II SA/Po 556/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus As.sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2004 r. sprawy ze skargi K. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...], w części dotyczącej zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu podręczników i ćwiczeń szkolnych, zakupu żywności i gazu, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 10 ( dziesięć ) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. w pozostałym zakresie oddala skargę, IV. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w zakresie przyznającym świadczenie. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS Skarżący K. i W. małżonkowie M. dnia [...] grudnia 2001 r. złożyli w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w K. wniosek o przyznanie zasiłku celowego w łącznej kwocie 380 zł na zakup i montaż dwufazowego licznika pomiaru energii elektrycznej. Syn skarżących K. M. dnia [...] grudnia 2001 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego w łącznej kwocie 130 zł na zakup podręczników i ćwiczeń szkolnych na drugie półrocze trzeciej klasy gimnazjum. K. i W. M. dnia [...] stycznia 2002 r. złożyli w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w K. wniosek o przyznanie zasiłku celowego w łącznej kwocie 300 zł z przeznaczeniem na zakup produktów żywnościowych oraz opłacenie gazu. Decyzją z dnia [...] października 2001 r. nr [...] skarżącej K. M. przyznano dodatek mieszkaniowy na okres 6 miesięcy, od listopada 2001 r. do kwietnia 2002 r. w wysokości 287,22 zł. Uzasadniając wskazano, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej (która zamieszkuje w lokalu do którego ma tytuł prawny) jeżeli miesięczny średni dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% w gospodarstwie wieloosobowym. Wyjaśniono, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się na podstawie deklaracji na okres sześciu miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca w którym wniosek został złożony. Podano także, iż dodatek mieszkaniowy wypłaca się zarządcy domu, z wyjątkiem ryczałtu na zakup opału, który jest wypłacany wnioskodawcy. Ustalono, że gospodarstwo domowe wnioskodawczyni liczy 3 osoby. Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie przyznał K.M. dodatek mieszkaniowy w wysokości 188, 35 zł, na okres sześciu miesięcy od listopada 2001 r. do kwietnia 2002 r. Uzasadniając wskazano, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się na wniosek osoby uprawnionej (która zamieszkuje w lokalu do którego ma tytuł prawny) jeżeli miesięczny średni dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% w gospodarstwie wieloosobowym. Wyjaśniono, że dodatek mieszkaniowy przyznaje się na podstawie deklaracji na okres sześciu miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca w którym wniosek został złożony. Podano także, iż dodatek mieszkaniowy wypłaca się zarządcy domu, z wyjątkiem ryczałtu na zakup opału, który jest wypłacany wnioskodawcy. Ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i zamieszkuje w lokalu o powierzchni 34,15 m², zaś jego dochód z ostatnich trzech miesięcy stanowi kwota 123,50 zł. Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie przyznał skarżącym K. i W. M. zasiłek celowy w kwocie 130 zł na zakup podręczników i ćwiczeń szkolnych – 50 zł, na zakup żywności – 48 zł i gazu – 32 zł oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii. Uzasadniając decyzje organ wskazał, że skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z synem K. oraz córką A.. Zauważono, ze syn zamieszkuje w nabytym w drodze spadku mieszkaniu, a fakt zameldowania został potwierdzony przez Urząd Miejski w K. Wydział Spraw Obywatelskich. Wyliczono, że na dochód rodziny w listopadzie i grudniu wynosił 557,97 zł, i składał się z zasiłku rodzinnego – 82,40 zł, dodatek mieszkaniowy – 287,22 zł (decyzją z dn. [...] października 2001 r. przyznany K. M.) , dodatek mieszkaniowy – 188,35 zł (decyzją z dn. [...] grudnia 2001 r. przyznany K. M.). Wyjaśniono, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób rodzin. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz.. 414 ze zm.) zasiłek z pomocy społecznej może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Wyjaśniono, że wysokość zasiłku celowego przyznanego rodzinie przedmiotową decyzją wynika z ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka. Wyjaśniono, że Ośrodek posiada środki finansowe w rozmiarze pozwalającym na zaspokojenie najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych uprawnionych podopiecznych. Wyjaśniono, że przyznając zasiłek celowy organ musi mieć na uwadze wszystkich uprawnionych do pomocy. Organ odmówił skarżącym przyznania pomocy na zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej, ponieważ uznano, iż potrzeba ta nie jest podstawową potrzebą bytową, która winna być zaspokojona ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną zwłaszcza w sytuacji ograniczonych możliwości finansowych. Podkreślono, że rodzina skarżących objęta jest pomocą ze strony Ośrodka od 1996 r., a w roku 2001 r. przyznano 21 zasiłku celowych na łączną kwotę 3770,95 zł. Od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. z dnia [...] stycznia 2002 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej oraz wysokości przyznanego zasiłku celowego w kwocie 130 zł z przeznaczeniem na zakup podręczników i ćwiczeń szkolnych, zakup gazu i produktów żywnościowych skarżący K. i W. M. złożyli odwołanie. Skarżący uzasadniając odwołanie podnieśli, iż syn K. samodzielne gospodarstwo domowe, czego organ nie uwzględnił decydując o przyznaniu wnioskowanej pomocy. Wskazano także na trudną sytuację rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ wskazał, iż skarżący zwrócili się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 380 zł z przeznaczeniem na zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej oraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 300 zl z przeznaczeniem na zakup żywności i gazu. A nadto syn skarżących złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 130 na zakup podręczników. Skarżący wraz z małżonką oraz dwojgiem dzieci prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśniono, że syn skarżącego nabył w spadku mieszkanie oraz samochód. Skarżący złożyli w Sądzie Rejonowym w Koninie wniosek o udzielenie zezwolenia na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka chcąc sprzedać odziedziczone mieszkanie, jednakże nie uzyskali zgody. Członkowie rodziny nie chorują przewlekle. Oboje skarżący są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Podkreślono, ze udokumentowany dochód rodziny stanowi kwota 557,97 zł na który składa się: zasiłek rodzinny – 82,40 zł, dodatek mieszkaniowy K. M. – 287,22 zł, dodatek mieszkaniowy K. M. 188,35 zł, a kryterium dochodowe uprawniające rodzinę skarżących do przyznania pomocy ustalonej w myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.180 zł. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił sytuację materialno-bytową skarżących. Wyjaśniono, że korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej jest możliwe o tyle, o ile świadczenia te mieszczą się w zakresie pojęcia niezbędnej pomocy i celu jakiemu maja służyć, a wnioskujący spełniają wymogi nałożone przez ustawę o pomocy społecznej. Zaznaczono, że skarżącym przyznano pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 130 zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu podręczników i ćwiczeń szkolnych – 50 zł, zakup żywności – 48 zł i gazu – 32 zł, oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej. Organ powołał się na orzecznictwo NSA i wskazał, że iż sam fakt spełnienia przez osobę lub rodzinę kryterium określonego w art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia. Wyjaśniono, że decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, w tym także rozmiar środków finansowych jakimi ośrodek dysponuje oraz liczba osób uprawnionych do uzyskania pomocy. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 32 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym skierowanym na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, mieszkaniowej lub innej. Wskazano, że wyznacznikiem ustalenia wysokości tego zasiłku jest sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W odniesieniu do zarzutu, dotyczącego miejsca zamieszkania syna skarżących K.. Organ podał, iż stoi na stanowisku, że w sytuacji kiedy syn jest nieletni winien być uważany za osobę pozostającą nadal na utrzymaniu swoich rodziców, co jest ustawowym obowiązkiem każdego rodzica. Organ wskazał, iż podziela opinię organu pierwszej instancji, że zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej nie jest podstawową potrzebą bytową, która winna być zaspakajana ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący wnieśli skargę zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego i zarzucając wydanie decyzji odmawiających przyznanie zasiłku celowego pomimo sytuacji skarżących uzasadniającej przyznanie takiego zasiłku. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2004 r. W. M. wyjaśnił, że w dniu 21 marca 2001 r. K. zamieszkał oddzielnie w lokalu który odziedziczył po babci, a więc nieprawidłowym było potraktowanie go jako członka rodziny ubiegającej się o pomoc społeczną. Podkreślono także, że majątek, który K. odziedziczył po babci nie powinien być uwzględniony przy ocenie sytuacji materialnej rodziny, a mimo odrębnego zamieszkiwania, Kamil pozostawał na utrzymaniu rodziców. Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: Przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu administracyjnym - co wynika z treści art. 32 ustawy o pomocy społecznej – oznacza to, że ocena występowania przesłanek, od których zależy przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego należy do organów pomocy społecznej. Kontrola sądowo-administracyjna tego rodzaju decyzji jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. W szczególności kontroli podlega to, czy podjęto wszelkie czynności w celu ustalenia w sposób wnikliwy stanu faktycznego sprawy, czy jego ocena jest wszechstronna, a dokonana na jej podstawie klasyfikacja przesłanek ustawowych nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego i przy uwzględnieniu posiadanych możliwości finansowych. Od woli organu zależy zatem, czy pomoc społeczna w tej formie zostanie przyznana i w jakiej wysokości. Decyzja odmowna lub nie uwzględniająca w całości wniosku strony powinna zostać szczegółowo uzasadniona. Przepis art. 32 ustawy o pomocy społecznej upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. "Pomoc społeczna ma na celu zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc ta może być jednak zrealizowana, jeżeli odpowiada celom i możliwościom pomocy społecznej. Oznacza to, że pomoc społeczna nie ma za zadanie zaspokajania wszystkich potrzeb swych podopiecznych, ma im jedynie umożliwić przezwyciężenie trudnych życiowo sytuacji." ( wyrok NSA z dnia 17 kwietnia, sygn. II SA/Gd 4332/01). Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy artykuł 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. W ocenie Sądu zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej wobec faktu objęcia rodziny skarżących opieką na miarę posiadanych środków własnych i w obliczu potrzeb wielu osób, nie może być uznany za niezbędną potrzebę bytową. Jakkolwiek organ ma rację, że zakup i montaż dwutaryfowego licznika pomiaru energii elektrycznej, nie jest niezbędną potrzebą bytową i Sąd stanowisko to podziela, to organ nie wyjaśnił rzetelnie stanu faktycznego w sprawie. W odniesieniu do zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu podręczników i ćwiczeń szkolnych, zakupu żywności i gazu złożone zostały trzy wnioski. Wniosek o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 130 zł na zakup podręczników złożony został przez K.M., tymczasem zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy wydając w tym przedmiocie decyzje, wnioskowany zasiłek przyznał K. i W. M., w żaden sposób nie wyrażając swojego stanowiska w tej materii. Fakt odziedziczenia mieszkania po babci, nie jest równoznaczny z samodzielnym zamieszkaniem w nim przez małoletniego. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka. Syn skarżących K., jako osoba małoletnia w dacie złożenia wniosku oraz wydania decyzji przez organy obu instancji nie powinien był prowadzić samodzielnego gospodarstwa domowego i tę okoliczność należało wnikliwie zbadać dokonując wywiadu środowiskowego poprzedzającego wydanie decyzji. Organy w toku postępowania nie ustaliły jednoznacznie czy K. pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami czy też prowadził samodzielne. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wydał decyzję, którą dnia [...] grudnia 2001 r. przyznał K. M. wnioskowany przez niego dodatek mieszkaniowy. Następnie decyzją dnia [...] stycznia 2002 r. przyznał K. i W. M. zasiłek celowy na zakup podręczników dla K.. Wobec faktu, iż wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup podręczników został złożony przez K.postępowanie organu należy uznać za niekonsekwentne. Podobnie dodatek mieszkaniowy przyznany K. został wliczony do dochodów rodziny M., a więc wydając drugą decyzję organ przyjął, że K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie z rodzicami. W uzasadnieniu decyzji brakuje nadto wyraźnego wyliczenia jakiej wysokości środkami ośrodek pomocy dysponuje, i jakie jest zgłoszone zapotrzebowanie na tę pomoc, oraz w jakiej części środki są wydatkowane na pomoc obligatoryjną i jaka kwota pozostaje na wnioskowaną pomoc fakultatywną. Przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego organ jest związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej. Przepis artykułu 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.) stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 77 § 1 ww. ustawy nakłada na organ administracji także obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W tych okolicznościach kiedy organy nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego, trudno dokonać oceny czy wydając zaskarżoną decyzję przekroczono granice uznania administracyjnego. Z powyższych względów w części dotyczącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu podręczników i ćwiczeń szkolnych, zakupu żywności i gazu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. W pozostałej części skargę, jako wydaną zgodnie z przepisami prawa oddalono, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z przepisem artykułu 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd określił, że zaskarżona decyzja może być wykonana w zakresie przyznającym świadczenie. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ E.Makosz-Frymus za nieobecnego sędziego /-/ P.Miładowski JFS Sygn. akt 4/II SA/Po 556/02 Zarządzenie 1. Notować. 2. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć stronom wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. 3. Akta przedłożyć za 30 dni.