II SA/Po 550/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie dodatku mieszkaniowego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E.Podrazik /-/ J.Stankowski /-/ A.Łaskarzewska W dniu (...) marca 2009 r. K. J., zamieszkała w P. przy ul. (...), wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego. Decyzją z dnia (...) marca 2009 r. Prezydent Miasta P., na podstawie art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, odmówił K. J. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu organ podał, że dodatek mieszkaniowy przysługuje najemcom, podnajemcon lokali mieszkalnych, właścicielom oraz osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem. Wnioskodawczyni nie legitymuje się żadnym z wymienionych tytułów prawnych do zajmowanego lokalu, bowiem w dniu (...).06.2007 r. dokonała darowizny swojego własnościowego lokalu, przysługuje jej natomist dożywotnie i bezpłatne prawo użytkowania lokalu i wobec tego obowiązek ponoszenia wszelkich opłat związanych z użytkowaniem lokalu ciąży na stronie obdarowanej przez wnioskodawczynię. Odwołanie od opisanej decyzji złożyła K. J., podając, iż jej córka, na której rzecz dokonała darowizny, ma własną rodzinę i swój własny lokal mieszkalny, który utrzymuje, dlatego wnioskodawczyni nie może dodatkowo obciążać jej budżetu rodzinnego. Wskazała także, że jest emerytką, a wysokość emerytury nie jest duża. Decyzją z dnia (...) maja 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż przysługujące wnioskodawczyni nieodpłatne prawo dożywotnego użytkowania lokalu mieszkalnego nie uprawnia jej do otrzymania dodatku mieszkaniowego, gdyż odwołująca się nie jest zobowiązana do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Ciężar pokrywania tych kosztów spoczywa na obdarowanej, a nie na darczyńcy. Jeżeli koszty te pokrywa wnioskodawczyni, to fakt ten nie może skutkować ubieganiem się o świadczenie w postaci dodatku mieszkaniowego. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła K. J., zarzucając naruszenie przepisów art. 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, art. 258 i 260 kodeksu cywilnego i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze podniesiono, iż skarżącej tytuł prawny do użytkowania przedmiotowego lokalu mieszkalnego na podstawie umowy z dnia (...).06.2007 r. Tytuł ten wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów związanych z zajmowanym lokalem. Zapis w umowie, że ustanowiono "dożywotnie i bezpłatne prawo użytkowania", zgodnie z wolą stron oznaczał tylko, że za ustanowienie prawa użytkowania skarżąca nie będzie płaciła na rzecz właściciela lokalu żadnego wynagrodzenia. Zapis ten związany był z treścią przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych i przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn. Tego rodzaju sformułowania są powszechnie stosowane w aktach notarialnych. Natomiast z treści przepisów art. 258 i 260 kodeksu cywilnego wynika obowiązek użytkownika do ponoszenia nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Gdyby strony chciały zawrzeć umowę o innej treści, to wówczas zawarłyby umowę dożywocia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Sąd administracyjny stosownie do treści przepisów ustrojowych oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego oraz przepisami regulującymi zasady postępowania administracyjnego (art. 3 § 1 powołanej ustawy). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź też ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Oceniając we wskazanym zakresie zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, iż przedmiotowy akt wydany został z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które skutkować musiało uchyleniem tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c powołanej ustawy. Podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji było przyjęcie przez organ odwoławczy, iż przysługujące skarżącej prawo użytkowania przedmiotowego lokalu mieszkalnego nie wiąże się z obowiązkiem ponoszenia przez nią wydatków związanych z jego zajmowaniem. Stanowisko swoje organ oparł wyłącznie na zapisie § 3 umowy darowizny z dnia (...).06.2007 r., w którym stwierdzono, iż obdarowana ustanawia na podarowanym lokalu na rzecz K. J. dożywotnie i bezpłatne prawo użytkowania. Kolegium uznało powyższy zapis za jednoznaczny, nie wymagający odniesienia się do przepisów prawa cywilnego regulujących instytucję użytkowania i ich analizy, ani poczynienia ustaleń co rzeczywistej woli stron umowy darowizny. Taki sposób przeprowadzenia postępowania uznać należy za naruszający obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, tj. naruszający przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Zauważyć należy, iż użytkowanie jest ograniczonym prawem rzeczowym uregulowanym przepisami art. 252-284 kodeksu cywilnego. Za dopuszczalne uznać należy ustanowienie prawa użytkowania zarówno za wynagrodzeniem, jak i bezpłatnie (bez wynagrodzenia dla właściciela rzeczy). Od odpłatności za ustanowienie prawa użytkowania odróżnić trzeba obowiązek ponoszenia ciężarów, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy, dokonywanie nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Kwestie te regulują przepisy art. 258-260 kodeksu cywilnego, nakładając te obowiązki na użytkownika. Stronom wolno jednak odmiennie ukształtować rozkład ciężarów związanych z rzeczą. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do obciążeń użytkownika należy zaliczyć podatki i inne ciężary publiczne, obowiązkowe ubezpieczenia majątkowe. W przypadku prawa użytkowania lokalu mieszkalnego do tej kategorii dołączyć trzeba opłaty eksploatacyjne związane z korzystaniem z lokalu. W tej sytuacji zapis umowy o ustanowieniu "dożywotniego i bezpłatnego prawa użytkowania" nie można uznać za nie budzący wątpliwości co do woli stron umowy i poprzestać tylko na literalnym brzmieniu umowy. Należało wyjaśnić, jaka była wola stron, jak zamierzały ukształtować wzajemne stosunki między właścicielem a użytkownikiem lokalu. W tym celu należało przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, w szczególności przesłuchać strony umowy, ustalić kto faktycznie ponosi wydatki związane z zajmowaniem przedmiotowego lokalu. Powyższych ustaleń organ odwoławczy nie poczynił, co czyni zaskarżone rozstrzygnięcie dowolnym i nie znajdującym oparcia w prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym. W konsekwencji zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania wymienionych wyżej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i skutkować musiało uchyleniem decyzji Kolegium. Ponownie rozpatrując sprawę należy ustalić faktyczny zamiar stron umowy z dnia (...).06.2007 r. co do treści prawa użytkowania, przeprowadzając w tym kierunku konieczne postępowanie dowodowe i następnie stosownie do poczynionych ustaleń załatwić sprawę z wniosku skarżącej, mając na względzie poczynione wyżej rozważania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt I i II wyroku. /-/ E.Podrazik J.Stankowski /-/ A.Łaskarzewska Za nieobecnego sędziego korzystającego z urlopu uzasadnienie wyroku podpisał sędzia /-/ A.Łaskarzewska MK