II SA/Po 563/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 marca 2018r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z 29 marca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z 1 sierpnia 2017r. nr [...] odmawiającej A. K. przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia oraz na naprawę okularów w łącznej wys. [...] zł, opłatę energii elektrycznej w wys. [...] zł oraz pomocy na opłacenie faktury za gaz w wys. [...] zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę wydano w następujących okolicznościach. A. K. w dniach 3, 7 i 13 lipca 2017 r. zwrócił się do Prezydenta Miasta P. (MOPR Filia [...] w P.) o udzielenie pomocy finansowej na ww. cele. Po aktualizacji wywiadu środowiskowego Prezydent Miasta P. decyzją z 1 sierpnia 2017 r., na podstawie wydanej na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 pkt 5, 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 art. 106 ust. 1 i 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm., dalej: u.p.s.), §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058, dalej: rozporządzenie) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 257 ze zm., dalej: k.p.a.), odmówił A. K. przyznania pomocy finansowej na wskazane cele. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą długotrwale chorą, zamieszkuje w lokalu wynajmowanym od kilkunastu lat i oczekuje na lokal socjalny. Na jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. VI 2017r. składał się przyznany decyzją z 26 sierpnia 2016 r. zasiłek stały w wys. [...] zł oraz zasiłek okresowy przyznany decyzją z 12 kwietnia 2017 r. w wys. [...] zł, zatem łącznie dochód wynosił [...] zł. Wnioskodawca ma też przyznane decyzją z 16 marca 2017 r. posiłki na Kartę PEKA do 31 sierpnia 2017 r. o średniomiesięcznej wartości [...] zł. W świetle art. 8 ust 1 pkt 1 u.p.s. i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł. A. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekraczał kryterium dochodowego, zatem posiadał uprawnienia do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego z tyt. art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. Z uwagi na trudną sytuację finansową A. K. przyznano pomoc w formie zasiłku okresowego - decyzja z 12 kwietnia 2017 r. w wys. [...] zł od kwietnia do sierpnia 2017r., pomoc w formie nieodpłatnego jednego gorącego posiłku dziennie od 1 kwietnia do 31 sierpnia 2017r. oraz zasiłek celowy na zakup leków w wys. [...] zł. Zaznaczono też, iż A. K. nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, tj. nie opłaca czynszu. Z uwagi na to, że zainteresowany dysponuje co miesiąc stałą kwotą w wysokości [...] zł i nie opłaca czynszu, brak było podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy. Zdaniem organu A. K. posiada środki pozwalające zabezpieczyć wnioskowane potrzeby samodzielnie. Dodano, że rachunek za energię elektryczną i gaz dotyczy 2-miesięcznego zużycia, a więc ich miesięczny koszt wynosi [...] zł. Po uregulowaniu ww. należności strona dysponuje kwotą [...]zł, co pozwala mu nie tylko kupić żywność, środki czystości itp., ale i dokonać opłaty za naprawę okularów, tym bardziej, że korzysta też z pomocy w formie nieodpłatnych posiłków. Uznano, że skoro A. K. zapłacił za naprawę okularów, zakupił odzież i obuwie, to zgłaszana potrzeba została zaspokojona własnym staraniem i nie posiada znamion niezbędnej i niezaspokojonej. Kończąc organ w świetle art. 2 i 3 u.p.s. wyjaśnił cele i zasady działania pomocy społecznej, podkreślając znaczenie zasady subsydiarności. W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. wyraził swe niezadowolenie z jej rozstrzygnięcia. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO [...] podzieliło ustalenia organu I instancji co do sytuacji rodzinnej i dochodowej strony. Wyjaśniło, że w świetle art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany (zasada uznania administracyjnego) na zabezpieczenie określonych potrzeb bytowych. Ogólną zasadą przy udzielaniu pomocy społecznej jest miarkowanie takiej pomocy, której przyznanie może być uzależnione od aktywności osoby z niej korzystającej, ale i od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Organ musi mieć na względzie cele i zadania pomocy społecznej określone w art. 2-4 u.p.s. Poza tym organ pomocy społecznej nie może przejmować na siebie kosztów utrzymania strony, nawet jeśli zgłoszone potrzeby można uznać za niezbędne. Zdaniem Kolegium organ I instancji stosując powyższe zasady nie mógł abstrahować od faktu, że A. K. ma dochód niższy od kryterium dochodowego, lecz stały – w wysokości miesięcznej [...] zł, a ponadto otrzymuje stałą miesięczną pomoc na jeden posiłek ciepły dziennie (średnia miesięczna o wartości [...] zł). Ponadto wskazane we wnioskach z 3, 7 i 13 lipca 2017 r. potrzeby bytowe (zakup odzieży, obuwia i naprawa okularów) zostały zabezpieczone przez stronę we własnym zakresie. Kolegium uznało, że i kwoty należności za prąd ([...] zł za 2 miesiące) oraz gaz ([...] zł za 2 miesiące) mogą być, przy zachowaniu pewnej dozy przezorności, opłacone przez A. K. z własnych środków finansowych. A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższa decyzję, żądając jej uchylenia. Podał, że MOPR [...] nie udzielał mu niezbędnej pomocy gdy był obłożnie chory od 1 stycznia 2018 r. do chwili obecnej. Skarżący wskazał, że został bez leków, jedzenia, prądu, gazu, odzieży, butów, potrzebnej opieki pielęgnacyjnej. Odpowiadając na skargę SKO [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Obecny na rozprawie sądowej 13 lutego 2019 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została poniesiona nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. ustawodawca wskazuje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego w czasie rozpoznawania wniosku skarżącego i wydawania decyzji przez organ II instancji 634,00 zł. – zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych (...). Użyty w art. 39 ust. 1 u.p.s. zwrot "może" oznacza, że organy administracji publicznej mają pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy zasiłku celowego. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności. Zgodnie z art. 107 ust. 1 u.p.s. u osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu (art. 17 ust. 4 u.p.s.). Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że przed rozpoznaniem wniosków A. K. z 3 i 7 lipca 2017 r. organ I instancji zaktualizował 11 lipca 2017 r. wywiad środowiskowy i na tej aktualizacji oparł się rozpoznając też wniosek złożony dwa dni później (13.07.2017 r.) o przyznanie pomocy na zapłacenie faktury za gaz na kwotę [...]zł. W ocenie Sądu, takie postępowanie organu było prawidłowe wziąwszy pod uwagę, że MOPR [...] Filia [...] na bieżąco aktualizuje sytuację materialną, mieszkaniową i rodzinną A. K., ze względu na ilość wniosków przezeń składanych. Prezydent Miasta P. prawidłowo zatem rozpoznał wnioski skarżącego z 3, 7 i 13 lipca 2017 r. w oparciu o ustalenia aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego z 11 lipca 2017 r., od którego przeprowadzenia upłynął stosunkowo niewielki upływ czasu, a skarżący nie wskazał jakichkolwiek nowych okoliczności, które przemawiałyby za koniecznością ponownej aktualizacji wywiadu. Jak prawidłowo ustalono A. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku osiągał miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Na kwotę tę składał się zasiłek stały ([...] zł miesięcznie), zasiłek okresowy ([...] zł miesięcznie) przyznany od kwietnia do sierpnia 2017 r., a także pomoc w formie nieodpłatnego jednego gorącego posiłku dziennie w tym samym okresie. W lipcu 2017 r. strona otrzymała też zasiłek celowy na zakup leków na kwotę [...]zł. Jednocześnie ustalono, że strona prowadziła samodzielnie gospodarstwo domowe, nie ponosiła kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, gdyż od lat nie opłaca czynszu. Skarżący spełniał zatem kryterium dochodowe o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p..s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia. Analizując zgłaszane przez skarżącego potrzeby, tj. zakup odzieży, obuwia, naprawę okularów, uiszczenie opłat za prąd i gaz stwierdzić należy, iż mogą być one zaliczone do niezbędnych potrzeb życiowych, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przez przyznanie zasiłku celowego. Niemniej w okolicznościach niniejszej sprawy zgodzić się należy z organami obu instancji, iż potrzeby ta mogły zostać zaspokojone przez skarżącego w ramach posiadanych środków oraz z uwzględnieniem pomocy otrzymywanej przez A. K. na inne cele. Z akt sprawy oraz wyjaśnień organu wynika, iż skarżący poza pomocą w postaci zasiłku stałego i zasiłku okresowego uzyskiwał pomoc żywieniową w postaci jednego ciepłego posiłku, a nadto w lipcu 2017 r. otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w kwocie [...]zł. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący osiągał dochód miesięczny z tytułu zasiłku stałego i okresowego, miał zabezpieczoną pomoc na żywienie, nie ponosił kosztów czynszowych zajmowanego mieszkania oraz miał refundowane zakupy części leków, organy administracji publicznej słusznie uznały, że koszt zakupu odzieży, obuwia, naprawy okularów ([...] zł) i opłacenia rachunków za prąd ([...] zł/2 m-ce) i gaz ([...] zł/2 m-ce) mogą – przy starannym planowaniu wydatków - pokryty ze środków, którymi dysponuje skarżący. Kierując się bowiem zasadą wyrażoną w art. 3 i 4 u.p.s. należy przyjąć, że zaspokojeniu podlegają tylko te potrzeby, które nie mogą być zrealizowane samodzielnie przez wnioskującego. Słusznie też organy podkreśliły, że skoro A. K. zapłacił za naprawę okularów oraz zakupił odzież i obuwie, to potrzeby te zaspokoił własnym staraniem. Brak jest więc podstaw do pomocy organów pomocy społecznej w tym zakresie. Reasumując Sąd uznał, że decyzje organów orzekających wolne są od arbitralności i odpowiadają zasadom udzielania pomocy społecznej. Organy przeanalizowały wnikliwie sytuację materialno-bytową skarżącego oraz dokonały oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) skargę oddalił.