II SA/Po 55/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sądowy Dobrosława Sobczak po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podwyższonej opłaty drogowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w R. nr [...] z dnia [...] r. II. zasądza od Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...] zł ([...]złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz /-/ B. Kamieńska Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w R., na podstawie art. 104 § 1 kpa, § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.06.2000r w sprawie opłat drogowych w zw. z rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1.04.1999r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432 Dyrektor Urzędu Celnego w O. obciążył spółkę A sp. z o.o z siedzibą w Z.G. podwyższoną opłatą drogową w wysokości [...] zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu orzeczenia Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 61 ust. 11 ustawy z dnia 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożoną na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...]r. o godz.[...] i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...]. W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że decyzja została wydana w oparciu o przepis § 9 rozporządzenia w sprawie opłat drogowych, który rażąco narusza zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 2 i 92 Konstytucji RP. Nadto, że decyzja jest niezgodna z przepisami prawa tj. art. 13 ust. 4 ustawy o drogach publicznych, a w związku z tym, że została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa. Dodatkowo Skarżący twierdzi, że naruszono także art. 7 kpa oraz art. 8 i 10 kpa. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 13 ust. 2 pkt.3, ust.2a i ust. 2b, art. 40b ust.1 i ust.2 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. nr 71, poz. 838 ze zm.) oraz § 2 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.06.2000r. w sprawie opłat drogowych Prezes Głównego Urzędu Ceł w W. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych za przejazd pojazdów publicznych, o których mowa w ust. 2 pkt 3 bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nie uiszczenie opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 4 pobiera się opłaty podwyższone. Stosownie do art. 40b ust. 1 ustawy z dnia 21.03.1985 r. o drogach publicznych osoby upoważnione przez dyrektora urzędu celnego są uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy w zakresie masy, nacisków osi lub wymiarów określonych przepisami Prawa o ruchu drogowym. Art. 40b ust.2 stanowi, że w razie przekroczenia dopuszczalnej masy, nacisków osi lub wymiarów pojazdów, urzędy celne pobierają opłaty ustalone zgodnie z art. 13 ust. 4. Ze wskazanych przepisów wynika, że pobór opłat drogowych ma charakter obligatoryjny. W niniejszej sprawie organ celny na podstawie przyznanych mu uprawnień dokonał pomiarów osi, masy całkowitej i wymiarów pojazdu. Czynności ważenia dokonano wagą samochodową do ważenia pojazdów, znak typu [...], nr fabryczny [...], posiadającą ważne świadectwo legalizacji z dnia [...] r., nr [...], wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Z.G.. Wagi typu [...] zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów przez Prezesa Głównego Urzędu Miar na mocy decyzji nr [...]. Urządzenie w chwili dokonywania pomiaru było sprawne technicznie i w związku z tym trudno kwestionować otrzymane wyniki pomiaru. Wynik ważenia dynamicznego pojazdu jest drukowany przez urządzenie elektroniczne zainstalowane na wadze. Dla zapewnienia prawidłowego wjazdu na urządzenie pomiarowe, zamontowane są specjalne oznaczenia wskazujące sposób wykonania czynności przejazdu, a wynik ważenia uzyskiwany jest za pomocą programu komputerowego. W przypadku nieprawidłowości przejazdu przez punkt kontrolny, komputer sygnalizuje tę nieprawidłowość przerywając proces ważenia oraz komunikuje o konieczności ponownego przejazdu przez wagę. Błędne wskazanie wagi, tj. wskazanie, którego błąd przekracza wartość błędu dopuszczalnego może wystąpić w przypadku niezachowania odpowiednich warunków pomiaru, co powinno być sygnalizowane przez wagę i pomiar w takim przypadku powinien być powtórzony. Brak sygnalizacji oznacza, że nie ma podstaw do kwestionowania wyniku pomiaru i powtórzenie pomiaru nie jest potrzebne. Jak wynika z wydruku komputerowego uzyskanego z wagi, w procesie ważenia nie miały miejsca żadne nieprawidłowości. W związku z tym nie zachodziła konieczność ponownego dokonania pomiaru. Wynik ważenia dynamicznego odzwierciedla stan faktyczny pojazdu bezpośrednio po zjechaniu z drogi publicznej, czyli wskazuje z jakim faktycznym obciążeniem osi przemieszczał się po drodze. Zasady ustalania i pobierania opłat za przejazdy po drogach publicznych pojazdów o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających określone wielkości określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27.06.2000r. w sprawie opłat drogowych. Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia za przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi na drogach, gdzie jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do [...] kN dla osi pojedynczej opłata w zł za [...] km w przypadku przekroczenia nacisku osi ponad [...]kN do [...] kN wynosi [...]. W myśl § 10 rozporządzenia wysokość opłat drogowych, o których mowa w § 2 ust. 2 podlega zmianom odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen i usług konsumpcyjnych, licząc od następnego miesiąca po miesiącu, w którym wskaźnik ten został ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ww. wskaźnik ogłoszony został w komunikacie z dnia [...] r.. i wyniósł [...] %. Organ celny I instancji prawidłowo zatem przyjął do obliczenia wysokości opłaty drogowej kwotę [...] tj. podwyższoną o ww. wskaźnik. W niniejszej sprawie organ wymierzył opłatę drogową podwyższoną o [...] %. Zgodnie bowiem z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat drogowych w przypadku stwierdzenia, że przejazd pojazdu nienormatywnego odbywa się bez właściwego zezwolenia, wysokość opłaty, określona w § 2 ust. 2 ulega podwyższeniu o [...] % - w przypadku przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej i nacisków osi. Wielokrotnie NSA w swoich wyrokach podnosił, że obciążenie przewoźnika opłatami drogowymi za przejazd pojazdem nienormatywnym jest obligatoryjne. Stanowisko takie znalazło potwierdzenie m.in. w wyrokach NSA [...], [...], [...], [...]. W odpowiedzi na zarzut niezgodności przepisów z art. 2 i art. 92 Konstytucji RP, nie dotyczy on stanu prawnego, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie. Obecna regulacja prawna jest regulacją obowiązującą, rozporządzenie z dnia 27.06.2000r. w sprawie opłat drogowych nie zostało uchylone, nie stwierdzono także jego niezgodności z Konstytucją. Co do zarzutu nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności, organ wyjaśnił, że dokonując pomiaru nacisków na osie oraz wymierzając opłaty z tytułu przekroczenia dopuszczalnych nacisków organy celne wykonują czynności zlecone i nie mają podstaw do odstąpienia od poboru opłaty z powodu na przykład braku winy przewoźnika czy też braku możliwości wcześniejszego dokonania pomiarów we własnym zakresie. Organy celne nie mają również wpływu na wysokość opłaty, która jest określana na mocy przepisów prawa. Prezes GUC nie stwierdził też naruszenia art. 10 kpa. Zebrany materiał dowodowy ogranicza się do protokołu ważenia, tak jak we wszystkich tego rodzaju sprawach, a strona została z nim zapoznana, chociaż odmówiła podpisania protokołu, nie podając zresztą przyczyn odmowy. Na powyższą decyzję spółka A. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w P., domagając się uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu Skarżąca twierdzi, że nastąpiło naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Nadto, że naruszono przepisy postępowania określone w treści art. 8, 9, 10 i 15 kpa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w R. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoją dotychczasową argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. wyrokiem z dnia [...] r., sygn. [...] uchylił zaskarżona decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z [...] r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w R. zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez ustalenie, że organy celne naruszyły zasady procedury administracyjnej zawarte w art. 10 kpa, nie zapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu i uznanie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bez wykazania jakiegokolwiek związku pomiędzy stwierdzonym naruszeniem prawa a istotą rozstrzygnięcia; naruszenie przepisu art. 145 § 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. poprzez wskazanie jako podstawy uchylenia decyzji naruszenie prawa materialnego bez ustalenia jakie prawo i w jakim zakresie zostało naruszone; oraz naruszenie przepisu art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] r., sygn. [...] uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, co do naruszenia w postępowaniu odwoławczym przepisu art. 10 § 1 kpa, zauważając, że WSA w żaden sposób nie wskazał, na czym naruszenie to miało polegać oraz, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do stanowiącego podstawę wydania decyzji I instancji § 9 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27.06.2000 r. w sprawie opłat drogowych, NSA wskazał na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r., sygn. [...] ([...]) orzekające o jego niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona, choć z innych powodów niż w niej podniesiono. Kluczowym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest, co słusznie wytknął Naczelny Sad Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r. sygn. [...] stwierdzające, że § 9 ust.1 pkt. 2 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2000r. w sprawie opłat drogowych (Dz.U. Nr 51, poz. 607) jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego § 9 rozporządzenia Rady Ministrów oznacza dla rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten nie może być uznany za prawidłową podstawę prawną wydanej decyzji administracyjnej wymierzającej opłatę za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Powstaje zatem zagadnienie - jakie skutki prawne dla rozpoznawanej sprawy wywołał wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Otóż podkreślić trzeba przede wszystkim, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Wskazać trzeba także, iż przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego artykuł 145a stanowiący, iż można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego (podstawy decyzji administracyjnej) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt.1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi ( Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem - jak wykazano - powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (oraz decyzji organu pierwszej instancji). Co do pozostałych procesowych zarzutów skargi, podkreślić należy, że wiążąca Sąd na podstawie art.153 p.p.s.a. ocena prawna, wskazuje , że nie może być podważana teza, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 10 § 2 kpa. W tej sytuacji orzeczono jak w sentencji na podstawie powoływanego art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. W pkt. III wyroku orzeczono, na podstawie art. 152 p.p.s.a., że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E.Podrazik /-/ W.Batorowicz /-/ B.Kamieńska MK