II SA/Po 541/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2014 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ W. Batorowicz Skarżący M. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy podał, że choruje, na skutek czego stracił pracę w [...] 2011 r. Oświadczył, że znajduje się na utrzymaniu matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; matka uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że dysponuje oszczędnościami w kwocie około 2 000 zł przeznaczonymi na leczenie. Nadto wskazał, że z emerytury matki około 900 zł miesięcznie przeznacza na leki dla siebie i matki, a do tego dochodzą koszty wizyt lekarskich i rehabilitacji. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że matka jest właścicielką domu o powierzchni [...] m² oraz że z uwagi na wysokość emerytury matki nie mogą korzystać z pomocy społecznej. W toku postępowania – z uwagi na niepełne dane zawarte w formularzu wniosku o prawo pomocy – Sąd zwrócił się do skarżącego na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012, poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy co do sytuacji finansowej skarżącego poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wnioskodawca został zobowiązany przede wszystkim do podania wysokości wszystkich aktualnych dochodów stałych, jak i dorywczych oraz do wskazania źródeł miesięcznych dochodów, jakie uzyskuje on oraz pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący został jednocześnie wezwany do poparcia swoich twierdzeń rocznymi zeznaniami podatkowymi PIT. Wyjaśnienia wymagało także to, jakie są obroty na posiadanych przez wnioskodawcę rachunkach bankowych, jak i to czy, a jeśli tak to jakiej marki oraz rocznika, posiada samochody. Ponadto istotne było wyszczególnienie przez wnioskodawcę kosztów bieżącego utrzymania siebie oraz rodziny, w tym kosztów leczenia (leków, zabiegów, badań lekarskich), zwłaszcza, że – jak sam deklarował – wynoszą one 900 zł miesięcznie. Powyższe wezwanie zostało zgodnie z żądaniem skarżącego przesłane drogą elektroniczną w dniu 14 czerwca 2013 r. (k. 24 akt sąd.) i pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia został doręczony stronie w dniu 9 sierpnia 2013 r., jak również drogą elektroniczną w dniu 31 lipca 2013 r. (k. 36-38). W dniu 16 sierpnia 2013 r. skarżący wniósł pismo, które w wyniku przedstawionych następnie – w odpowiedzi na wezwanie sądowe z dnia 6 listopada 2013 r. k. 46, 50, 57) – wyjaśnień w piśmie 21 listopada 2013 r. (k. 65), uznać należało za zawierające: 1) wniosek o przywrócenie wyznaczonego zarządzeniem referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 12 czerwca 2013 r. terminu sądowego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy; 2) sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy; 3) ewentualny (sformułowany "z ostrożności procesowej") wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 26 lipca 2013 r., który to sprzeciw został w ocenie strony wniesiony w terminie 7 dni od dnia doręczenia. W piśmie z dnia 16 sierpnia 2013 r. (k. 39-43) skarżący wyjaśnił, że: z powodu opisanego we wniosku o prawo pomocy stanu zdrowia nie może podjąć żadnego zatrudnienia, w związku z czym nie posiada żadnych "źródeł dochodów stałych jak i dorywczych", utrzymując się wraz z matką z jej emerytury w kwocie [...] zł; "skan zeznania podatkowego" prześle "za pośrednictwem poczty elektronicznej"; w związku z opisanym stanem zdrowia nie prowadzi również "działalności gospodarczej"; nie posiada żadnych nieruchomości; z powodu braku zatrudnienia i ze względu na stan zdrowia brak możliwości zarejestrowania się urzędzie pracy jako bezrobotny; ze względów materialnych leczenie ogranicza tylko do głównej niedyspozycji zdrowotnej (przewlekłe schorzenie i leczenie) korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej, pozostając pod diagnostyczną kontrolą kilku specjalistów; "skany z rachunków" prześle pocztą elektroniczną; nie posiada lokat terminowych, kredytów ani pożyczek; informacje w zakresie kosztów leczenia prześle pocztą elektroniczną, przy czym podtrzymał twierdzenie, że z uwagi na liczne schorzenia matki koszty te nie są w stałej wysokości, "pochłaniając do 900 złotych"; posiada "we wspólnym użytkowaniu ze schorowaną matką inwalidką" dwa samochody marki [...]:[...] rocznik 199[...] i [...] rocznik 199[...]; szczegółowy spis miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania podawał do pozostałych postępowań, "jednak ulega on zmianom ze względu na koszty leków i wizyt lekarskich, w związku z czym informacje w tym zakresie" prześle "w postaci poczty elektronicznej jako skany z dokumentacji"; wyjaśnił, że koszty te ponoszone są z emerytury jego matki. W piśmie sądowym z dnia 30 października 2013 r. Sąd wezwał skarżącego m.in. do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia – w zakresie tożsamym z określonym w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2013 r. (k. 46). Postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r. Sąd odrzucił wniosek o przywrócenie terminu sądowego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, argumentując, że wniosek taki jest w tej fazie postępowania niedopuszczalny, a wszelkie uzupełnienia wniosku o prawo pomocy mogą nastąpić w sprzeciwie i jego ewentualnym uzupełnieniu z inicjatywny strony lub na wezwanie Sądu (k. 47-48, k. 57). W piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2013 r. skarżący wyjaśnił, że w swoim piśmie z dnia 16 sierpnia 2013 r. wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 26 lipca 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Ponadto ponowił wniosek z dnia 20 czerwca 2013 r. o wykorzystanie przez Sąd dotąd składanej przez niego dokumentacji medycznej, dokumentów urzędowych i pozostałych dokumentujących jego stan zdrowia i sytuację materialną. Wyjaśnił również, że uzupełnienie braku formalnego w zakresie wynikającym z wezwania sądowego z dnia 6 listopada 2013 r. – kwestii przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu czyni jedynie z ostrożności procesowej, bowiem jego sprzeciw z dnia 16 sierpnia 2013 r. został wniesiony w terminie, czego dowodem jest przedstawione potwierdzenie nadania. Ewentualne uchybienie terminu skarżący tłumaczył stanem zdrowia powiązanym z ograniczeniami technicznymi w dostępie do poczty elektronicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że dla oceny terminowości wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 26 lipca 2013 r. i ewentualnej zasadności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu została przyjęta data doręczenia: 9 sierpnia 2013 r. widniejąca na zawrotnym potwierdzeniu odbioru (k. 38). Takie rozstrzygnięcie (ocena okoliczności faktycznych), podyktowane względami urzeczywistniania konstytucyjnej zasady prawa do sądu – w tym wypadku poprzez takie interpretowanie okoliczności sprawy, które eliminuje potrzebę rozważenia zasadności ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu – prowadzi do bezpośredniego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Skoro wniosek w przedmiocie przywrócenia terminu skarżący złożył jedynie z ostrożności procesowej, nadając mu ściśle ewentualny charakter, Sąd przystąpił do rozstrzygnięcia sprawy, uwzględniając zachowanie terminu do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 259 § 1 p.p.s.a. W następnej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego w niniejszej sprawie sprzeciwu jest utrata mocy przez postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2013 r., z czym wiąże się konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje po wykazaniu, że nie jest ona w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Regulacja zawarta w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba również zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć jako brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować uzasadnienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dlatego też to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób niebudzący żadnych wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej aktualnej zdolności do poniesienia chociażby części kosztów przedmiotowego postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze schorowaną matką; sam nie pracuje z uwagi na stan zdrowia, gdyż choruje przewlekle. Strona wyjaśniła, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest emerytura matki, na której całkowitym utrzymaniu pozostaje, w kwocie [...] zł miesięcznie. Wątpliwości w zakresie rzeczywistych dochodów skarżącego czy też wysokości posiadanych środków wynikają z oświadczenia wnioskodawcy, że pomimo braku pracy leczy się prywatnie oraz dysponuje oszczędnościami w wysokości około 2 000 zł. Wątpliwości budzi również fakt, że w sytuacji, w której wedle oświadczenia strony utrzymuje się wraz z matką tylko z jej emerytury w wysokości około [...] zł obydwoje są w stanie, po poniesieniu koniecznych bieżących kosztów utrzymania domu i siebie, przeznaczyć na leki i leczenie kwotę rzędu 900 zł miesięcznie. Ostatecznie, wnioskodawca nie potwierdził w niniejszym postępowaniu w jakikolwiek sposób swoich twierdzeń o ponoszeniu wysokich kosztów prywatnego leczenia. Mimo zobowiązania nie przedstawił żadnych rachunków czy faktur za odpłatne usługi medyczne lub też uwiarygodnionych szacunków poszczególnych kosztów związanych z leczeniem. Miał po temu sposobność tak przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia z dnia 26 lipca 2013 r., jak i później, na co wskazuje treść wezwania sądowego (zarządzenia) z dnia 30 października 2013 r. (data doręczenia 6 listopada 2013 r.). Warto odnotować, że wnioskodawca nie wskazał też, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Poprzestał na stwierdzeniu, że koszty utrzymania rodziny ulegają zmianie z uwagi na różną wysokość miesięcznych kosztów leków i leczenia, pochłaniających około 900 zł. W ocenie Sądu wyjaśnienie powyższych okoliczności jest istotne z punktu widzenia możliwości poniesienia kosztów postępowania, bowiem wysokość miesięcznych wydatków również wskazuje na wielkość środków, jakimi rodzina rzeczywiście rozporządza. Niewystarczające jest poprzestanie na samym twierdzeniu, że rodzina ponosi wysokie koszty utrzymania, bez przedstawienia chociażby – w braku faktur i rachunków – wiarygodnego oszacowania takich kosztów. W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił w pełni swojej sytuacji majątkowej, jak tego wymaga przepis art. 252 § 1 p.p.s.a., a w tym i sytuacji majątkowej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Pomimo własnej deklaracji w tym zakresie w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2013 r., skarżący nie dopełnił zobowiązania do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy, które w pełni odzwierciedlałyby wysokość środków, jakimi strona realnie dysponuje. Sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący skarżącej dysponuje co najmniej jednym rachunkiem bankowym, na którym odnotowywane są wpływy [okoliczność wynikająca z ustaleń w sprawie o sygn. II SAB/Po 21/13]. Wnioskodawca nie przedstawił również zeznania podatkowego PIT za 2012 r., co pozwoliłoby Sądowi na odpowiednie rozeznanie się w rzeczywistej sytuacji strony i jej rodziny. W tej sytuacji, opierając się na treści formularza wniosku o prawo pomocy i jego uzupełnienia, niemożliwe okazało się dokonanie ustaleń faktycznych co do aktualnej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy, pozwalających stwierdzić, że skarżący nie może pokryć nawet części kosztów niniejszego postępowania. Precyzyjne wyjaśnienie sytuacji finansowej strony skarżącej jest natomiast niezbędne dla oceny możliwości poniesienia kosztów postępowania. Brak pełnego materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz wątpliwości co do jej sytuacji finansowej w konsekwencji skutkowały odmową przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. /-/ Wiesława Batorowicz