II SA/Po 573/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie doręczenia orzeczenia sądu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. (-) E. Podrazik Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. referendarz sądowy odmówił T. K. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, że T. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Skarżący powołał się na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Podniósł, że od kwietnia 2009 r. zamieszkuje u rodziny i pozostaje na jej utrzymaniu. Zarejestrowany jest w powiatowym urzędzie pracy, lecz odmówiono mu nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. Z uwagi na niekompletność wniosku w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej zobowiązano skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi T. K. podał – jak we wniosku o przyznanie prawa pomocy – że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. W odniesieniu do źródeł dochodów rodziny wskazał, że z pytaniem tym należy zwrócić się wprost do członków jego rodziny. Tym bardziej, że art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę ok. 11 tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości ok. 4 tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny, pożyczając 100 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że u rodziny zadłużony jest na kwotę około 20 tys. zł, co spłaci, gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie. Zaznaczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów, nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. W postanowieniu przedstawiono przepisy i zasady określające możliwość przyznania prawa pomocy, wskazując zarazem, że brak współpracy T. K.. ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Stanowisko prezentowane przez skarżącego uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej, od czego zależy przyznanie prawa pomocy. Niemożliwe było zatem poczynienie ustaleń faktycznych uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] września 2014 r., znak [...], T. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 3 września 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że już w dostatecznym zakresie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i społecznej. Nie posiada żadnych środków pieniężnych na opłacenie pełnomocnika. Jednocześnie T. K. zaznaczył, że nie przedłożył żądanych od niego dokumentów, gdyż nie można udowodnić faktów nieistniejących. Żądanie wykazania tych okoliczności jest absurdalne i niezgodne z doświadczeniem życiowym. Ponadto skarżący wskazał, że nie prowadzi z nikim, także z osobami, na utrzymaniu których pozostaje, wspólnego gospodarstwa domowego i nie posiada rodziny. Nie prowadzi on swojego domu, a jedynie od czasu do czasu przebywa u członków rodziny w celu pożywienia się lub przenocowania. T. K. dodał przy tym, że w jego ocenie nieuprawnione jest żądanie by inwigilował on osoby go utrzymujące i gromadził informacje o źródłach i wysokości ich dochodów. Tym bardziej, że obecna sprawa dotyczy przyznania prawa pomocy tylko skarżącemu, a nie innym osobom. T. K. wyliczył poza tym postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, na mocy których przyznano mu wcześniej prawo pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje W świetle ogólnej zasady, wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej reguły jest w szczególności prawo pomocy. W myśl art. 258 § 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, w tym wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, mogą wykonywać referendarze. Niemniej wedle art. 259 § 1 p.p.s.a. od takich postanowień strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Z kolei art. 260 p.p.s.a. wskazuje, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd ponownie rozpatruje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jak wynika przy tym z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 246 § 1 p.p.s.a., że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być złożony w myśl art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. na urzędowym formularzu i zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony i niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatnych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana na mocy art. 252 p.p.s.a. do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że T. K. wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata i radcy prawnego (k. 25-26 akt sadowych). W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący powołał się na brak zatrudnienia, brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Podawał, że od kwietnia 2009 r. zamieszkuje przy rodzinie i korzysta z dostarczanych przez nią środków utrzymania. Od tego czasu jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Poznaniu, lecz odmówiono mu przyznania statusu osoby bezrobotnej. W części szczegółowej wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. T. K. wskazał, że nie posiada żadnej rodziny, nie ma żadnych nieruchomości, zasobów finansowych i przedmiotów wartościowych oraz nie osiąga żadnego dochodu. Nie ulega wątpliwości, że taki opis stanu majątkowego skarżącego nie był wystarczający do oceny możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania ze względu na ogólnikowość twierdzeń zawartych we wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. Dlatego zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. (k. 30 akt sądowych), doręczonym skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2014 r. (k. 31 akt sądowych), został o wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2014 r. T. K. podtrzymał swoje stanowisko co do braku jakiegokolwiek majątku, podkreślając zarazem, że informacje dotyczące stanu majątkowego członków jego rodziny Sąd powinien pozyskać we własnym zakresie (k. 32 akt sądowych). Na skarżącym ciąży bowiem obowiązek przedstawienia tylko swojej sytuacji materialnej, a nie sytuacji materialnej innych osób. Poza tym zaznaczył, że nie składał żadnego zeznania podatkowego za 2012 r. i 2013 r., gdyż nie osiągnął żadnego dochodu, nie posiada rachunku bankowego. W chwili obecnej do spłacenia pozostał mu kredyt zaciągnięty jeszcze w okresie zatrudnienia w wysokości ok. 11.000 zł oraz uiszczana ratalnie grzywna w wysokości ok. 4.000 zł. Argumentacja ta została podtrzymana również w sprzeciwie z dnia [...] września 2014 r. (k. 43-46 akt sądowych). Oceniając z tej perspektywy wniosek z dnia [...] lipca 2014 r. wraz ze wszystkim wyjaśnienia złożonymi przez skarżącego, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania T. K. prawa pomocy. Jak sygnalizowano powyżej, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie osobie fizycznej od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia tej okoliczności, a niewywiązanie się z tego obowiązku rodzi dla wnioskodawcy ujemne konsekwencje w postaci negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie omawianego formy wsparcia ze środków publicznych. Tym samym bezzasadne są wywody skarżącego, w świetle których to Sąd miałby poszukiwać dowodów uzasadniających jego twierdzenie o braku majątku niezbędnego do poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, to skarżący powinien w swoim najlepiej pojętym interesie aktywnie poszukiwać dowodów uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta ma charakter wyjątku od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę własnych kosztów postępowania. Ponadto wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać rzetelne oraz kompletne informacje o sytuacji majątkowego i rodzinnej wnioskodawcy. Taka konkluzja wynika wprost z art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a., które zostały przytoczone wyżej. Tym samym do udzielenia omawianego wsparcia ze środków publicznych nie wystarczą jedynie oświadczenia skarżącego niepoparte żadnym materiałem źródłowym. W tym miejscu trzeba także zaznaczyć, że ustawodawca wyraźnie wymaga w art. 252 § 1 p.p.s.a. ujawnienia przez wnioskodawcę stanu rodzinnego, czemu sprzeciwiał się T. K. Okoliczność ta miała tymczasem istotne znaczenie w sprawie, skoro według oświadczeń samego skarżącego korzysta on z pomocy rodziny. Co więcej, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. T. K. stwierdził, że spłaca obecnie grzywnę uiszczając co miesiąc 100 zł. Uwaga ta pozostaje w sprzeczności z jego innymi wywodami o braku całkowitym jakichkolwiek źródeł utrzymania. W konsekwencji więc należy uznać, że T. K. nie wykazał w żaden sposób, że okoliczności wskazane we wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. znajdują swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Złożenie natomiast samego oświadczenia o braku majątku jest niewystarczające w świetle art. 252 § 1 i art. 255 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do przyznania mu prawa pomocy. W tym miejscu należy zauważyć, że Sąd ocenia w niniejszej sprawie jedynie wniosek z dnia [...] lipca 2014 r. Dlatego też udzielenie skarżącemu omawianej formy wsparcia ze środków publicznych w innych postępowania pozostaje poza zakresem prowadzonych aktualnie rozważań. Orzeczenia przytoczone przez skarżącego nie stanowią bowiem prejudykatu w rozpatrywanej aktualnie sprawie. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie art. 16 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 § 1, art. 255, art. 259 § 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 i art. 260 p.p.s.a. jak w sentencji. /-/ E. Podrazik