 39). W ocenie Sądu sytuacja majątkowa uczestniczki postępowania, przedstawiona przez nią i potwierdzona przedłożonymi dokumentami, nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniały okoliczności powodujące, iż pokrycie przez nią kosztów postępowania jest niemożliwe. Uczestniczka postępowania otrzymuje emeryturę w kwocie (...) zł. Jest też właścicielką domu o powierzchni 156 m2. Z zestawienia ponoszonych wydatków, jakie przedstawiła, wynika, że jej wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego są bliskie kwocie emerytury. W składnikach tych istotną część stanowią jednak wydatki, które w sytuacji w jakiej znajduje się C. K. i skarżący M. K. (oboje nie pracują), nie są wydatkami niezbędnymi, a do których zaliczyć należy koszty utrzymania samochodu za okres od stycznia do grudnia 2014 r. w wysokości (...) zł. (k. 405 akt sąd). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że sytuacja materialna uczestniczki postępowania nie jest sytuacją na tyle wyjątkową, iż uzasadnione byłoby pokrycie kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd bierze pod uwagę sytuację majątkową deklarowaną w dacie złożenia wniosku i nie może uwzględnić podnoszonych przez C. K. okoliczności, takich jak planowane dopiero wydatki. Dodatkowo – wbrew temu co podnosi uczestniczka– nie jest bez znaczenia fakt, iż obecnie posiada na rachunku bankowym kwotę przekraczającą (...) zł z tytułu likwidacji polisy ubezpieczeniowej. Jest to kwota, którą uczestniczka postępowania wraz z M. K. oszczędzili w ramach umowy ubezpieczenia i którą mogą bez ograniczeń dysponować. Ta stosunkowo znaczna kwota może posłużyć pokryciu bieżących wydatków sądowych. Innymi słowy, uczestniczka postępowania na datę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy dysponowała wolnymi środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą wniesioną przez M. K. W tym stanie rzeczy wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 260 ustawy Prawo powyższych postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ J. Szaniecka