II SA/Po 576/22
WyrokWSA w Poznaniu2022-09-29
Skład orzekający: Tomasz Świstak, Wiesława Batorowicz, Paweł Daniel
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która pobiera rentę rolniczą z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne?Ratio decidendi
Prawo do renty rolniczej z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest tożsame z całkowitą niezdolnością do pracy w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem nie może stanowić bezwzględnej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. J. z tytułu opieki nad matką B. J., która legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność matki powstała po 25. roku życia oraz że R. J. pobiera rentę rolniczą z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący podniósł, że jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę i jest gotów zrezygnować z renty. W trakcie postępowania przed sądem zmarła matka skarżącego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 17 czerwca 2022 r., nr [...]
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 15 lipca 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 17 czerwca 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. J. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") w związku ze sprawowaniem opieki nad matką B. J..
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką B. J. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako przyczyną odmowy wskazano fakt, że niepełnosprawność u matki wnioskodawcy powstała po 25 roku życie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł R. J.
Rozpoznając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przytoczyło w pierwszej kolejności przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 poz. 615 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r."), a następnie wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/104 i Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), brak określenia daty powstania niepełnosprawności w okresie dzieciństwa nie stanowił przeszkody dla rozważania zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W dalszej kolejności Kolegium podniosło, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że B. J. ma [...] lat. Jest osobą leżącą, ma zakładany cewnik, pampersy. Matka wnioskodawcy bez pomocy drugiej osoby nie jest w stanie usiąść. Ma bezwładną lewą rękę i lewą nogę. Stan ten jest skutkiem przebytego udaru mózgu w 2019 r. Wnioskodawca zamieszkuje razem z matką, nad którą sprawuje stałą opiekę przy wszelkich czynnościach życia codziennego (mycie, przygotowywanie i podawanie posiłków, zmiana pampersów, pielęgnacja, podawanie leków, utrzymywanie kontaktów z lekarzem i pielęgniarką środowiskową, pranie odzieży, dbanie o czystość otoczenia). Sprawuje on opiekę nad chorą matką od miesiąca stycznia 2020 r. R. J. miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 22 stycznia 2020 r. do dnia 31 marca 2022 r. (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2020 r. nr [...]), a następnie prawo to zostało przedłużone na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (decyzja Wójta Gminy P. z dnia 30 marca 2022 r. nr [...]).
R. J. oświadczył, iż zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 lutego 1996 r. W miesiącu listopadzie 2019 r. R. J. otworzył własną działalność gospodarczą, której prowadzenia jednak - jak oświadczył - zmuszony był zaniechać z uwagi chorobę matki. Z akt sprawy wynika, że działalność gospodarcza wnioskodawcy pod nazwą Firma [...] R. J. została w dniu [...] stycznia 2020 r. zawieszona. Z akt sprawy wynika również, że lekarz KRUS w dniu 04 czerwca 2021 r. uznał R. J. za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do czerwca 2026 r., przy czym nie stwierdzono niezdolności badanego do samodzielnej egzystencji, na podstawie którego przyznano wnioskodawcy rentę rolniczą (decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]).
Zdaniem Kolegium w tych okolicznościach faktycznych w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powołanego przepisu wynika bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i z tytułu tej niezdolności została przyznana renta rolnicza. Jak podkreślił organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie stan zdrowia R. J., zgodnie z orzeczeniem o niezdolności do pracy jest taki, że został on uznany za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu tym nie przewidziano możliwości przekwalifikowania zawodowego czy zalecenia o wykonywaniu przez wnioskodawcę pracy zawodowej w warunkach pracy chronionej. W świetle treści tego orzeczenia nie można zatem przyjąć, że stan zdrowia R. J. pozwala na podjęcie jakiejkolwiek zawodowej pracy, z czym mogłoby wiązać się zrezygnowanie z jej podjęcia lub jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. J. podnosząc, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad matką i jest on gotów zrezygnować z pobierania renty rolniczej.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Pismem z dnia 26 września 2022 r. R. J. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika, że B. J. zmarła w dniu [...] września 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 sierpnia 2022 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy P. odmawiającej skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Sąd zauważa przy tym, że śmierć osoby niepełnosprawnej – B. J. nie spowodowała bezprzedmiotowości postępowania – istota sporu sprowadza się bowiem do możliwości przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci matki skarżącego.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż nie została spełniona podstawowa przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ skarżący legitymuje się orzeczeniem lekarza KRUS z dnia 04 czerwca 2021 r., którym uznano R. J. za okresowo całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od nadal do czerwca 2026 r., przy czym nie stwierdzono jego niezdolności do samodzielnej egzystencji. W konsekwencji przyznano skarżącemu rentę rolniczą (decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]). Zdaniem Kolegium w tych okolicznościach faktycznych w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka określona w treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium z powołanego przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba sprawująca opiekę została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i z tytułu tej niezdolności została przyznana renta rolnicza.
Odnosząc się do powyższego zagadnienia Sąd zauważa, że kwestia powyższa była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w wyroku z dnia 02 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...], a stanowisko w nim zajęte Sąd w niniejszym składzie w pełni popiera.
I tak, zgodnie też z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Podkreślenia jednak wymaga, że prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2511/20 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA"), istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej "określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. (...). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego.
Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach".
Stanowisko powyższe jest zbieżna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, gdzie wskazano, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może (...) faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291zm.; dalej: "u.e.r.").
W konsekwencji, "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (...)".
Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z ustaleniami organów administracyjnych, skarżący ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i pobiera rentę z KRUS. Ponadto z akt sprawy wynika, iż skarżący ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy ale wyłącznie w gospodarstwie rolnym.
Jest to o tyle istotne, że w świetle art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 266 dalej: "u.u.s.r."), "renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów". Stosownie do dalszych przepisów art. 21 u.u.s.r., za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 5). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 6). Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 7).
Zgodnie zaś z art. 22 ust. 1 u.u.s.r. - rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy przyznaje się jako rentę stałą, jeżeli całkowita niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym jest trwała i nie orzeczono celowości przekwalifikowania zawodowego. W pozostałych przypadkach renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje jako renta okresowa przez okres wskazany w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Co więcej, stosownie do § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2005 r., nr 6, poz. 46) przy orzekaniu o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym bierze się pod uwagę łącznie: 1) charakter i przebieg procesów chorobowych oraz ich wpływ na stan czynnościowy organizmu, a w sprawach o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z powodu następstw wypadku przy pracy rolniczej lub choroby zawodowej - także ich związek z tym wypadkiem lub tą chorobą; 2) sprawność psychofizyczną organizmu, stopień przystosowania organizmu do ubytków anatomicznych, kalectwa oraz skutków choroby; 3) wiek oraz rodzaj i zakres prac dotychczas wykonywanych przez zainteresowanego w gospodarstwie rolnym; 4) możliwość przywrócenia zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym przez leczenie i rehabilitację oraz zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, protezy i środki pomocnicze.
W ocenie Sądu Najwyższego, zawartej w wyroku z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I UK 433/15 , Lex nr 2157272, w odróżnieniu od osób objętych powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych, osoby objęte ubezpieczeniem społecznym rolników to osoby, które nie tylko utrzymują się z pracy wykonywanej osobiście, ale świadczą tę pracę w posiadanym gospodarstwie rolnym, będącym konkretnym zespołem środków produkcji. Jeżeli zatem objęcie specjalnym, "branżowym" systemem ubezpieczenia społecznego rolników jest spowodowane spełnieniem zarówno przesłanek podmiotowych, jak i przedmiotowych, zgodnie z tymi kryteriami należy dokonywać oceny wystąpienia wykreowanej wyłącznie na potrzeby ubezpieczenia emerytalno-rentowego "całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym", odnosi się ją do konkretnego gospodarstwa rolnego, które rolnik posiada, w którym mieszka i prowadzi osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą.
Ponadto należy mieć na uwadze, iż zgodnie z art. 12 u.e.r. za całkowicie niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2 ), a za częściowo niezdolnego do pracy uznaje się osobę, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.
Konsekwentnie ocena niezdolności do pracy dokonuje się w stosunku do możliwości pracy w gospodarstwie rolnym, z całkowitym pominięciem zdolności do pracy poza rolnictwem, a ponadto z uwzględnieniem warunków funkcjonowania danego gospodarstwa rolnego, tj. zakresu oraz rodzaju prac dotychczas w nim wykonywanych. Powyższe zaś oznacza, iż nie w każdym przypadku osoba mająca ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym winna być traktowana na równi z osobą całkowicie niezdolną do pracy. Jak wskazano już wyżej orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a więc zdolności wykonywania pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, nie oznacza całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu u.e.r.
W tym miejscu odnosząc się do kwestii orzeczenia o celowości przekwalifikowania wskazać należy, iż zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o celowości przekwalifikowania zawodowego orzeka się, jeżeli osoba ubiegająca się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy trwale utraciła zdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i może po przekwalifikowaniu nabyć zdolność do pracy zarobkowej w zawodzie pozarolniczym. Powyższe w ocenie Sądu nie oznacza automatycznie, iż osobę co do której nie orzeczono celowości przekwalifikowania traktować należy jako osobę, która nie może podjąć zatrudnienia, a co za tym idzie zrezygnować z tego zatrudnienia. Należy mieć na uwadze, iż sam ustawodawca dopuścił możliwość podjęcia zatrudnienia przez osobę pobierająca rentę rolniczą. Osiąganie przez rencistę przychodów z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego może spowodować zawieszenie rolniczych świadczeń rentowych lub ich zmniejszenie. W świetle 34 ust. 1 u.u.s.r., prawo do renty rolniczej ulega wówczas zawieszeniu na zasadach określonych w u.e.r.
Mając zatem na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone na tle sprawy, w której osoba wnosząca skargę konstytucyjną miała ustalone prawo do renty w oparciu o przepisy u.e.r. oraz przytoczone przepisy u.u.s.r., stwierdzić należy, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego z KRUS nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., co oznacza, że stanowisko Kolegium uznać należało za przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ mając na uwadze stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu winien podjąć działania mające na celu ustalenie czy pobieranie przez skarżącego renty rolniczej oznaczało, iż nie może on podejmować jakiegokolwiek zatrudnienia czy też raczej mamy tu do czynienia z częściową niezdolnością do pracy, która w świetle przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności organ uwzględni okoliczność, że skarżący prowadził działalność gospodarczą oraz fakt, że skoro skarżący miał jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą matką, to potencjalnie mógłby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło