II SA/Po 553/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr) Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Sekr. sąd. Joanna Wieczorkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2006r. sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Wojewody z dnia [...] kwietnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 100-,zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/W. Batorowicz /-/J. Szaniecka /-/A. Łaskarzewska U Z A S A D N I N I E Decyzją z dnia [...] października 2003r. Prezydent Miasta K. ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. [...] ha położoną w K. przy ul. [...] na rzecz: 1. I.S. – [...] zł; 2. M.S. – [...] zł; 3. W.N. – [...] zł; 4. A.N. – [...] zł; 5. A.O. – [...] zł; 6. B.O. – [...] zł; 7. J.S. – [...] zł; 8. D.W. – [...] zł; 9. E.W. – [...] zł; 10. D.L. – [...] zł. Do wypłacenia odszkodowania zobowiązany w decyzji został Skarb Państwa Prezydent Miasta K. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że zarządzeniem Prezydenta Miasta K. Nr [...] z dnia [...] lutego 1982r. w sprawie ustalenia terenu budowlanego w mieście K. i jego podziale na normatywne działki budowlane, objęta została nieruchomość rolna położona w K. przy ul. [...] o pow. [...] ha, stanowiąca współwłasność W. i A. małż. O. do 2/8 części oraz J. i A. małż. S. do 6/8 części. Po dokonanym podziale część w/w nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 z 1972r.) przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem [...] kwietnia 1983r. Z uwagi na to, że wszyscy wymienieni współwłaściciele zmarli, organ pierwszej instancji ustalił spadkobierców, którym przysługuje odszkodowanie. Opisana nieruchomość miała charakter rolny, który utraciła z dniem [...] grudnia 1982r. na skutek ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej Zarządzenia w wyniku, którego nastąpiło ustalenie granic terenów budownictwa mieszkaniowego i zagrodowego przejmowanych na własność Państwa. Poza sporem było, że wszyscy współwłaściciele zmarli zanim nieruchomość utraciła charakter nieruchomości rolnej. Stąd do spadków po nich należały udziały we współwłasności gospodarstwa rolnego i udziały te odziedziczyli tylko ci spadkobiercy, których sąd ustalił jako spadkobierców gospodarstwa rolnego. Udziały nabyte zostały przez spadkobierców w chwili otwarcia każdego ze spadków, a więc w chwili śmierci każdego z właścicieli. Organ ustalił krąg spadkobierców biorąc pod uwagę, że po osobach, które zmarły po odziedziczeniu gospodarstwa rolnego i po roku 1982, dziedziczą wszyscy ustawowo określeni przez sąd spadkobiercy. W ten sposób organ wyłonił 10 osób uprawnionych do odszkodowania w trybie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 z 2000r.) i ustalił w jakich częściach osoby te dziedziczą wywłaszczone działki. Organ w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy a w szczególności opinię biegłych ustalił wartość nieruchomości w skład której wchodził grunt, nasadzenia i składniki majątkowe (drwalnik, ustępy). Operat szacunkowy uwzględniał aktualną wartość rynkową nieruchomości przy uwzględnieniu jej stanu z dnia wywłaszczenia. Tak obliczone odszkodowanie wyniosło [...] zł i przypadło osobom wymienionym w decyzji w wysokości odpowiadającej udziałowi w spadku. Na rozprawie administracyjnej strony zaakceptowały określone do odszkodowania kwoty. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył A. S. W uzasadnieniu podniósł, że został pominięty w decyzji jako osoba uprawniona do odszkodowania z tego powodu, iż organ błędnie założył, że przedmiotowa nieruchomość była nieruchomością rolną aż do śmierci wszystkich współwłaścicieli co było podstawą ustalenia spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem odwołującego jeszcze za życia współwłaścicieli grunty były użytkowane w sposób nierolniczy co skutkuje inne spadkobranie obejmujące również jego osobę. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004r. Wojewoda stwierdził niedopuszczalność odwołania A. S. od zaskarżonej decyzji na podstawie art. 134 kpa. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że odwołujący się A. S. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, gdyż nie jest uprawniony do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zdaniem Wojewody przepis art. 127 § 1 kpa daje uprawnienie do złożenia odwołania od orzeczenia organu administracji publicznej pierwszej instancji tylko stronie w rozumieniu art. 28 kpa, a więc osobie której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy odwołanie. Jakkolwiek w postępowaniu administracyjnym może wziąć udział każdy kto twierdzi, że postępowanie dotyczy jego interesu prawnego, jednak o tym czy interes ten rzeczywiście obiektywnie istnieje to znaczy czy jest oparty na odpowiednich przepisach prawa materialnego, orzec może organ dopiero po przeprowadzeniu odpowiednich wyjaśnień. Odwołujący bezpodstawnie twierdzi, że należy do kręgu spadkobierców przejętej nieruchomości i na tym twierdzeniu opiera swoje odwołanie. Zdaniem organu II instancji nie można przyjąć, iż odwołujący ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa skoro ustalenia poprzedzające wydanie decyzji przez organ I instancji wyeliminowały go z kręgu osób ten interes posiadających. Skargę na postanowienie Wojewody wniósł A. S., domagając się uchylenia postanowienia i uwzględnienia jego jako osoby uprawnionej do odszkodowania. W uzasadnieniu skarżący ponownie wskazał, iż niesłusznie organ ustalił, iż do kręgu osób uprawnionych do odszkodowania należą tylko te osoby co do których sądy ustaliły, że są uprawnieni do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego wywłaszczone grunty nie miały charakteru rolnego, a zatem uprawnieni do ich dziedziczenia byli wszyscy spadkobiercy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując, iż odwołanie A. S. było niedopuszczalne z uwagi na brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Podstawą postanowienia Wojewody stwierdzającego niedopuszczalność odwołania skarżącego było założenie, iż skarżący nie posiada przymiotu strony gdyż z ustaleń organu I instancji wynikało, że nie należy do kręgu osób uprawnionych do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Powyższe postanowienie naruszało przepisy postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż przepis art. 134 kpa nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięcia, iż odwołujący się nie jest stroną postępowania administracyjnego. W przypadku ustalenia, że wnoszący odwołanie nie jest stroną postępowania organ odwoławczy winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 3 kpa (vide wyrok NSA z 29 listopada 1999r. sygn. akt I SA 1544/98 LEX 48751, wyrok NSA z 14 października 1999r. sygn. I SA 1321/99 LEX 48668). Skarżący brał udział w charakterze strony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji o czym, świadczą czynności procesowe takie jak udział w rozprawie administracyjnej, zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 kpa o zebraniu materiału dowodowego przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie. Dopiero w decyzji organu I instancji nie został zaliczony do kręgu osób uprawnionych do odszkodowania z tytułu wywłaszczonego mienia. Wyeliminowanie skarżącego z tego kręgu jest rozstrzygnięciem merytorycznym i nie pozbawia go przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Odrębnie należy traktować zagadnienie, czy skarżącemu przysługuje przymiot strony postępowania od tego czy istnieją materialnoprawne podstawy do przyznania mu uprawnienia w postaci odszkodowania. Drugie z tych zagadnień nie było przedmiotem rozważań Sądu – rozstrzyganie w tym przedmiocie byłoby przedwczesne. Oceniając pierwszą z wymienionych kwestii należało zauważyć, że art. 28 kpa wiąże przymiot strony w postępowaniu administracyjnym z kwestią interesu prawnego wywodzonego zgodnie z ustalonymi poglądami orzecznictwa z przepisami prawa materialnego. W sprawie niniejszej skarżący odwoływał się do przepisu ustawy z dnia 21 lipca 1997r. o gospodarce nieruchomościami twierdząc, że przysługuje mu odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jako jej właścicielowi. Nie ulega wątpliwości, że skarżący należy do kręgu spadkobierców po osobach będących spadkobiercami gospodarstwa rolnego. Sprzecznym natomiast pozostaje, czy tytułem dziedziczenia nabył spadek w części stanowiącej wywłaszczoną nieruchomość. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący swój interes prawny wywodzi z prawa własności do masy spadkowej, spór natomiast dotyczy składu nabytego przez skarżącego spadku. W tej sytuacji skarżącemu przysługuje pozycja strony w postępowaniu. Nie jest natomiast dopuszczalne rozstrzyganie merytorycznego sporu przez odmowę przyznania statusu strony opartą na założeniu, że skoro skarżącemu w ocenie organu nie przysługuje uprawnienie do odszkodowania to tym samym nie przysługuje mu interes prawny w postępowaniu. Zauważyć należy, że takie stanowisko ogranicza stosowanie zasady dwuinstancyjności i zamyka skarżącemu możność poddania merytorycznego stanowiska organu odwoławczego kontroli Sądu Administracyjnego. Z wymienionych powodów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. na wyroku Sąd określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Ponowne rozpatrzenie sprawy winno polegać na merytorycznym rozpatrzeniu odwołania przez organ odwoławczy. /-/W. Batorowicz /-/ Szaniecka /-/Łaskarzewska kk