II SA/Po 56/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska /spr./ Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka Protokolant st.sekr.sąd. Henryka Pawlak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2005 r. sprawy ze skargi E. i J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego z dnia [...]r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M.Górecka /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska Postanowieniem z dnia [...]r. Starosta na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa. na wniosek J.P. wznowił postępowanie w sprawie udzielenia pozwolenia na wprowadzanie gazów lub płynów z instalacji należących do Przedsiębiorstwa "A" sp. jawna I.M.S., A.K. dla zakładu rzeźnicko-wędliniarskiego w O. przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...]r. Starosta na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 kpa stwierdził wydanie decyzji z dnia [...]r. nr [...] udzielającej pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów z instalacji należących do Przedsiębiorstwa "A" sp. jawna I.M.S., A.K. dla zakładu rzeźnicko-wędliniarskiego położonego w O. z naruszeniem prawa oraz odmówił uchylenia tej decyzji. W uzasadnieniu stwierdził, iż w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej. Na skutek odwołania wniesionego przez J.P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. uchyliło w całości powyższą decyzję Starosty i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, z poleceniem wyjaśnienia - w sposób nie budzący wątpliwości - czy J.P. jest stroną postępowania o wydanie przedmiotowego pozwolenia. Dotychczas bowiem organ I instancji nie ustalił normy prawa materialnego uprawniającej odwołującego się do udziału w konkretnym postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że stroną postępowania w takich sprawach jest posiadacz instalacji, na którego wniosek wydaje się pozwolenie (art. 184 ust. 1 prawa ochrony środowiska) jak również zainteresowany nabyciem instalacji (art. 189 tej ustawy). Zadaniem pozwolenia jest właśnie ochrona środowiska przed zanieczyszczeniem, bowiem w pozwoleniu określa się dopuszczalne normy wprowadzania pyłów i gazów w taki sposób, by środowisko ochronić. Od powyższej decyzji skargę wnieśli J. i E.P., domagając się ich uznania za stronę postępowania; są oni bowiem właścicielami nieruchomości graniczącej z zakładem rzeźnicko-wędliniarskim, emisje z instalacji zakładu dotykają skarżących bezpośrednio, narażając ich na utratę zdrowia i życia, obniżając wartość ich nieruchomości, naruszają plan zagospodarowania przestrzennego. Z kolei Starosta, rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia [...]r. - wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa - odmówił uchylenia decyzji Starosty z dnia [...]r. w przedmiocie udzielenia pozwolenia na wprowadzenie gazów lub pyłów z instalacji należących do Przedsiębiorstwa "A" dla zakładu rzeźnicko-wędliniarskiego położonego w O. przy ul. [...]. W ocenie organu orzekającego J.P. nie posiada legitymacji strony w toczącym się postępowaniu, bowiem nie wykazał, na podstawie którego z przepisów ustawy - Prawo ochrony środowiska wywodzi swoje prawo do udziału w postępowaniu o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów. Przedmiotem skargi J. i E.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...]r. Decyzją tą, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, odmówiono uchylenia decyzji w przedmiocie udzielenia Spółce pozwolenia na wprowadzanie gazów do powietrza. Tego rodzaju pozwolenie określa brzegowe wartości dla poszczególnych substancji, które emitowane są do środowiska z poszczególnych emitorów i celem takiego pozwolenia jest właśnie ochrona środowiska przed zanieczyszczeniem. Wydanie pozwolenia na wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza pozwala także na kontrolowanie emisji, ponieważ organy sprawujące kontrolę mają odniesienie do wyznaczonych dla danej instalacji wartości, a przekroczenie wyznaczonych norm jest podstawą do cofnięcia lub ograniczenia pozwolenia. Stronami tego postępowania są osoba, na wniosek której wydaje się pozwolenie oraz osoba zainteresowana nabyciem instalacji (art. 184 ust. 1 i art. 189 poś). Fakt, iż odwołujący są właścicielami nieruchomości sąsiadującej z działką, na której usytuowana jest sporna instalacja, nie nadaje im statusu strony postępowania w sprawie o wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza dla tej instalacji. Poza tym, w toku postępowania wznowieniowego organ I instancji ustalił, że wartość emisji zmierzonych substancji zanieczyszczających nie przekraczały wartości dopuszczalnych, określonych kwestionowaną decyzją. Skarżący zarzucili, że odmówienie im przymiotu strony było konsekwencją błędnej interpretacji pojęcia strony. Ich zdaniem, skoro "rodzina jest bezpośrednio dotknięta emisjami w/w zakładu, to (...) każda decyzja administracyjna w wyniku której niekorzystne skutki będą wpływać na (...) rodzinę, jako sąsiadów zakładu p. S. stanowi o naszym uprawnieniu do bycia stroną w postępowaniach administracyjnych dotyczących tego zakładu". Skarżący poinformowali też, że zaskarżona decyzja została wydana, mimo że Sąd nie rozstrzygnął ich pierwszej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...], odmawiającą im przymiotu strony w tymże postępowaniu. Na rozprawie w dniu 9 listopada 2005 r. strony i uczestnicy postępowania zgodnie przyznali, że w sprawie sygn. II SA/Po 1954/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2005 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok ten jest prawomocny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wynik sprawy II SA/Po 1954/03 nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego postępowania, ponieważ Sąd ocenia zgodność z prawem zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydania. Skarga okazała się uzasadniona, ponieważ organy administracyjne bezpodstawnie odmówiły skarżącym przymiotu strony w postępowaniu mającym za przedmiot wydanie pozwolenia na wprowadzenie gazów lub pyłów z instalacji usytuowanej na sąsiedniej nieruchomości. Przepis art. 28 kpa stanowi, iż "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny i obowiązek". Z przepisu tego wynika, iż elementem kwalifikującym dany podmiot jako stronę w postępowaniu administracyjnym jest interes prawny lub obowiązek. Naczelny Sąd Administracyjny w Uzasadnieniu uchwały (7) z dnia 11 października 1999 r. sygn. OPS 11/99, ONSA 2000 r. nr 1, poz. 6 wyjaśnił, że udzielenia odpowiedzi na przedstawione do wyjaśnienia wątpliwości prawne wymaga przede wszystkim rozważenia, czy decyzje administracyjne kierowane do podmiotów naruszających podstawowe elementy środowiska wkraczają w sferę praw i obowiązków właścicieli sąsiednich nieruchomości. Czyniąc tego rodzaju rozważania Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że naruszenie zasad ochrony środowiska może oddziaływać na nieruchomości położone w pobliżu obiektu emitującego szkodliwe dla środowiska czynniki lub w zasięgu szkodliwego jego oddziaływania. Na przykład emitowane zanieczyszczenia mogą przenikać na teren sąsiednich nieruchomości i utrudniać czy wręcz uniemożliwiać korzystanie z nich zgodnie z ich społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 140 kc). To, że właściciel nieruchomości, z której korzystanie odbywa się z uciążliwościami powodowanymi naruszeniem przepisów o ochronie środowiska przez osoby trzecie, może wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem o zaniechanie naruszenia przeciwko podmiotowi dopuszczającemu się naruszenia, nie wyklucza samo przez się możliwości skorzystania ze środków ochrony w postępowaniu administracyjnym. System środków ochrony bowiem ma charakter komplementarny w tym znaczeniu, że środki te wzajemnie się uzupełniają. W podsumowaniu swoich wywodów Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że osoba fizyczna, będąca właścicielem nieruchomości położonej w sąsiedztwie obiektu, którego funkcjonowanie powoduje uciążliwości dla środowiska może być stroną w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest ograniczenie tych uciążliwości. Zatem, jeśli nawet - co podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wartości emisji zmierzonych substancji zanieczyszczających nie przekraczają w rozpoznawanej sprawie wartości dopuszczalnych, określonych kwestionowaną decyzją, to takie ustalenia winny być dokonywane i weryfikowane w postępowaniu administracyjnym toczącym się z udziałem właścicieli sąsiedniej nieruchomości. Powołane przez organy orzekające przepisy art. 184 ust. 1 i art. 189 Prawa ochrony środowiska wskazują tylko, kto może wystąpić z wnioskiem o wydanie pozwolenia na wprowadzanie do środowiska gazów lub pyłów. Nie można z nich wyprowadzić wniosku o wyłączenie innych niż wnioskodawca osób od udziału w tym postępowaniu, zwłaszcza że art. 185 ust. 1 Prawa ochrony środowiska (w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zaskarżonej decyzji) podkreśla, że "w sprawie mogą być jeszcze inne strony". Skoro zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 28 kpa i art. 77 § 1 kpa oraz art. 144 Prawa ochrony środowiska i to w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - Sąd na podstawie art. 145 § 1, art. 152 i art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. /-/ M.Górecka /-/ B.Kamieńska /-/ A.Łaskarzewska MK