II SA/Po 570/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2018 r. sprawy ze skargi R. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania uprawnień do kierowania pojazdami I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania R. I., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] (zwanego dalej "Starostą") z dnia [...] 2017 r., [...] dotyczącej zatrzymania odwołującemu się prawa jazdy. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Dnia 13 kwietnia 2016 r. Komendant Wojewódzki Policji w [...] wystosował do Starosty wniosek o skierowanie R. I. na badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu z powodu otrzymania przez kierowcę łącznie 30 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego (zob. wniosek L.dz. [...] na k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 19 kwietnia 2016 r. Starosta powiadomił R. I. w wszczęciu postępowania w sprawie skierowania kierowcy na badania psychologiczne w związku z przekroczeniem dopuszczalnej liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego (art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, wówczas tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 155 ze zm., dalej "u.k.p.") (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2016 r., [...] Starosta, działając na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. b oraz art. 101 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. skierował R. I. na badania lekarskie i zobowiązał do poddania się badaniom w terminie 1 miesiąca od doręczenia decyzji, a nadto do przedstawienia Staroście oryginału orzeczenia psychologicznego w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o skierowaniu (k. 4 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Powyższą decyzję doręczono R. I. do rąk własnych na adres w [...] przy ul. [...] (k. 5 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 9 sierpnia 2017 r., [...] Starosta, powołując się na art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p., zawiadomił R. I. o wszczęciu wobec niego postepowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy w związku z brakiem przedstawienia w wymaganym terminie orzeczenia o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami (k. 6 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zawiadomienie doręczono na adres strony w [...], i zostało ono odebrane przez dorosłego domownika (k. 7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2017 r. Starosta, powołując się na art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p., orzekł o zatrzymaniu R. I. "uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii B, nr [...]/07, wydanego na druku [...] przez Królestwo [...], do czasu ustania przyczyny zatrzymania" (k. 8 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Po próbie doręczenia, decyzji nie podjęto pod adresem adresata w N. (k. 9 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia 11 września 2017 r. radca prawny R. D. przesłał Staroście pełnomocnictwo do reprezentacji w postępowaniu R. I. (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Niezwłocznie doręczenia decyzji z dnia [...] 2017 r. dokonano na adres radcy prawnego R. D. (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismem z dnia 4 października 2017 r. odwołanie od decyzji z dnia [...] 2017 r. złożył R. I., reprezentowany przez R. D. (k. 5 akt administracyjnych organu drugiej instancji) Wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z dnia 29 marca 2018 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaznaczył na wstępie , że postanowieniem z dnia [...] 2017 r., [...] sprostowano decyzję z dnia [...] 2017 r. w ten sposób, że słowa "nr [...] wydane na druku [...] przez Królestwo [...]" zastąpione zostały słowami "[...] wydane na druku [...] dnia [...]2010 przez Królestwo [...]". Odnosząc się do zarzutów odwołania (dotyczących nieskuteczności doręczenia decyzji z dnia [...] 2017 r.) Kolegium podkreśliło, że Starosta doręczył swe rozstrzygnięcie na adres ustanowionego pełnomocnika (radcy prawnego R. D.), a ten złożył odwołanie w terminie. Z kolei co do meritum sprawy organ odwoławczy zaznaczył, że R. I. – zobowiązany do dostarczenia orzeczenia psychologicznego Staroście w terminie 3 miesięcy od doręczenia mu skierowania na badania (to jest od dnia 7 lipca 2016 r.) – orzeczenia o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami nie przedstawił. To stanowi podstawę do zastosowania art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p., zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, w przypadku gdy osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem nie przedstawiła w wymaganym terminie orzeczenia o istnieniu lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, o którym mowa w art. 84 ust. 1 u.k.p. W skardze R. I. zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 i art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 6-8 K.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy sprawa rozstrzygnięta została już ostateczną decyzją [...] Starosty z dnia [...] 2016 r. Nadto skarżący "z ostrożności" zarzucił także naruszenie art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. w zw. z art. 11 ust. 2 dyrektywy 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 grudnia 2006 r. oraz art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks Karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U., poz. 541) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. c i ust. 3 u.k.p. poprzez realizację kompetencji do żądania badań psychologicznych i w konsekwencji zatrzymania prawa jazdy w sytuacji, gdy organ tego rodzaju uprawnienia mógł realizować tylko w stosunku do osób mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazując na powyższe R. I. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, a miały na to wpływ przede wszystkim uwarunkowania proceduralne sprawy w kontekście innych przedmiotowo powiązanych postępowań. Po pierwsze należy zwrócić uwagę, że sądowi jest wiadomym z urzędu, iż dnia [...] 2016 r. wobec R. I. Starosta wydał decyzję z dnia [...] 2016 r., [...], którą organ ten między innymi zatrzymał R. I. "uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii B, nr [...]/[...], wydane na druku [...] przez Królestwo [...]" oraz "zażądał zwrotu prawa jazdy kategorii: B, nr [...]/[...] do depozytu tut. urzędu w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma". Decyzję tą wydano na podstawie na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541), a także w oparciu o dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. Powyższą decyzję Kolegium utrzymało w mocy dnia [...] lipca 2017 r., [...] Następnie ta ostatnia decyzja była przedmiotem kontroli Sądu w nieprawomocnym nadal wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 października 2017 r., II SA/Po 967/17 (co do jego treści i zawartych w nim wskazań – zob. niżej). Powyższe oznacza, że obecnie kontrolowana decyzja dotycząca zatrzymania R. I. prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. (w związku z nie przedstawieniem w terminie orzeczenia o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem) jest drugim rozstrzygnięciem dotyczącym tego samego dokumentu prawa jazdy. W ocenie Sądu już tylko z tego powodu decyzja ta nie może się ostać w obrocie. Wyjaśnić należy, że w przywołanym wyroku z dnia 4 października 2017 r., II SA/Po 967/17 uchylono decyzję z dnia [...] lipca 2017 r., [...] Prima facie mogłoby się więc wydawać, że zaskarżona w tej sprawie decyzja Kolegium z dnia 29 marca 2018 r., [...] nie pozostaje w kolizji z poprzednimi rozstrzygnięciami mającymi za przedmiot dokument prawa jazdy R. I.. Wniosek ten byłby jednak błędny. Zauważyć należy, że wyrok z dnia 4 października 2017 r. nie jest prawomocny, co oznacza, że nie usunął on definitywnie z obrotu prawnego pierwszej z decyzji w przedmiocie zatrzymania R. I. prawa jazdy (to jest decyzji z dnia [...] lipca 2017 r., [...]). Zgodnie z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zaskarżony akt "nie wywołuje skutków prawnych" od daty uwzględniania skargi do chwili uprawomocnienia się wyroku, co jednak nie oznacza, że dany akt przestaje istnieć w obrocie. Innymi słowy, dopóty nie uzyskał przymiotu prawomocności wyrok z dnia 4 października 2017 r., II SA/Po 967/17, tak długo należy przyjmować, że decyzja Starosty z dnia [...] 2016 r., [...] oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Kolegium z dnia [...] lipca 2017 r., [...] pozostają w obrocie prawnym (nie wywołując tylko skutków prawnych w aspekcie wykonalności – art. 152 P.p.s.a.). Decyzje te dotyczyły zatrzymania R. I. prawa jazdy na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541), czyli wydano je w bezpośrednim następstwie przekroczenia przez kierowcę maksymalnej liczby punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Skoro zatem dokument prawa jazdy został R. I. zatrzymany z powodu przekroczenia maksymalnej liczby punktów karnych, a ostateczna decyzja w tym zakresie nie została definitywnie wyeliminowana z obrotu (wyrok nieprawomocny), to organy orzekające w odniesieniu do tego samego dokumentu prawa jazdy – z tą tylko różnicą, że działające w oparciu o art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. (nie przedstawienie w wymaganym terminie orzeczenia o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami) – powinny powstrzymać się z wydaniem decyzji zawieszając postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Nie powinny bowiem zapaść wobec tej samej osoby i tego samego dokumentu prawa jazdy dwa rozstrzygnięcia o jego zatrzymaniu. Na marginesie Sąd wskazuje – odnosząc się do zarzutów skargi – że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] marca 2018 r., [...] nie została wydana w warunkach nieważności. Nie jest to bowiem, jak sugeruje R. I., decyzja wydana w tej samej sprawie co decyzja z dnia [...] lipca 2017 r., [...] (różnią je podstawy prawne). Nie zmienia to jednak faktu, że oba orzeczenia nie powinny współistnieć, gdyż pozostawanie w obrocie jednej (z 2017 r.), czyni drugą (z 2018 r.) zbędną. Kolejnym powodem przemawiającym za koniecznością uchylenia obecnie zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2018 r., [...] jest to, że utrzymano nią w mocy decyzję obarczoną istotnym błędem w zakresie oznaczenia zatrzymanego prawa jazdy. Otóż decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Starosta orzekł o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy kat. B nr [...]/[...] wydanego na druku [...] przez Królestwo [...]. Jednocześnie w punkcie 3. decyzji zażądano zwrotu tak oznaczonego dokumentu do depozytu organu. Jak wynika jednak z okoliczności sprawy opisanych przez Kolegium (o prawidłowości udokumentowania tej kwestii – zob. niżej) skarżący legitymował się dokumentem prawa jazdy o innym numerze, a mianowicie o numerze [...] Organy tymczasem jako numer prawa jazdy wpisały datę, od której prawo jazdy było ważne. W związku z powyższym zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy kat. B "nr [...]/[...], wydanego na druku [...]" i zażądanie zwrotu tegoż dokumentu, nie dotyczy rzeczywistego dokumentu prawa jazdy, którym posługuje się skarżący. Uchybienie to świadczy o błędach w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Sąd w tym miejscu uzupełniająco zaznacza, że wiadomym mu jest z urzędu, jak i z treści uzasadnienia obecnie zaskarżonej decyzji Kolegium, że decyzja Starosty z dnia [...] 2017 r. została sprostowana postanowieniem z dnia [...] 2017 r., [...] Postanowieniem tym skorygowano omyłkę polegającą na wpisaniu błędnego numeru prawa jazdy. Organ sprostował decyzję w następujący sposób: w punkcie 1 sentencji decyzji słowa: "nr [...]/[...] wydane na druku [...] przez Królestwo [...]" zastąpiono słowami: "nr [...] wydane na druku [...] z dnia [...].2010 r. przez Królestwo [...]". Trzeba jednak odnotować, że nieprawomocnym wyrokiem z dnia 13 września 2018 r., II SA/Po 516/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił powyższe postanowienie i utrzymujące je w mocy postanowienie Kolegium z dnia [...] marca 2018 r., [...] Sąd ten uznał – ujmując to najoględniej – że przedmiot sprostowania wykraczał poza granice dopuszczalne dla tej formy korekty decyzji określone w art. 113 § 1 K.p.a. Powyższe okoliczności, w tym zwłaszcza wyrok II SA/Po 516/18, potwierdzają tylko, że sprawa wymagała ingerencji Kolegium. Organ odwoławczy – jeżeli podzielał pogląd o konieczności zatrzymania R. I. prawa jazdy (abstrahując w tym miejscu od problemu opisanego powyżej i dotyczącego relacji obecnej decyzji i decyzji z dnia [...] lipca 2017 r., [...]) – nie powinien poprzestać na utrzymaniu w mocy decyzji Starosty. Konieczne było bowiem skorygowanie orzeczenia pierwszoinstancyjnego i sprecyzowanie jakiego dokumentu prawa jazdy decyzja dotyczy. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium powinno należycie skompletować akta sprawy, gdyż w teczce akt nadesłanych do sprawy sądowej II SA/Po 570/18 zabrakło tak postanowienia prostującego z dnia [...] 2017 r., [...] jak i przynajmniej kopii samego prawa jazdy, którego sprawa dotyczy. Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi dotyczącego braku kompetencji organów do orzekania o zatrzymaniu zagranicznego prawa jazdy ze względu na art. 11 ust. 2 dyrektywy 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy (Dz. Urz. UE L 403 z dnia 30 grudnia 2006, s. 18-60) Sąd stwierdza, że jest to zarzut chybiony. Już w wyroku II SA/Po 967/17 prawidłowo wskazano, że art. 11 ust. 2 wspomnianej dyrektywy statuuje zasadę terytorialności, będącą wyjątkiem od ogólnej reguły właściwości prawa i organów miejsca zamieszkania posiadacza prawa jazdy. Wprawdzie przepisy dyrektywy wiążą państwo członkowskie, do którego są skierowane, to pozostawiają organom krajowym swobodę wyboru formy i środków realizacji założonych celów. Tym samym dyrektywa, wprowadzając w art. 11 ust. 2 wyjątek na rzecz terytorialności, pozostawia krajom członkowskim swobodę w doborze regulacji karnych i administracyjno-karnych. Ubocznie można też dodać, że przyjmuje się, iż przepisy dotyczące chociażby tego, kto podlega kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji, znajdują zastosowanie także wobec kierowców posługujących się dokumentem prawa jazdy wydanym w innym państwie, szczególnie, jeśli kierowcy ci są także obywatelami polskimi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., I OSK 2342/14 oraz z dnia 28 sierpnia 2011 r., I OSK 1769/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego w ocenie Sądu organy orzekające prawidłowo przyjęły, że dopuszczalne jest orzeczenie o zatrzymaniu skarżącemu będącemu polskim obywatelem prawa jazdy wydanego w innym państwie członkowskim (w [...]), zważywszy, że wcześniej tenże został ostateczną decyzją z dnia [...] 2016 r., [...] z skierowany na badania psychologiczne, lecz orzeczenia o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami w wymaganym terminie nie przedstawił. Na marginesie Sąd nadmienia, że o możliwości orzekania przez organy państwa członkowskiego UE o dokumentach prawa jazdy wydanych przez inne państwa członkowskie i o dopuszczalności wprowadzania krajowych regulacji prawnych w tym zakresie (na tle dyrektywy 2006/126/WE) wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku C-260/13 z dnia 23 kwietnia 2015 r., Sveda Aykul (Zb. Orzeczeń - curia.europa.eu). Wyrok ten dotyczył co prawda kwestii uregulowanych w art. 11 ust. 4 dyrektywy, jednakże zawarte w nim wypowiedzi pozostają aktualne w kontekście całego art. 11. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości artykuł 2 ust. 1 i art. 11 ust. 4 akapit drugi dyrektywy 2006/126/WE należy rozumieć w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie, na którego terytorium posiadacz wydanego w innym państwie członkowskim prawa jazdy przebywa tymczasowo, odmówiło uznania ważności tego prawa jazdy ze względu na noszące znamiona naruszenia prawa zachowanie posiadacza na tym terytorium po wystawieniu rzeczonego prawa jazdy, które to zachowanie zgodnie z prawem krajowym pierwszego państwa członkowskiego powoduje niezdolność do kierowania pojazdami o napędzie silnikowym. Końcowo Sąd wyjaśnia – mając na uwadze pewne wątpliwości związane z prawidłowością doręczenia decyzji Starosty z dnia [...] 2017 r., [...] zgłaszane w odwołaniu – że decyzję tą doręczono skutecznie, jak i odwołanie wpłynęło w terminie. Zauważyć należy, że rozstrzygnięcie Starosty wysłano na adres skarżącego w [...] i awizowano 4 września 2017 r. Hipotetycznie więc skutek fikcji prawnej doręczenia powinien był wystąpić dopiero 18 września 2017 r. Przed datą wystąpienia tego skutku (11 września 2017 r.) zgłosił się jednak pełnomocnik R. I. (k. 16 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Trafnie zatem organ postanowił o wysłaniu decyzji na nowy, znany mu adres pełnomocnika. Decyzję doręczono pełnomocnikowi 22 września 2017 r., a więc można uznać, że odwołanie złożono w terminie (k. 1 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Mając na uwadze powyższe Sąd – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postepowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyły się: kwota wpisu sądowego w wysokości 200 zł (k. 15 akt sądowych) oraz wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Zwrotu opłaty za złożenie pełnomocnictwa nie zasądzono, gdyż opłata ta nie została potwierdzona na etapie postępowania sądowego. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.