II SA/Po 572/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], Wojewoda (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy" albo "organ II Instancji") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak: [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w kwocie [...]zł brutto. Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r. orzeczono o uznaniu M. K. za osobę bezrobotną od dnia [...] maja 2020 r. oraz o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych od dnia [...] maja 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, w wysokości brutto [...] zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Następnie, decyzją Starosty [...] z dnia [...] października 2020 r. orzeczono o utracie przez M. K. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem [...] października 2020 r. W aktach sprawy znajduje się załącznik nr [...] do formularza NP w treści którego stwierdzono w dniu [...] listopada 2020 r. nadpłatę zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w związku z przyznaniem M. K. dodatku solidarnościowego. W. nadpłaty wyniosła, według wyliczeń Powiatowego Urzędu Pracy (dalej również jako: "PUP"): [...] zł. Powyższe zostało ustalone podstawie informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajdującej się w systemie Syriusz - raport o nieprawidłowościach. Mając powyższe na względzie Starosta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w kwocie [...]zł brutto. Decyzja powyższa została uchylona przez Wojewodę decyzją z dnia [...] marca 2021 r., gdzie wskazano, że miesiącu czerwcu 2020 r. kwota zasiłku solidarnościowego wypłaconego przez ZUS została pomniejszona o wysokość zasiłku dla osób bezrobotnych przekazanego przez PUP, zatem w tym miesiącu M. K. nie pobrał dwóch świadczeń jednocześnie. Wobec powyższego stwierdzono, że za miesiąc czerwiec znajduje zastosowanie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r., o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1068). Dodatkowo potwierdzono, iż w lipcu i sierpniu 2020 r. M. K. pobierał dwa świadczenia finansowane z Funduszu Pracy, ponieważ kwota dodatku solidarnościowego wypłacanego przez ZUS nie została pomniejszona o kwotę zasiłku dla bezrobotnych pobraną w tym okresie. W dniu [...] marca 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Pana M. K., w którym wskazał, że zgadza się z uzasadnieniem decyzji organu II instancji oraz podtrzymuje zamiar złożenia wniosku o umorzenie zadłużenia. Strona ponownie wskazała, że nie rozumie dlaczego jest zobowiązana do zwrotu przyznanego zasiłku, jak również, iż to do obowiązku urzędu pracy należało poinformowanie ZUS, że jest osobą bezrobotną i potrącenie odpowiedniej kwoty zasiłku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dołączył do akt sprawy zaktualizowany formularz nadpłaty NP, w którym potwierdzono stwierdzenie nadpłaty za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w związku z pobieraniem dodatku solidarnościowego. Wysokość nadpłaty wyniosła: [...] zł. W dniu [...] kwietnia 2021 r. Starosta P. decyzją znak: [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. kwoty [...]zł nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. M. K. w ustawowym terminie wniósł odwołanie, podnosząc, że nadal nie zgadza się z żądaniem zwrotu pobranego za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. zasiłku dla osób bezrobotnych. Wojewoda wydając przywołaną na wstępie decyzję przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 zauważając, że zgodnie z art. 7 ust. 6 ustawy stanowi, iż osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Równocześnie, zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy zasiłek dla bezrobotnych lub stypendium, wypłacone za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.). Następnie Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, iż M. K. pobierała dwa świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy tj. zasiłek dla osób bezrobotnych oraz dodatek solidarnościowy. Na podstawie dokumentacji gromadzonej w sprawie ustalono, że kwota dodatku solidarnościowego wypłacanego przez ZUS została pomniejszona za miesiąc czerwiec, natomiast w miesiącach: lipcu i sierpniu 2020 r. nie została pomniejszona o kwotę zasiłku dla osób bezrobotnych, pobraną przez M. K.. Ustalono również, iż M. K. w okresie od lipca do sierpnia 2020 r. pobrała zasiłek dla osób bezrobotnych, w kwocie [...]zł brutto. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że M. K. w okresie od lipca do sierpnia 2020 r. pobierał jednocześnie dwa świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy tj. zasiłek dla osób bezrobotnych oraz dodatek solidarnościowy. Tym samym zasiłek dla osób bezrobotnych, zgodnie z art. art. 4 ust. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, M. K. nie poinformował o przyznaniu dodatku solidarnościowego do czego był zobowiązany, co oznacza, ze decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Skargę na powyższą decyzję wniosła M. K., podnosząc, że nie został poinformowany, że wypłata dodatku solidarnościowego spowoduje konieczność zwrotu zasiłku dla bezrobotnych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020, poz. 1409 – aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 1100, dalej jako: "u.prom.zatr.") oraz ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (dalej jako: "ustawa o dodatku solidarnościowym"). Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.prom.zatr. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie, na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.prom.zatr., za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Rozpoznając badaną sprawę należało zatem mieć na uwadze, że z literalnie wyrażonej - woli ustawodawcy - warunkiem podjęcia decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego jest wcześniejsze pouczenie pobierającego. Pouczenie powyższe powinno być udzielone w sposób zrozumiały i niebudzący wątpliwości co do utraty prawa do świadczenia. Tymczasem, w aktach badanej sprawy nie sposób odnaleźć - podpisanego przez skarżącego - dokumentu z którego wynikałoby, że został pouczony o przesłankach zawieszenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres nabycia prawa do dodatku solidarnościowego. Skarżący uzyskał status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku na mocy decyzji z dnia [...] maja 2020 r., natomiast ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 została uchwalona dnia [...] czerwca 2020 r., a w życie weszła dnia [...] czerwca 2020 r., a więc ponad miesiąc po nabyciu - przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. Tym samym nie mógł on podczas rejestracji w PUP - zostać skutecznie pouczony o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych - z tytułu - równoczesnego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego, bowiem w dacie jego rejestracji w PUP nie uchwalono jeszcze nawet ustawy, na mocy której określono warunki nabywania prawa, wysokość i tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania dodatku solidarnościowego. W przedmiotowej sprawie skarżący wskazuje, że nie został pouczony o niedopuszczalności łącznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego, a akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia ustaleń odmiennych, tj. takich jakie stanowiły podstawę wydania zaskarżonych decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie wynika czy skarżący został faktycznie pouczona o niedopuszczalności łącznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego. W ocenie Sądu kluczowe w badanej sprawie znaczenie ma bowiem zweryfikowanie i udokumentowanie ustaleń na okoliczność faktu pouczenia skarżącej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych - z tytułu - równoczesnego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego. Przedstawiona Sądowi dokumentacja akt sprawy ustaleniom organów przeczy, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniesiono się do argumentacji odwołania. Należy zaakcentować, że nie budzi wątpliwości Sądu brzmienie art. 7 ust. 6 ustawy o dodatku solidarnościowym, który stanowi, że osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Jeżeli zatem np. wraz z informacją o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku solidarnościowego udostępnianą na profilu informacyjnym osoby uprawnionej, utworzonym w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżącej doręczono pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania właściwego powiatowego urzędu pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego, to dokument potwierdzający fakt dokonania tego pouczenia powinien zostać załączony do akt niniejszej sprawy To wszystko powoduje, że ustalenia organów wymykają się kontroli sądowoadministracyjnej. Analiza zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej opisanym powyżej standardom nie odpowiadają również w części odnoszącej się do uzasadnienia przyjętej przez organy kwoty świadczenia pieniężnego uznanego za nienależnie pobrane. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że stanowisko organów zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, co oznacza, iż zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane istotnym i mogącym mieć wpływ na wyniki sprawy naruszeniem art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyżej przedstawioną ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, w szczególności uzupełnią materiał dowodowy o dokumentację związaną z ubieganiem się, przyznaniem i wypłatą skarżącej dodatku solidarnościowego, co pozwoli na rzetelną ocenę czy i w jakim zakresie skarżący został pouczony o ciążącym na nim obowiązku niezwłocznego poinformowania właściwego powiatowego urzędu pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Jeżeli organy nie będą w stanie udokumentować faktu powyższego pouczenia to zobowiązane będą umorzyć postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku