II SA/Po 550/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skarg B., K., J. K., A. K., H. K., Z. W., E. N., R. P., K. S., L. W., Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w P. na decyzję Wojewody z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargi Starosta P.i decyzją z dnia (...) listopada 2011 r., nr (...), orzekł o: (pkt I) zwrocie na rzecz H. K., J. K., A. K., każdemu do 1/3 części nieruchomości stanowiącej własność Miasta P., zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy, położonej w P. na osiedlu R., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb U., arkusz mapy (...), działki nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) o łącznej powierzchni (...) m; (pkt II) o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb U., arkusz mapy (...), działka nr (...) oraz działka nr (...); (pkt III) zobowiązaniu ww. do zwrotu na rzecz Miasta P. zwaloryzowanej kwoty odszkodowania na łączną kwotę (...) zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż w sprawie zachodzi podstawa do zwrotu na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela – C. K. - działek wymienionych w pkt I sentencji decyzji, gdyż stanowią one część dawnej działki numer 10, wywłaszczonej w latach 70 -tych ub. wieku na cele związane z budową obiektów I etapu inwestycji budowy Uniwersytetu "A" (dalej "A"). Na tychże działkach nie zbudowano obiektów dydaktyczno-naukowych, a ogólnodostępne budownictwo jednorodzinne. Ponadto działki te były niezagospodarowane w dacie złożenia podania o zwrot, tj. (...) lipca 1990 r. Wskazane nieruchomości, jako wykorzystane niezgodnie z celem wywłaszczenia, podlegają zwrotowi. Starosta wyjaśnił, iż odmowa zwrotu działek o numerach (...) i (...) wynika z faktu, iż są przedmiotem użytkowania wieczystego osób fizycznych. Starosta uznał, iż w sprawie nie zachodzi możliwość orzeczenia o odmowie zwrotu na zasadzie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2014 poz. 518 j.t. z późn. zm, dalej: "u.g.n.") w stosunku do wszystkich nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej (...), a w której to księdze przed 1 stycznia 1998 r. ujawniono prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni "B" (dalej: "SM B" lub "Spółdzielnia"), albowiem akt notarialny z (...) marca 1992 r. ustanawiający to prawo, sądy powszechne uznały za nieważny. Z tego samego względu organ I instancji w toku postępowania pozbawił Spółdzielnię prawa do uczestniczenia w sprawie na prawach strony, choć w księdze wieczystej nadal znajdował się wspomniany wpis. Od powyższej decyzji Starosty wpłynęło pięć odwołań. Miasto zaskarżyło punkt 1 i 3 decyzji wskazując. iż nieruchomości są w sposób trwały zagospodarowane budynkami mieszkalnymi, co uniemożliwia ich zwrot. Miasto podniosło zarzut nieprawidłowości sporządzonej wyceny, bowiem nie uwzględniono nakładów, które na nieruchomości poczyniono od dnia wywłaszczenia. SM ""B"" podniosła, iż została pozbawiona prawa do udziału w postępowaniu, gdyż Starosta nie doręczył jej decyzji z (...) listopada 2011 r., a nadto że organ I instancji naruszył art. 7 k.p.a. Spółdzielnia podniosła, że za zawinione działania Kierownika Urzędu Rejonowego nie mogą obecnie ponosić odpowiedzialności mieszkańcy osiedla ""B"". Z. W. zaskarżył decyzję Starosty w całości zarzucając, że decyzja: narusza art. 136 ust. 3 u.g.n. i art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez orzeczenie o zwrocie nieruchomości mimo niedokładnego ustalenia, czy upłynęły wskazane w tych przepisach terminy; nie uwzględnia trwałego sposobu zagospodarowania przedmiotowych nieruchomości; pomija fakt iż na nieruchomościach stanowiących działki (...), (...), (...) ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego. B. K. zaskarżyła decyzję w części dotyczącej zwrotu działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Odwołująca podniosła, iż działka numer (...) to część dawnej działki numer (...), w stosunku do której Spółdzielni ""B"" przysługuje prawo użytkowania wieczystego. Nadto odwołująca zauważyła, iż nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, którym było uniwersyteckie budownictwo mieszkaniowe, a zatem zwrot nieruchomości wywłaszczonych jest niezasadny. E. N., R. P., J. S. K. S. oraz L. W. zaskarżyli decyzję w całości. Odwołujący podnieśli, iż nabycie przez nich praw do domów jednorodzinnych spowodowało nieodwracalny skutek prawny, uniemożliwiający zwrot nieruchomości. Negatywną przesłanką dla orzeczenia o zwrocie powinien być art. 229 u.g.n. bowiem przed 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej ujawnione zostało prawo użytkowania wieczystego SM ""B"" w odniesieniu do całej działki numer (...). Odwołujący zauważyli także, iż działka numer 10 nie istnieje. Wojewoda rozpoznał odwołania decyzją z (...) lipca 2013 r. Nr (...), uchylając decyzję Starosty. Organ odwoławczy uznał, iż decyzja Starosty wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, nie ustalono jakim kolejno podziałom podlegała przedmiotowa nieruchomość, przez co nie dało się odtworzyć, skąd się wzięły przedmiotowe działki i czy na pewno stanowią one część dawnej działki numer 10. Po drugie, organ II instancji zauważył, iż Starosta pozbawił przymiotu strony postępowania Spółdzielnię, chociaż podmiot ten nadal jest ujawniony w księdze wieczystej jako użytkownik wieczysty tych działek, które w części stanowią obszar dawnej działki numer (...) z arkusza mapy (...) obr. U., a co do której nie odnosił się skutek stwierdzenia nieważności części aktu notarialnego z (...) marca 1992 r. Od powyższej decyzji skargi wnieśli E. N., R. P., J. S.. K. S. oraz Z. W. Wyrokiem z 4 czerwca 2014 r. o sygnaturze IV SA/Po 951/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA w Poznaniu") uchylił powyższą decyzję Wojewody z (...) lipca 2013 r. Sąd dokonał oceny stanu faktycznego, jak i prawnego sprawy. Sąd stwierdził ponadto, iż postępowanie znajduje się w takim stadium, iż brakujące czynności dowodowe Wojewoda może przeprowadzić sam i następnie orzec reformatoryjnie, definitywnie kończąc sprawę. Po zwrocie przez Sąd akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem sygn. akt IV SA/Po 951/13, Wojewoda przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, pozyskując kopie decyzji podziałowych wydanych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości wywłaszczonej, a także innych dokumentów znajdujących się w operacie ewidencyjnym, a nadto wyjaśnienia Prezydenta Miasta - organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków miasta P.; ponownie zbadał księgi wieczyste założone dla przedmiotowych działek; ustalił jakie działki obciążone są ograniczonym prawem rzeczowym w postaci spółdzielczego prawa do lokalu. Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i pkt 3 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 267j.t., dalej: "k.p.a"), po rozpoznaniu odwołań ww. osób fizycznych oraz SM ""B"" w Poznaniu, a nadto częściowym rozpoznaniu odwołania Miasta od decyzji Starosty z (...) listopada 2011 r., decyzją częściową z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr (...): - (1) uchylił punkt I decyzji Starosty w zakresie obejmującym zwrot na rzecz pp. Kozłowskich nieruchomości położonych w P., stanowiących działki o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) z arkusza mapy (...) obrębu (...) i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, odmawiając zwrotu ww. nieruchomości; - (2) uchylił punkt I decyzji w zakresie obejmującym zwrot na rzecz pp. K. nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy: a) umarzając postępowanie I instancji w odniesieniu do tej części działki numer (...), która stanowi część dawnej działki numer (...); b) odmawiając zwrotu tej części działki numer (...), która stanowi część dawnej działki numer (...) z arkusza mapy (...) obrębu U’ (3) uchylił a punkt III decyzji ; (4) umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do Z. W. w zakresie obejmującym zaskarżenie przez niego tej części decyzji Starosty, która nie stanowiła o zwrocie działki (...); (5) umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do R. P., J. S., K. S. i L. W. w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nich tej części decyzji Starosty Poznańskiego, która nie stanowiła o zwrocie działek o numerach (...), (...), (...), (...); (6) umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do B. K. w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nią tej części decyzji Starosty, która stanowiła o zwrocie działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...); (7) umorzył postępowanie odwoławcze w stosunku do Spółdzielni ""B"" w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nią tej części decyzji, która nie stanowiła o zwrocie działki (...); (8) umorzył w całości postępowanie odwoławcze w stosunku do E. N., J. C., Macieja i I. G. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił, iż decyzja jest częściowa, gdyż nie rozstrzyga o pozostałym zakresie odwołania Miasta, a odnoszącym się do kwestii zwrotu działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...). Kwestię tę Wojewoda rozstrzygnie w terminie późniejszym, po przeprowadzeniu dalszych niezbędnych dla sprawy czynności wyjaśniających. W uzasadnieniu decyzji organ następnie wyjaśnił, jakim podziałom uległa działka numer (...) na mocy wyroku Stałego Polubownego Sądu Gospodarczego Izby Przemysłowo-Handlowej o sygnaturze (...), zatwierdzającego projekt podziału o numerze (...). W efekcie tego podziału powstały działki o numerach (...), (...), (...),(...), (...), (...), (...), (...). (...),(...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). W ramach tego podziału doszło do scalenia działki numer (...) z działką numer (...). Działka numer (...) została podzielona na działki o numerach (...), (...), (...),(...). Działka numer (...) została podzielona na działki o numerach (...), (...), (...), (...), (...). (...), (...), (...), (...). Reasumując, organ wyjaśnił, iż dawnym działkom numer (...), (...) i (...)odpowiadają aktualnie działki o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Cztery z nich - a mianowicie (...), (...), (...) i (...) - stanowią w części obszar dawnej działki numer (...), a w części teren działki (...). Następnie Wojewoda wyjaśnił z jakich względów zdecydował się na wydanie decyzji częściowej. W opinii organu odwoławczego za możliwością merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w instancji odwoławczej w formie dwóch decyzji - częściowej i końcowej - przemawiają względy funkcjonalne, a w szczególności zaś jeżeli uwzględni się specyfikę postępowań administracyjnych o zwrot nieruchomości wywłaszczonych prowadzonych nierzadko przez dziesiątki lat. Zdaniem Wojewody, na gruncie spraw o zwrot nieruchomości jawić się może możliwość odpowiedniego zastosowania art. 104 § 2 k.p.a. w odniesieniu do sprawy administracyjnej w II instancji, a to z uwagi na odesłanie zawarte w art. 140 k.p.a., które analogicznie jak procedura cywilna w art 391 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r, - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2014 poz. 101 j.t. z późn, zm.) nie jest precyzyjne. Odpowiednie zastosowanie tych przepisów nie burzy zastanego porządku prawnego, nie narusza praw stron postępowania, nie pozbawia ich prawa do sądu (skargi do sądu administracyjnego), a realizuje inne, uzasadnione i korzystne wartości takie jak szybkość i ekonomika postępowania. Przemawiają za tym również względy systemowe oraz skomplikowana materia sprawy. Organ za dopuszczalne uznał rozpoznanie części odwołania (odwołań) od ściśle wyznaczonego fragmentu decyzji I instancyjnej i to takiego, który nadawałby się w I instancji do samodzielnego rozstrzygnięcia w formie decyzji częściowej. Dalej organ wyjaśnił, iż sprawa z wniosku C. K. o zwrot przedmiotowych nieruchomości była przedmiotem orzekania przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej. Pierwszą ocenę prawną sformułował WSA w Poznaniu w wyroku z 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1048/08, oddalając skargę na pierwszą z decyzji wydanych w tej sprawie przez Wojewody. Z wyroku tego wynika, że prace budowlane na nieruchomości objętej wnioskiem, zostały rozpoczęte już po złożeniu wniosku zwrotowego, tym samym wypełnione zostały określone w art. 136 u.g.n. przesłanki uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości, bowiem na terenie objętym postępowaniem zwrotowym nie rozpoczęto, w okresie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Sąd podkreślił, że podnoszone przez mieszkańców Spółdzielni okoliczności, że budowa domków jednorodzinnych nastąpiła w oparciu o decyzję o pozwoleniu na budowę wydane w 1991 r., nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem budowa rozpoczęła się po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Stąd w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające prowadzenie postępowania zwrotowego. W drugiej kolejności Sąd związał organy administracji publicznej oceną, iż Spółdzielnia nie była nigdy użytkownikiem wieczystym terenów objętych wnioskiem zwrotowym, nie posiadała jakiegokolwiek interesu prawnego w toczącym się postępowaniu zwrotowym z uwagi na skutek ex tunc wyroku Sądu Okręgowego z (...) marca 2001 r. sygnatura (...) - a zatem obiektywnie utraciła ona przymiot strony toczącego się postępowania z uwagi na brak jakichkolwiek praw do spornej nieruchomości. Sąd cywilny uznał, że akt notarialny z (...) marca 1992 r. został uznany w części odnoszącej się do działek o numerach (...), (...) i (...) za nieważny. Wojewoda wskazał, iż drugą oceną prawną sformułował WSA w Poznaniu w wyroku z 4 czerwca 2014 r. o sygnaturze IV SA/Po 951/13. Z wyroku tego wynika, że istnienie na nieruchomości ograniczonego prawa rzeczowego do nieruchomości w postaci spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu (stanowiącego odpowiednik dawnego prawa do domu) jest negatywną przesłanką dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej (1). Sąd uznał, że: (2) wpis użytkowania wieczystego SM ""B"" ma charakter konstytutywny, a zatem dopóki on w księdze wieczystej (...) widnieje, dopóty wiąże on organy administracji publicznej, jak i sądy orzekające w sprawach związanych z tą nieruchomością; (3) SM ""B"" jest stroną postępowania, z uwagi na fakt, iż jedna z nieruchomości objęta wnioskiem o zwrot stanowi część dawnej działki numer (...), co do której nie miało miejsca stwierdzenie nieważności aktu notarialnego z (...) marca 1992 r. Ten skutek jeszcze nie nastąpił, gdyż z uwagi na utrzymujący się wpis prawa własności w księdze wieczystej Spółdzielnia nadal musi być traktowana jak pełnoprawny użytkownik wieczysty tych terenów; (4) Wojewoda w niniejszej sprawie powinien zakończyć sprawę decyzją merytoryczną; (5) wpis użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni na tych działkach, na których nie ma ograniczonego prawa rzeczowego w postaci spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, jest usuwalną przeszkodą dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości, którą powinny usunąć organy administracji publicznej lub inne podmioty z uwagi na częściowe stwierdzenie nieważności aktu notarialnego z (...) marca 1992 r. Dalej Wojewoda wyjaśnił, iż zgodnie z art. 153 P.p.s.a. związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez sąd administracyjny w obu ww. wyrokach. Jedynie pierwszą z poczynionych przez WSA w Poznaniu ocen prawnych można uznać za częściowo zdezaktualizowaną, a to w obliczu nowej okoliczności faktycznej dotyczącej działki numer (...) z arkusza mapy (...) obr. (...) i jej wpływu na interes prawny Spółdzielni ""B"" do uczestniczenia w sprawie. Z uwagi na istnienie dwóch ocen prawnych, pozostających ze sobą pozornie w kolizji, Wojewoda wyjaśnił, iż dokonał ich "pogodzenia", stwierdzając, że (A) w sprawie niniejszej przesłanki zwrotu zasadniczo zachodzą, a to z uwagi na brak realizacji celu wywłaszczenia na przedmiotowych działkach w dacie złożenia przez C. K. podania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej; (B) nie jest możliwy jednak zwrot tych działek, na których istnieje spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu o treści odpowiadającej dawnemu prawu do domu jednorodzinnego; (C) ""B"" posiada interes prawny do uczestniczenia w niniejszej sprawie, gdyż jest użytkownikiem wieczystym działki numer (...) z arkusza mapy (...) Obr. (...), której część stanowi fragment dawnej działki numer (...); (D) Wpis prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni ""B"" jest usuwalną przeszkodą dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Wojewoda wyjaśnił następnie, iż przedmiotem postępowania w II instancji jest taka część dawnej działki numer (...), w stosunku do której na dzień dzisiejszy nie została wydana decyzja administracyjna w sprawie zwrotu nieruchomości i zarazem taka, w stosunku do której orzekł Starosta decyzją z (...) listopada 2011 r. Wojewoda ustalił przedmiot postępowania w oparciu o wymienione decyzje administracyjne, mapy, wyrysy i wykazy z rejestrów gruntów. W sprawie przedmiotem sporu była kwestia działki numer (...), której nigdy nie posiadał C. K. Owa działka została "scalona" wraz z działką numer (...) przy okazji podziału zatwierdzonego wyrokiem Stałego Polubownego Sądu Gospodarczego Izby Przemysłowo- Handlowej z (...) września 1998 r. o sygnaturze (...). Działka ta miała podłużny kształt przebiegający skośnie w stosunku do dawnej działki numer (...). Na tej działce znajdowała się ulica (...). Ulica o takim przebiegu nie istnieje, gdyż dzisiaj znajduje się ona po przeciwległej stronie ulicy (...) w P. Jej umiejscowienie w obrębie działki numer (...) odzwierciedla projekt podziału o numerze (...). Z tego projektu wynika, iż dawnej działce o numerze (...) odpowiadają części działek (...), (...), (...)i (...). Działka nr (...) jest obciążona spółdzielczym prawem własnościowym do lokalu na rzecz B. K. Organ odwoławczy ustalił cel wywłaszczenia w oparciu o przywołaną w akcie wywłaszczenia decyzję lokalizacyjną i następczą w stosunku do niej decyzję zatwierdzającą lokalizację. Organ zważył, iż w dacie wywłaszczenia obowiązujące mapy i plany przewidywały, iż na osiedlu ""B"" powstanie drukarnia poligraficzna i inne budowle zaplecza techniczno - magazynowego w postaci takich obiektów jak: zakład poligraficzny, instytut wychowania fizycznego oraz studium wojskowe. Okoliczność ta wynika z planu generalnego zagospodarowania terenu "A", jak również z załącznika graficznego do decyzji Naczelnika Powiatu o znaku (...). Na południe od planowanej drukarni znaleźć się miała kuchnia centralna. Powyższy cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany. W latach 90-tych ub. wieku, w trakcie postępowania zwrotowego na nieruchomości zaplanowano z tego względu nowy ceł - w ramach przedsięwzięcia II etapu budowy "A", a mianowicie osiedle domków jednorodzinnych dla pracowników naukowych i dydaktycznych w ramach - utworzonej w tym celu - SM ""B"" w Poznaniu. Inicjatorem realizacji nowego celu był Zarząd ISW, na którego wniosek wydane zostały decyzje z (...) kwietnia 1991 r. oraz z (...) października 1991 r. i który następnie wniósł o wygaszenie prawa użytkowania do między innymi działek o numerach (...), (...) i (...) z uwagi na ich zbędność na pierwotny cel określony w decyzji Naczelnika Powiatu z (...) maja 1975 r. znak (...). Prawo użytkowania do dawnej działki numer (...) Zarząd ISW uzyskał na podstawie decyzji tego organu ((...)) w ściśle określonym celu, a mianowicie realizacji I etapu inwestycji "A". Cel ten nie został nigdy zrealizowany i dlatego Zarząd (jak i Uniwersytet) wystąpił o wygaszenie prawa użytkowania. Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z (...) grudnia 1991 r. znak (...) owe prawo użytkowania wygasił, gdyż nieruchomości powierzone inwestorowi I etapu budowy "A" stały się zbędne - co przyznał sam inwestor, jak i Uniwersytet w piśmie z (...) listopada 1991 r. znak (...). Pół roku wcześniej zaplanowano nową inwestycję na działce numer (...) - zabudowę mieszkaniową dzisiejszego osiedla ""B"". Wojewoda stwierdził, iż w dacie złożenia przez C. K. podania o zwrot, część przedmiotowej działki numer (...) nie była zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, ani nawet zgodnie z aktualnym sposobem wykorzystania. Analiza akt postępowania wskazuje, iż przez ponad rok Kierownik Urzędu Rejonowego nie prowadził postępowania o zwrot nieruchomości, a w dodatku w czasie tego postępowania oddał nieruchomość w użytkowanie wieczystej osobie trzeciej, czym spowodował jej zagospodarowanie na zupełnie odmienny cel (dokładnie zaplanowany dopiero w toku postępowania zwrotowego). Kierownik Urzędu Rejonowego odmówił "A" oddania w użytkowanie wieczyste pozostałej części działki numer (...), a mianowicie działek o numerze (...) i (...), wskazując na toczące się postępowanie zwrotowe. Organ ten nie uczynił tak jednak w stosunku do działek o numerze (...), (...) i (...). Działka w dacie złożenia podania była niezagospodarowana. Pierwotny cel w postaci drukarni nie został zrealizowany, nowe przeznaczenie pod budownictwo mieszkaniowe nie zostało jeszcze ustalone, ani stosowny wniosek w tym zakresie przez Zarząd ISW nie został nawet wytworzony i wreszcie tytuł prawny do tej nieruchomości nie przysługiwał w tej dacie nikomu poza Skarbem Państwa i Zarządem ISW, który posiadał prawo użytkowania do tej nieruchomości. Wojewoda Wielkopolski stwierdził, biorąc pod uwagę powyższe, iż w sprawie co do zasady zachodzą przesłanki zwrotu - w rozumieniu art. 136 ust. 3 z uwzględnieniem art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. - nieruchomości oznaczonych jako działki o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) z arkusza mapy (...) obrębu (...), jak również części działki numer (...) niestanowiącej obszaru dawnej działki numer (...). Zbędność ta wynika z tego, iż w dacie gdy C. K. złożył podanie o zwrot, przedmiotowe nieruchomości nie były zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, uzyskały nowe przeznaczenie i zostały w toku postępowania zabudowane domami jednorodzinnymi. Taka też ocena sprawy niniejszej wynika z wyroku WSA w Poznaniu z 21 maja 2009 r. o sygnaturze II SA/Po 1048/08. Oceny tej nie zmienił również wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z 24 marca 2014 r. o sygnaturze P 38/11, gdyż wyrok ten nie odnosi się do sprawy C. K. (i jego następców prawnych). Jest tak, ponieważ w chwili złożenia wniosku o zwrot, przedmiotowe nieruchomości nie były zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia. Tylko gdyby nieruchomości były zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia w dacie złożenia podania o zwrot, albo gdyby na przykład podanie o zwrot złożono po 22 września 2004 r., a w której to dacie cel wywłaszczenia byłby jednak już zrealizowany - co w sprawie niniejszej nie zachodzi - można byłoby mieć na uwadze orzeczenie zakresowe Trybunału Konstytucyjnego. Powodem niemożności zwrotu działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i części działki (...), zapisanych jako przedmiot użytkowania wieczystego Spółdzielni w księdze wieczystej o numerze (...) jest to, iż są one obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi w postaci spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu. Istnienie tego prawa powoduje, iż w przypadku orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, z chwilą uostatecznienia się decyzji zwrotowej musiałoby dojść "automatycznie" (ex lege) do przekształcenia się obciążającego tę nieruchomość spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu we własność: domu jednorodzinnego albo odrębną własność lokalu (art. 1718 ust. 1 u.s.m. per analogium). W przypadku domu jednorodzinnego powstałe ta drogą prawo własności - obejmujące z oczywistych względów (art. 48 in principia k.c.) nie tylko sam dom, ale i działkę gruntu, na którym ów dom jest posadowiony "pochłaniałoby" w istocie całość uprawnień właścicielskich do zwracanej nieruchomości. W konsekwencji, na skutek dokonywanego w takich okolicznościach zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni jej właściciel otrzymywałby prawo wydrążone z rzeczywistej treści pozór prawa. Także z tego powodu orzekanie w takim przypadku o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości byłoby niecelowe (tak: WSA w Poznaniu w wyroku IV SA/Po 951/13, co również wiąże po myśli art. 153 p.p.s.a.). Ubocznie Wojewoda zauważył, iż "problemu niemożności zwrotu" tych nieruchomości nie rozwiązałoby nawet dążenie spadkobierców C. K. do unieważnienia czynności prawnych przydziałów lokali (domów). Oto bowiem, aby unieważnić taki przydział wpierw trzeba byłoby wykreślić z księgi wieczystej (...) prawo użytkowania wieczystego przysługujące Spółdzielni ""B"". Z chwilą jednak gdy to wykreślenie by nastąpiło, doszłoby do automatycznego zastosowania art. 1718 u.s.m, i powstania ex lege nowych praw rzeczowych po stronie osób władających spółdzielczym prawem własnościowym do lokalu, a to z kolei również stanowiłoby przesłankę negatywną dla zwrotu nieruchomości. Ponadto w odniesieniu do działek o numerach (...), (...) i (...) przyczyną uzasadniającą odmowę zwrotu nieruchomości jest fakt, iż są one przedmiotem użytkowania wieczystego osób trzecich; tj. L. i M. W., Z. W. oraz K. i L. S., jak również na tych działkach znajdują się budynki stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności tych osób. Prawa powyższe powstały jako skutek wyroku Stałego Polubownego Sądu Gospodarczego Izby Przemysłowo-Handlowej z (...) września 1998 r. o sygnaturze (...) jako następstwo tegoż, że SM ""B"" przysługiwało wówczas prawo użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości tymże wyrokiem objętych. Wojewoda wskazał, iż wspomniane przeszkody dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości powstały w toku postępowania i to w dodatku w następstwie działań organu prowadzącego wówczas postępowanie, co może stanowić co najwyżej przedmiot sprawy cywilnej o ewentualne odszkodowanie dla spadkobierców C. K.. Wojewoda wyjaśnił, iż w punkcie 2 uchylił decyzję organu 1 instancji w części obejmującej zwrot działki numer (...) i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy poprzez: odmowę zwrotu części tej działki i umorzenie postępowania I instancji w części bowiem pewna część działki numer (...) stanowi obszar dawnej działki numer (...), w stosunku do której działki C. K nigdy nie przysługiwało prawo rzeczowe, jak również ta działka nie była objęta aktem wywłaszczenia. Skoro część ta nigdy nie była wywłaszczona, to postępowanie o zwrot nieruchomości jest bezprzedmiotowe. W stosunku do pozostałej części działki numer (...) B. K. przysługuje ograniczone prawo rzeczowe w postaci spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, co stanowi samoistną podstawę do odmowy zwrotu zgodnie z wyrokiem o sygnaturze akt IV SA/Po 951/13. Wojewoda wyjaśnił, iż uchylił punkt III decyzji Starosty w zakresie obejmującym zobowiązanie pp. Kozłowskich do zwrotu otrzymanego odszkodowania mając na uwadze , iż doszło do uchylenia decyzji Starosty w zakresie obejmującym zwrot 13 działek i orzeczenia o odmowie ich zwrotu, co wymagało uchylenia punkt III decyzji Starosty w części, odnoszącej się do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania, która podlegałaby zwrotowi za 13 działek. Omawiając przyczyny umorzenia postępowania odwoławczego w kolejnych punktach swojej decyzji Wojewoda uznał, że tych przypadkach środek zaskarżenia wniosła osoba nie posiadająca legitymacji czynnej, której źródłem jest najczęściej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do dokonania takiej czynności prawnej. Z. W. zaskarżył w całości decyzję Starosty, tymczasem osoba jest użytkownikiem wieczystym jedynie działki numer (...). Osoba ta nie posiada zatem interesu prawnego do zaskarżenia pozostałych elementów decyzji Starosty, a co najwyżej interes faktyczny. W stosunku do R. P., J. S., K. S. i .L. W. postepowanie umorzono w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nich tej części decyzji Starosty, która nie stanowiła o zwrocie działki (...), (...), (...), (...) R. P. oraz J. S. posiadają spółdzielcze prawa własnościowe do lokali (domów) znajdujących na działkach o numerach (...) i (...). Natomiast K. S. oraz L. W. są użytkownikami wieczystymi jedynie działek o numerach (...) oraz (...). W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż osobom tym nie przysługuje interes prawny do zaskarżenia pozostałych elementów decyzji Starosty Poznańskiego. Wojewoda umorzył w punkcie 6 postępowanie odwoławcze w stosunku do B. K. w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nią tej części decyzji Starosty, która dotyczyła zwrotu działek o numerach (...), (...), (...). (...). (...). B. K. posiada spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu (domu) znajdującego się jedynie na działce numer (...), zatem w pozostałym zakresie osoba ta nie posiada interesu prawnego do wniesienia odwołania od innych elementów (części) decyzji organu I instancji. Organ II instancji umorzył w punkcie 7 postępowanie w stosunku do SM ""B"" w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nią tej części decyzji, która nie dotyczyła zwrotu działki o numerze (...). Zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu o sygn. akt II SA/Po 1048/08 podmiot ten nie jest stroną postępowania administracyjnego. Ocena ta wiąże po myśli art. 153 p.p.s.a. Ocena prawna poczyniona w sprawie II SA/Po 1048/08 się zdezaktualizowała, gdyż okazało się że jakaś działka (na tamtą chwilę nie wiadomo było jaka) stanowi w pewnej części fragment działki o numerze (...), co do której nie stwierdzono częściowej nieważności aktu notarialnego z 18 marca 1992 r., a zatem użytkowanie wieczyste przysługuje Spółdzielni nadal. Jednocześnie Sąd w wyroku IV SA/Po 951/13 wyraził stanowisko, że w świetle oceny WSA do wyłączenia Spółdzielni z grona uczestników postępowania miało dojść na skutek utraty przez Spółdzielnię prawa użytkowania wieczystego terenów objętych postępowaniem w związku z prawomocnym stwierdzeniem nieważności odnośnej części umowy z (...) marca 1992 r. tymczasem skutek jeszcze nie nastąpił, gdyż z uwagi na utrzymujący się wpis prawa w księdze wieczystej Spółdzielnia nadal musi być traktowana jak pełnoprawny użytkownik wieczysty tych terenów. Wojewoda uznał to stanowisko jako uboczną uwagę Sądu, nie mogącą pozostawać w sprzeczności z poprzednią, wiążącą oceną prawną w trybie art. 153 p.p.s.a. - i wywiódł, iż interes prawny ""B"" ma, ale tylko w odniesieniu do działki numer (...), która w części powstała z działki (...). Zdarzeniem, które spowodowało częściowe ustanie mocy oceny prawnej wyrażonej w wyroku o sygnaturze II SA/Po 1048/08 w tym zakresie była okoliczność, że działka ta była przedmiotem postępowania, gdyż jej fragment stanowi dzisiaj część działki numer (...). W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, iż SM ""B"" posiada interes prawny do uczestniczenia w niniejszym postępowaniu tylko w zakresie obejmującym tę działkę, co do której skutek częściowego stwierdzenia nieważności aktu notarialnego z 18 marca 1992r. nie wystąpił, czyli działki nr (...) w części. W pozostałym zakresie podmiot ten nie posiada interesu prawnego, zgodnie z oceną zawartą w wyroku II SA/Po 1048/08. Organ odwoławczy umorzył w punkcie 8 postępowanie odwoławcze w całości w stosunku do E. N., albowiem osoba ta nie miała interesu prawnego do wniesienia odwołania i występowania w II instancji na prawach strony. E. N. posiada ograniczone prawo rzeczowe do działki numer (...). Działka ta nie była jednak przedmiotem orzekania przez Starostę. Brak orzeczenia co do tej działki przez organ I instancji powoduje, iż Wojewoda Wielkopolski nie może co do tej działki wypowiedzieć się merytorycznie, zanim nie zrobi tego Starosta. W tym stanie rzeczy postępowanie odwoławcze w stosunku do E. N. należało umorzyć, gdyż osoba ta nie posiada tytułu prawnego do żadnej z działek będących przedmiotem orzekania przez Starostę w decyzji z (...) listopada 2011 r., a zatem tym bardziej przez Wojewodę Wielkopolskiego w decyzji niniejszej. Opisany brak w decyzji Starosty działki numer (...) oznacza, iż kwestia zasadności zwrotu tej działki ma na dzień dzisiejszy charakter otwarty, a postępowanie w sprawie tej działki prowadzi Starosta, który powinien niezwłocznie wydać odpowiednią decyzję administracyjną. Umorzenie postępowania z odwołań J. C. oraz I. i M. G. bowiem w odniesieniu do odmowy zwrotu działek nr (...) i (...) nikt nie odwołał się, zatem postępowanie odwoławcze prowadzone w stosunku do tych działek, co których ww. mają ustanowione na nich spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, powinno zostać umorzone, a ww. osoby nie powinny być stronami postępowania odwoławczego. Kończąc Wojewoda szczegółowo odniósł się do zarzutów i twierdzeń stron zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego oraz w jakim zakresie sprawa z odwołań od decyzji Starosty wymaga wydania kolejnej decyzji w trybie odwoławczym. Organ wyjaśnił, iż w stosunku do tej części decyzji Starosty, która dotyczy działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), postępowanie toczy się nadal. Wymienione działki nie są obciążone bowiem ograniczonym prawem rzeczowym w postaci spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu (tj. nie ma na nich domów mieszkańców osiedla "B"), a zatem nie odnosi się w stosunku do nich wykładnia prawa przedstawiona przez WSA w Poznaniu w wyroku z 4 czerwca 2014 r. o sygnaturze IV SA/Po 951/13. Rozpatrzenie pozostałego zakresu sprawy nastąpi nie wcześniej niż z chwilą ukończenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Organ wyjaśnił, iż niniejsza decyzja częściowa nie jest rozstrzygnięciem niekorzystnym dla wnioskodawców, gdyż po pierwsze stanowi ona realizację wytycznych zawartych w omawianym wyroku WSA w Poznaniu o sygnaturze IV SA/Po 951/13, a z którymi polemika była możliwa tylko w drodze wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Po wtóre decyzja niniejsza - odmawiająca zwrotu nieruchomości z uwagi na zaistniałe w toku postępowania negatywne przesłanki do zwrotu nieruchomości - stanowić może podstawę do wystosowania ewentualnych roszczeń o jakich mowa w art. 417 § 1 k.c. względem Skarbu Państwa, do których rozpatrzenia właściwa jest jednak droga cywilna i sąd powszechny. Od powyższej decyzji wywiedziono pięć skarg, w których zawarto żądania jej uchylenia, w całości lub w części, i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, a najdalej umorzenia postępowania zwrotowego. Skarżący J. K., A. K. i H. K. - zastępowani przez radcę prawnego P. I., zarzucili naruszenie art. 229 u.g.n. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że wywłaszczone grunty nie mogą być zwrócone wywłaszczonym, pomimo tego, że sądy stwierdziły ostatecznie nieważność umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie SM ""B"" przedmiotowych gruntów; naruszenie przepisów działu 11 rozdziału 6 ustawy poprzez nieuprawnioną odmowę zwrotu przedmiotowych nieruchomości pomimo, iż wskazane przepisy stanowią o ustawowym obowiązku zwrotu tych gruntów; brak dokonania podstawowych ustaleń niezbędnych dla wydania decyzji. Wydanie decyzji częściowej nie ma żadnego uzasadnienia. Zaskarżona decyzja opiera się na bezpodstawnych założeniach i podstawach i w istocie popiera nielegalność działań wywłaszczającego na przedmiotowych gruntach. Jednocześnie wprowadza nieład prawny polegający na uznaniu za skuteczne nielegalne i niezgodne z prawem działania wywłaszczającego. Zmiana celu wywłaszczenia i wykorzystywanie wywłaszczonych gruntów na cele komercyjnego budownictwa stanowi o nieważności z mocy prawa takich działań. Ustanowione nielegalnie domy jedno- i wielorodzinne nie były celem wywłaszczenia. Na gruntach wywłaszczonych przeprowadzano prace przygotowawcze dla prywatnych domów, w tym uzbrojenia terenów, drogi i inne roboty pod pretekstem, że inwestycje te wykonywane są na potrzeby budowy uniwersytetu. Prezentowane przez Wojewodę stanowisko w przedmiocie nabycia nieusuwalnych praw spółdzielczych jest szczególnie nietrafne. Takie prawo może być ustalone jedynie przez podmiot mający do tego prawo. Jeżeli zatem sądy ostatecznie orzekły o nieważności umów o wieczyste użytkowanie, to tym samym wskazano na bezpodstawność i bezprawność praw spółdzielczych. Prawa te wygasły wraz ze stwierdzeniem, że ustanawiający te prawa nie był do tego w żaden sposób umocowany. Skarżąca B. K. zaskarżyła decyzję Wojewody w punkcie 6, umarzającym postępowanie odwoławcze w stosunku do niej w zakresie obejmującym zaskarżenie przez nią decyzji Starosty, która stanowiła o zwrocie działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...). Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez uznanie iż nie posiada legitymacji czynnej do wniesienia odwołania w zakresie określonym w punkcie 6, naruszenie art. 138 ust. 1 pkt 3 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której przysługuje jej interes prawny do wniesienia odwołania w tym zakresie Działki oznaczone numerami (...), (...), (...), (...), (...), (...) stanowią wewnętrzne drogi osiedla, tworząc ciągi komunikacyjne umożliwiające wszystkim mieszkańcom dostęp do drogi publicznej. Drogi te tworzą infrastrukturę osiedlową, służącą wszystkim mieszkańcom osiedla i tworzącą wraz z pozostałymi działkami mieszkańców osiedla całość społeczną, gospodarczą i architektoniczno-urbanistyczną. Zabudowane są one infrastrukturą techniczną, służącą wszystkim nieruchomościom osiedlowym, a wszyscy mieszkańcy osiedla, jako członkowie Spółdzielni Mieszkaniowej ""B"" partycypowali w kosztach budowy całego osiedla mieszkaniowego, w tym także w kosztach budowy tych dróg. Działki stanowiące drogi wewnątrzosiedlowe nie mogą stanowić samodzielnych nieruchomości ze względu na brak możliwości ich racjonalnego zagospodarowania i wykorzystania w sposób inny niż dotychczasowy, tj. jako dróg wewnątrzosiedlowych, stanowiących dojazd do pozostałych nieruchomości. W tym stanie rzeczy, rozstrzygnięcie dotyczące działek stanowiących drogi wewnątrzosiedlowe będzie miało znaczący wpływ na sposób korzystania z nieruchomości przez mieszkańców, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, w tym także na sposób korzystania z nieruchomości skarżącej. Budowa całego osiedla mieszkaniowego, w tym także dróg wewnątrzosiedlowych, została przeprowadzona na podstawie decyzji organów administracji publicznej, a postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości stanowiących działki osiedla mieszkaniowego toczy się już od kilkudziesięciu lat. Uwzględniając zarówno interes społeczny jak i słuszny interes każdego z mieszkańców osiedla, nieuzasadnionym jest odmawianie mieszkańcom na tym etapie postępowania legitymacji czynnej w postępowaniu, ze względu na brak interesu prawnego w sprawie. W postępowaniu dotyczącym zwrotu działek stanowiących drogi wewnątrzosiedlowe organ winien uwzględnić równorzędnie zarówno interes społeczny - wszystkich mieszkańców osiedla, jak i słuszny interes każdego z nich. Co istotne, te interesy organ administracji powinien ważyć z interesem właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący E. N., R. P., J. S., K. S. i L. W. powyższą argumentację i zarzuty podzielili, dodatkowo podnosząc, iż przeniesienie własności działek domowych bez zapewnienia dostępu do drogi publicznej jest niedopuszczalne ze względu na art. 58 §1 kc w związku z art. 79 i art. 93 ust, 3 u.g.n. Obciążenie ograniczonym prawem rzeczowym w postaci spółdzielczego prawa do lokalu (domu), rozciąga się nie tylko na działki domowe, ale również na drogi wewnętrzne. Zaskarżona decyzja Wojewody nie obejmuje działki nr (...) należącej do E. N., chociaż posiada ona ograniczone prawo rzeczowe do działki nr (...). Ponadto działka (...) jest przedmiotem postępowania (objęta jest żądaniem zwrotu) od początku i została wymieniona w pierwszej decyzji zwrotowej Starosty z dn. (...).10.2007r. (...) i przez niego później nie została wykluczona z postępowania drugą decyzją z dn. (...).11.2011 r. Przez to należało przyjąć, że jest to zwykła pomyłka pisarska albo zwrócić się o wyjaśnienie do Starosty. E. N. występowała jako niekwestionowana strona w rozprawie w WSA. Spółdzielnia powołana przez "A", dysponując zatwierdzonym II etapem budowy miasteczka uniwersyteckiego, podpisując umowę, przejmując grunt, budując na nim domy (na podstawie pozwoleń), przydzielając je swoim członkom, działała w dobrej wierze. Umowa została unieważniona ale umowa wywarła nieodwracalne skutki prawne i faktyczne. Powyższą argumentację skarżący rozwinęli w piśmie procesowym z dnia (...) lutego 2016 r. Skarżący Z. W., reprezentowany przez pełnomocnika r.pr. P. G. zaskarżył pkt 4 decyzji podnosząc, iż w postępowaniu administracyjnym. prawami refleksowymi legitymują się te podmioty, których interesu prawnego postępowanie to dotyczy w sposób pośredni. W tym przypadku decyzja nie rozstrzyga wprost o prawach i obowiązkach podmiotu, lecz jedynie oddziałuje na jego prawa i obowiązki wskutek powiązania sytuacji prawnej adresata decyzji z tym podmiotem (tak np. A. Wróbeł, w: Jaśkowska, Wróbel, Komentarz 2000, s. 239). Źródłem interesu prawnego opartego na prawie refleksowym są z reguły normy prawa cywilnego regulujące stosunki własnościowe lub zobowiązaniowe. Możliwość faktycznego i prawnego korzystania z mieszkania/domu związana jest z koniecznością korzystania z nieruchomości, na której położone są ulice umożliwiające dojazd do ww. mieszkania/domu. Skoro tak, to powyższe prawo związane z korzystaniem z nieruchomości, na której położone są ulice umożliwiające dojazd do ww. mieszkania/domu, stanowi o interesie prawnym "refleksowym" Z. W. do dalszego uczestniczenia w postępowaniu. Wojewoda nie wziął pod uwagę, że korzystanie z działki gruntowej na której położony jest dom Zenona Woźniaka jest niemożliwe bez korzystania ze wskazanych w punkcie I niniejszej skargi działek gruntowych o numerach: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Z punktu widzenia skarżącego nie jest obojętne, kto pozostaje każdoczesnym właścicielem/użytkownikiem wieczystym dróg stanowiących dojazd do jego domu. Spółdzielnia Mieszkaniowa ""B"" wnosząc skargę zarzuciła, że zaskarżona decyzja narusza jej interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż pozbawia ją przymiotu strony co do dalszego procedowania w sprawie. Spółdzielnia podniosła, że jest stroną postępowania, gdyż zbudowała na min. działkach o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...) w całości łub w części drogi. Interes prawny do uczestniczenia w sprawie o zwrot tych działek wynika w jej przypadku z ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. 2013 poz. 1443 j.t.). Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Zdaniem organu skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie wskazują na naruszenia przepisów prawa materialnego, ani procesowego mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Ustosunkowując się do poszczególnych skarg Wojewoda podniósł, iż Skarżący nie wykazali na czym opierają swój interes prawny by ich odwołanie wywiedzione od całej decyzji organu I instancji mogło zostać rozpoznane merytorycznie, a zatem z czego wynikać ma ich interes prawny do uczestniczenia w dalszej części sprawy administracyjnej o zwrot innych działek, aniżeli na których znajdują się ich domy mieszkalne. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą uprawnienia strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługują właścicielowi nieruchomości, użytkownikowi wieczystemu oraz na podstawie art. 138 ust. 2 u.g.n. określonym powyższym przepisem podmiotom posiadającym tytuł prawny do nieruchomości o charakterze prawnorzeczowym lub obligacyjnym, trwałemu zarządcy nieruchomości, użytkownikowi, najemcy, dzierżawcy oraz osobie korzystającej /nieruchomości na podstawie umowy użyczenia. Orzecznictwo sądowo-administracyjne odrzuca interes prawny posiadacza samoistnego w sprawie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, a za którego w odniesieniu do działek drogowych - co najwyżej - można by uznać skarżących. Wojewoda wskazał, iż nie są prawdziwe twierdzenia skarżących, iż wszystkie sześć działek pozostawionych do odrębnego rozstrzygnięcia końcowego to działki drogowe. Jedna z tych działek to ogrody zajmowane bez tytułu prawnego przez niektórych mieszkańców Osiedla, tj. działka nr (...). Zdaniem organu dopiero wiążąca wykładnia prawa dokonana przez WSA w Poznaniu w wyroku o sygn.akt IV SA/Po 951/13 uporządkowała sprawę. Ubocznie organ odwoławczy zauważył, iż jedna z sześciu pozostawionych rozstrzygnięciu końcowemu działek nie stanowi drogi. Jest nią działka numer (...), dla której jedyną przeszkodą do zwrotu jest na dzień dzisiejszy usuwalny wpis prawa użytkowania wieczystego. Odnosząc się do zarzutów E. N. Wojewoda podniósł, że nie istnieje domniemanie omyłki pisarskiej. Omyłkę pisarską stwierdzić może organ, który wydał daną decyzję z urzędu lub na wniosek. E. N. nie złożyła nigdy wniosku o sprostowanie omyłki pisarskiej w rozstrzygnięciu Starosty z (...) listopada 2011 r. Wojewoda również nie widział podstaw-; aby zakładać że taka omyłka miała miejsce. Skoro organ i instancji nic orzekł w stosunku do określonej działki gruntu, to uczynił to świadomie. Procedura administracyjna przewiduje wszak instytucję decyzji częściowych. W postępowaniu odwoławczym funkcjonuje reguła, iż granicę .sprawy odwoławczej wyznacza zakres decyzji I instancji. Stanowisko skarżących pp. K. stoi w sprzeczności z tezą przyjętą u w prawomocnym wyroku z 4 czerwca 2014 r. o sygn.akt IV SA/Po 951/13. Wojewoda stwierdził, iż mieszkańcom Osiedla "B" w Poznaniu, którzy posiadają spółdzielcze prawo do lokalu lub prawo użytkowania wieczystego nie przysługuje interes prawny wywodzony z prawa refleksowego. W tym miejscu przypomnieć należy, że na spółdzielniach mieszkaniowych - zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. 2001 nr 4 poz. 27) - ciążył obowiązek wydzielenia działki gruntu w taki sposób, aby zapewnić im bezpośredni dostęp do drogi publicznej w rozumieniu przepisu art. 93 ust. 3 u.g.n. W niniejszej sprawie spółdzielnia wydzieliła działki gruntu niezgodnie z art. 93 ust. 3 u.g.n., gdyż żaden z mieszkańców Osiedla "B" nie posiada udziału w prawie własności drogi, ani ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności drogowej. Jeżeli zaś drogi te są publiczne, to ich zwrot z. uwagi na art. 2a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych jest niemożliwy. Zdaniem Wojewody również skarga Spółdzielni jest chybiona. Skarżąca pomija, iż wyrok o sygnaturze II SA/Po 1048/08 zawiera wiążącą - co do wszystkich działek za wyjątkiem działki numer (...) [stanowiącej fragment dawnej działki numer (...)] - ocenę prawną, iż spółdzielnia nie jest stroną postępowania. Spółdzielnia tego wyroku nie zaskarżyła. Wojewoda ponadto wyjaśnił, że na działce numer (...) nie znajduje się droga, tylko ogrody. Kończąc Wojewoda wyjaśnił, iż po wydaniu decyzji częściowej przedsięwziął kroki mające na celu wzruszenie konstytutywnego wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej o numerze (...) w odniesieniu do działek o numerach (...), (...), (...), (...). (...), (...). Wobec faktu, iż termin usunięcia tej przeszkody może być odległy, wydano decyzję z 24 kwietnia 2015 r. Skargi zarejestrowane zostały pod sygnaturami akt II SA/Po 550/15, 551/15, 556/15, 557/15, 558/15. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2015 r. Sąd skargi połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po 550/15. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 17 lutego 2016 r. strony w niej uczestniczące podtrzymały swoje stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie są zasadne. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie przy tym do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To z kolei oznacza, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. W zakresie dokonywanej oceny legalności nie może jednak wykraczać poza sprawę, której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie i kontrolować legalności działań organów, które nie są związane ze sprawą w jej znaczeniu przedmiotowym. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, decyzja ta odpowiada przepisom prawa, a podniesione w skargach zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia (...) czerwca 2015 r., wydana na podstawie art. 138 § 2 pkt 2 i 3 oraz art. 104 § 2 K.p.a., którą ostatecznie rozstrzygnął sprawę z wniosku C. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w zakresie, w jakim wniosek ten nie dotyczy działek zajętych pod drogi. Rozpatrując odwołania od decyzji Starosty z dnia (...) listopada 2011 r., Wojewoda wydał decyzję częściową, nie obejmując rozstrzygnięciem kwestii zwrotu działek o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...) z arkusza mapy (...) obr. (...). Wojewoda wyjaśnił, iż rozstrzygnięcie co do tych działek nastąpi w terminie późniejszym, po przeprowadzeniu dalszych niezbędnych dla sprawy czynności wyjaśniających. Rozpatrując przedmiotową sprawę w pierwszej kolejności należało zatem ocenić, czy zachodziły w tym przypadku przesłanki do wydania decyzji częściowej, tym bardziej, że stanowiło to zarzut podniesiony w części skarg. Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, iż zasadą w postępowaniu administracyjnym powinno być rozpatrzenie i rozstrzygnięcie całej sprawy administracyjnej co do jej istoty jedną decyzją administracyjną. Kodeks, który w przepisie art. 104 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 przewiduje wydanie decyzji częściowej, nie określa żadnych przesłanek dopuszczalności wydania decyzji częściowej. Należy w związku z tym przyjąć, że dopuszczalność wydania decyzji częściowej wiąże się z charakterem przedmiotu postępowania, który może być w tym sensie podzielny, że "możliwe będzie rozstrzyganie kolejno co do istoty o kilku elementach składających się na całe uprawnienie lub obowiązek" (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 454). Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa może być wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia. W opinii Sądu, w realiach przedmiotowej sprawy nie można zakwestionować skorzystania przez Wojewodę Wielkopolskiego z możliwości jakie daje przepis art. 104 § 2 k.p.a., a to z uwagi na charakter działek wydzielonych do odrębnego procedowania (działki zajęte pod drogi, jedna pod zieleń), skomplikowany charakter sprawy, długotrwałość postępowania oraz zgromadzenie wystarczającego materiału dowodowego, który umożliwiał wydanie rozstrzygnięcia co do wyodrębnionej przez organ materii. Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo omówił tę materię, a przytoczoną tam argumentację jako zasadną Sąd w całości podziela. Dokonując dalszej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd miał również na uwadze, że działania organów podejmowane w tej sprawie były już przedmiotem oceny sądowej. Ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie wyrażone zostały w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1048/08 i z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 951/13. W związku z tym wyjaśnić należy, że na zasadzie art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Określona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Przywołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wynikający z niego obowiązek może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego, istotnej zmiany okoliczności faktycznych, podjęcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. wyroki NSA z dnia: 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1790/11, LEX nr 1336324; 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, LEX nr 1488128; 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, LEX nr 1598312). W niniejszej sprawie nie zostały przez organ ujawnione takie okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od dokonanej wcześniej przez sądy oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania. Dokonując oceny w niniejszej sprawie Sąd miał nadto na uwadze, że wyrokiem z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 951/13 r. uchylona została jedynie zaskarżona (poprzednia) decyzja odwoławcza, zatem aktualnie kontrolowana w niniejszym postępowaniu decyzja została wydana na skutek ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym. Wojewoda wydał rozstrzygnięcie o charakterze kasacyjno-reformatoryjnym, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i pkt 3 K.p.a. Organ, mając na uwadze wskazania zawarte w ww. wyroku, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie koniecznym dla końcowego rozpatrzenia sprawy i następnie decyzją częściową, w jednoznacznie określonym zakresie, uchylił punkt I decyzji Starosty w zakresie obejmującym zwrot nieruchomości stanowiących działki o numerach (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) z arkusza mapy (...) obrębu U. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, odmawiając zwrotu ww. nieruchomości. Rozstrzygnięcie to uznać należy za prawidłowe, bowiem uwzględnia ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku sygn. akt IV SA/Po 951/13, zgodnie z którą nie jest możliwy jednak zwrot tych działek, na których istnieje spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu o treści odpowiadającej dawnemu prawu do domu jednorodzinnego. Mając powyższe na uwadze nie mogła odnieść zamierzonego skutku skarga spadkobierców byłego właściciela pp. K., odwołująca się do skutków wyroku sądu powszechnego, który stwierdził nieważność umowy oddania gruntu "B" w użytkowanie wieczyste. Przypomnieć należy, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego, utrzymanym przez Sąd Apelacyjny., od którego wniesiona do Sądu Najwyższego skarga kasacyjna została oddalona, umowa z marca 1992 r. o ustanowieniu przez Skarb Państwa prawa użytkowania wieczystego na rzecz ww. Spółdzielni była nieważna. Odnosząc się do tej skargi wskazać również należy, iż wydając wyrok w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 951/13 Sąd wyraził pogląd, iż dopóki w księdze wieczystej nieruchomości widnieją wpisy o prawie użytkowanie wieczystego na rzecz Spółdzielni, to nie jest możliwy zwrot nieruchomości obciążonej tym prawem. Sąd zaznaczył zarazem, że nie jest to przeszkoda nieusuwalna. Analogiczną zasadę Sąd przyjął do sytuacji, gdy dana nieruchomość jest obciążona spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego, stanowiącym odpowiednik dawnego prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowe. Zarazem jednak, w odniesieniu do takich właśnie nieruchomości Sąd przyjął, że wymienione prawa przysługujące części skarżących w odniesieniu do działek nr (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...), wykluczają możliwość zwrotu tych nieruchomości byłym właścicielom. W opinii Sądu rozpatrującego obecnie niniejszą sprawę, to właśnie to wiążące stanowisko z wyroku sygn. akt IV SA/Po 951/13 ma podstawowe znaczenie dla rozpatrywanej obecnie sprawy i nakazuje uznać, że w tej części zaskarżona decyzja Wojewody jest prawidłowa. Wiążąca jest bowiem ocena prawna wyrażona w powołanym wyroku sygn. akt IV SA/Po 951/13, iż obciążenie wywłaszczonej nieruchomości spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu o treści odpowiadającej dawnemu prawu do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej stanowi bowiem negatywną przesłankę zwrotu tej nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela (jego spadkobiercy). Nie można zarazem podzielić stanowiska części pozostałych skarżących, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie zasługiwał na uwzględnienie bowiem realizacja osiedla mieszkaniowego "B" nastąpiła w ramach inwestycji określonej w decyzjach stanowiących podstawę do wywłaszczenia. Jak prawidłowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z akt sprawy oraz wcześniejszych orzeczeń sądów cywilnych i administracyjnych wydanych w tej sprawie jednoznacznie wynika, że cel wywłaszczenia nie został w tym przypadku zrealizowany, a budowa osiedla nastąpiła po terminach określonych w art. 136 u.g.n. i miała miejsce w sytuacji, gdy złożony został wniosek o zwrot nieruchomości, na których osiedle było realizowane. W tej sytuacji nie można również uznać, iż do wymienionego stanu faktycznego zastosowanie ma wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11, co prawidłowo oceniono w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie należy pamiętać, że wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1048/08, oddalona została skarga na kasacyjną decyzję Wojewody z dnia (...).10.2008 r , którą uchylona została poprzednia decyzja Starosty dnia (...) października 2007 r. orzekająca o zwrocie nieruchomości objętych wnioskiem ich poprzedniego właściciela, a objętych niniejszym postępowaniem. Sąd podzielił ocenę organów, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a do prac budowlanych związanych z realizacją osiedla mieszkaniowego przystąpiono po terminach określonych w art. 136 u.g.n. Ponadto Sąd podzielił stanowisko Wojewody, że organy prowadzące postępowanie właściwie zakreśliły grono uczestników postępowania, wyłączając z niego SM "B", a to z uwagi na skutek ex tunc wyroku stwierdzającego oddanie Spółdzielni przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste. Jak wyżej wskazano, późniejszy wyrok tut. Sądu w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 951/13 w tym zakresie nakazywał ustalenie, czy w księgach wieczystych nieruchomości nadal figuruje wpis prawa użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni, co miałoby znaczenie dla oceny jej interesu prawnego w postępowaniu. Należy zatem wyjaśnić, iż zaskarżona decyzja częściowa nie rozstrzyga o działkach, w księgach wieczystych których Spółdzielnia nadal figuruje jako wieczysty użytkownik Miasta. Sąd w sprawie IV SA/Po 951/13 wywiódł interes prawny Spółdzielni do uczestniczenia w postępowaniu zwrotowym z faktu, iż nadal figuruje jako użytkownik wieczysty Miasta w księgach wieczystych, w tym jest użytkownikiem wieczystym działki numer (...) z arkusza mapy (...) obr. (...), której część stanowi fragment dawnej działki numer (...). Pierwsza z wymienionych ocen odnosi się do działek tzw. drogowych, które nie zostały objęte rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji. W granicach rozpatrywanej obecnie sprawy Sąd nie może wiążąco wskazać, czy Spółdzielni powinien przysługiwać przymiot strony w postępowaniu, które dotyczy nieruchomości nie objętych zaskarżoną decyzją częściową Wojewody. Natomiast w odniesieniu do działki (...) Wojewoda w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego wyjaśnił, iż działka nr (...) składa się obecnie na działkę numer (...), która w części z niej powstała. W odniesieniu do tej działki organ uznał interes prawny Spółdzielni, czemu dał wyraz w punkcie 7 zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do skarg kwestionujących umorzenie postępowania odwoławczego w zakresie nieruchomości co do których skarżącym: B. K., Z. W., R. P., J. S., K. S. i L. W., Spółdzielni "B", nie przysługuje własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu/domu jednorodzinnego, Sąd podziela stanowisko organu, iż wymienionym skarżącym przysługuje co najwyżej interes faktyczny w odniesieniu do nieruchomości co do których nie posiadają żadnego tytułu prawno-rzeczowego. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Z faktu ponoszenia nakładów na infrastrukturę osiedlową, jak również korzystania z niej, nie można wywodzić interesu prawnego uprawniającego do udziału w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Poza podmiotami posiadającymi tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości objętej takim postępowaniem, interes prawny zgodnie z art. 138 u.g.n. mają jedynie osoby, których prawa do nieruchomości wynikają z umów dzierżawy, najmu lub użyczenia. W opinii Sądu Wojewoda prawidłowo umorzył w całości postępowanie odwoławcze w stosunku do E. N., z uwagi na brak rozstrzygnięcia przez Starostę odnośnie działki nr (...), oraz J. C., M. i I. G. – z uwagi na nie objęcie rozstrzygnięciem działek, na których posadowione są domy stanowiące własność tych osób. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skargach zarzuty okazały się niezasadne. Postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie, z uwzględnieniem wiążących stanowisk zawartych w wcześniejszych wyrokach wydanych w granicach sprawy. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 § 1 P.p.s.a. skargi oddalił, jako niezasadne.