II SA/Po 545/07

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 stycznia 2008 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka Skarżący S. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek argumentował tym, że rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, w którym trudno o stałe dochody oraz że ma siódemkę dzieci, z których sześcioro pobiera naukę. Najstarsze córki studiują, najstarszy syn ukończył szkołę zawodową i aktualnie pozostaje bez pracy, młodszy syn uczy się w technikum, dwoje dzieci uczęszcza do gimnazjum, a najmłodsze do przedszkola. Wnioskodawca podał również, że jedna z córek choruje, co wiąże się z kosztami leków i pobytów w szpitalach. W rubryce dotyczącej dochodów podał, że tylko on uzyskuje dochody i to z prowadzonego samodzielnie gospodarstwa rolnego, w wysokości [...] zł., na dowód czego przedłożył zaświadczenie z Urzędu Miasta i Gminy, z którego wynika, że figuruje w ewidencji jako płatnik łącznego zobowiązania pieniężnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych o rocznym dochodzie w wysokości [...] zł. Załączył także zaświadczenia pracodawcy zatrudniającego dwie córki wnioskodawcy z listopada 2007r., z których wynika, że pracowały one przynajmniej od września 2007r. w Zakładzie Produkcji Ozdób Choinkowych w [...] i otrzymały jedynie zaliczkowe wynagrodzenie za miesiąc wrzesień w wysokości [...] zł. W części wniosku o prawo pomocy dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawca oświadczył, że ma dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni takiej jaka wynika z powyżej wskazanego zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy. Wnioskodawca został zobowiązany do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi podał, że rezygnuje ze swego żądania dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i zobowiązał się do ich uiszczenia. Argumentował, że przedłożenie wszystkich wymaganych oświadczeń obarczy go prawie takimi samymi wydatkami, jak zapłata kosztów sądowych w sprawie. Nie wykonał przy tym żadnego z punktów zobowiązania. Uiścił kwotę wpisu sądowego w wysokości 500 zł. (dowód wpłaty w aktach sprawy). Na marginesie jedynie należy wskazać, że większość wymaganych informacji wnioskodawca mógł udzielić samodzielnie poprzez złożenie osobistego oświadczenia. Natomiast zaświadczenia o zarobkach pracowników pracodawcy wystawiają bezpłatnie. Jeżeli podatnik składa deklarację PIT to posiada też jej kopię lub odpis, nie trzeba więc zwracać się o nią do odpowiedniego urzędu skarbowego, jeżeli wnioskodawca otrzymuje dopłaty, to doręczono mu decyzję organu, więc nie musi się zwracać o dodatkowe zaświadczenie, jeżeli wnioskodawca posiada rachunek bankowy to otrzymuje okresowe wyciągi z tego rachunku, które również mógł przedłożyć. Z powyższego wynika, że wnioskodawca realnie nie musi ponosić żadnych kosztów związanych z uzupełnieniem wniosku o prawo pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie jedynie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Dopuszczalne jest przyjęcie, że do oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej z punktu widzenia możliwości skorzystania przez wnioskodawcę z dobrodziejstwa prawa pomocy niezbędne jest nie tylko złożenie określonego urzędowego formularza (art. 257 Ustawy), ale także istnienie wyraźnego żądania strony (woli przyznania prawa pomocy), jako przesłanki materialnoprawnej. Z drugiej strony, żaden przepis ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie pozbawia strony możliwości decydowania, czy swoje żądanie w zakresie prawa pomocy podtrzymuje i popiera, czy też z niego rezygnuje. Wobec tego, skoro wnioskodawca wyraźnie zrezygnował z prawa do zwolnienia go od kosztów sądowych, w świetle przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarzowi nie pozostaje inna możliwość jak oddalić wniosek w tym zakresie (art. 258 §1, §2 pkt 7, art. 259 §1 Ustawy). Jakkolwiek z pisma nie wynika, by wnioskodawca cofnął żądanie dotyczące ustanowienia pełnomocnika z urzędu, więc wniosek o prawo pomocy wymaga dalszego rozpoznania w tej części. Zgodnie z treścią art. 246 §1 pkt 2 Ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia wszystkich kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. W tym celu skarżący został zobowiązany do szczegółowego opisania na urzędowym formularzu swojej kondycji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Oświadczenie zawarte we wniosku, a także zestawiając je z dokumentami zawartymi w aktach sprawy (k. 18, 19 akt), okazało się niepełne i niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego. Wezwano, więc go do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych w zakreślonym terminie. W ten sposób wnioskodawca miał możliwość uzupełnienia swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy i wykazania, że zasługuje na skorzystanie z dobrodziejstwa tego prawa. Brak wykonania zobowiązania uznać jednak należy za naruszenie ustawowego obowiązku dotyczącego wykazania rzeczywistej kondycji majątkowej i finansowej wnioskodawcy (art. 252 §1 Ustawy). Uniemożliwia dokonanie realnej i całościowej oceny jego sytuacji finansowej oraz przekonującego ustalenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego chociażby w części. Instytucja prawa pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które wykażą, że znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Wnioskodawca pozostawił bez odpowiedzi wezwanie dotyczące rodzaju i wielkości prowadzonej produkcji rolnej wraz z podaniem wartości przychodu ze sprzedaży. Wskazanie tych danych dopiero obrazuje rzeczywistą sytuację finansową wnioskodawcy. Tak samo jak opisanie parku maszynowego, czy podanie ilości zatrudnianych pracowników, wskazuje na skalę prowadzonego gospodarstwa. Przedłożone zaświadczenie z Urzędu Miasta i Gminy nie zawiera bowiem wszystkich danych, a wskazana wysokość dochodu jest szacunkowa. Wnioskodawca uzyskuje również dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W konsekwencji z akt sprawy nie wynika, czy wnioskodawca może, czy nie może pokryć wydatki związane w wynagrodzeniem pełnomocnika z wyboru. Brak szczegółowych informacji, co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej uniemożliwia ocenę zasadności wniosku o prawo pomocy w niniejszej sprawie. W tej sytuacji nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do chociażby częściowego przyznania prawa pomocy, co skutkować musiało oddaleniem wniosku (art. 246 §1 pkt 2 Ustawy). Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka