II SA/Po 580/07

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...], [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia 1. ustanowić dla B. J. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...], 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka Skarżąca B. J. wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości, argumentując że jest emerytką. Wnioskodawczyni oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnim wnukiem. W części wniosku o prawo pomocy dotyczącej posiadanego majątku skarżąca wskazała, że jest właścicielką domu o powierzchni [...] m² oraz współwłaścicielką budynku użytkowego przeznaczonego na działalność gospodarczą o powierzchni [...] m², znajdującego się w [...] przy ul. [...]. Wnioskodawczyni oświadczyła, że utrzymuje się wraz z wnukiem z dochodu w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, na który składa się emerytura w wysokości około [...] zł oraz czynsz z wynajmu w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni oświadczyła, że zakupiła 3 tony węgla oraz 1,5 tony koksu na zimę. Spłaca także kredyt hipoteczny. Podała, że nie ma żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Na wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów źródłowych jej pełnomocnik oświadczył, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej i podane w formularzu dochody są jedynymi stałymi, nie ma dochodów dorywczych. Pełnomocnik podał, że wnioskodawczyni ma zobowiązanie z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego na kwotę 20.000 zł., a na utrzymanie wnuka skarżącej łoży jego ojciec płacąc [...] zł miesięcznie. Następnie powtórzono oświadczenie dotyczące posiadanego stanu majątkowego. Pełnomocnik wyszczególnił także miesięczne koszty bieżącego utrzymania, które wynoszą: podatek od nieruchomości za dom – 35 zł, za lokal użytkowy – 45 zł, opał 470 zł za tonę węgla przy zużyciu około 2,5 tony, energia elektryczna – 14,10 zł, gaz – 7,90 zł, wywóz nieczystości 24,96 zł, telefon 79,67 zł. Z przedłożonej kserokopii wyciągu z rachunku bankowego wnioskodawczyni wynika, że uzyskuje ona dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto. Ujemne saldo na koniec listopada 2007r. wynosiło -491,69 zł, a na koniec grudnia – 358,16 zł. Wnioskodawczyni korzysta z kredytu w rachunku bankowym do kwoty 500 zł. Do oświadczenia dołączono kserokopię dowodu wpłaty należności za energię, za węgiel, za gaz, za wywóz nieczystości, a także dowód wpłaty należności do Urzędu Miasta. Z kserokopii zeznania podatkowego PIT-28 wynika, że z tytułu najmu wnioskodawczyni uzyskała w 2006r. dochód w wysokości [...] zł brutto, z kserokopii zeznania PIT-40 wynika, że w 2006r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł. W innej sprawie zainicjowanej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym uiściła wpis od skargi w wysokości 500 zł. (sygn. akt II SA/Po 449/07). Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całości następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że na wnioskodawczyni spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości poniesienia najmniejszych nawet kosztów tego postępowania. Do uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej wynikającej z faktu, że wnioskodawczyni jest emerytką. Przyznanie prawa pomocy powoduje obciążenie tymi należnościami Skarbu Państwa, więc innych podatników. Nie można, więc stosując dobrodziejstwa tej instytucji, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowanych dostęp ten nie tyle utrudnia, co wręcz uniemożliwia (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Prawo pomocy powinno być zatem udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżąca natomiast uzyskuje stałe miesięczne dochody w łącznej kwocie 1.375 zł netto miesięcznie (świadczenie z tytułu emerytury, czynsz za wynajem lokalu użytkowego). W swoim oświadczeniu podała, że jest współwłaścicielką w połowie lokalu użytkowego, zatem w tej samej części tylko powinna ponosić koszty jego utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawczyni winna podpisać osobiście, mimo, że wezwanie zostało przesłane na adres pełnomocnika, zgodnie z art. 67 §5 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wezwaniu wyraźnie zobowiązano skarżącą do osobistego uzupełnienia wniosku. Wobec tego przy ocenie kondycji majątkowej uwzględniono oświadczenia podpisane przez wnioskodawczynię oraz załączone kserokopie dokumentów. Z przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że należności publicznoprawne, koszty opału i opłaty za media wynoszą łącznie około 335 zł miesięcznie, zatem wnioskodawczyni pozostaje jeszcze kwota [...] zł. Wnioskodawczyni nie wyszczególniła również kosztów utrzymania wnuka oraz nie oświadczyła, że sama je ponosi. Jakkolwiek, wydatki te w pierwszej kolejności winni ponosić rodzice dziecka. Ojciec dziecka łoży [...] zł miesięcznie, pozostałe koszty obciążają więc jego matkę. Wnioskodawczyni nie poddała, by matka dziecka nie miała możliwości partycypowania w kosztach jego utrzymania. Wnioskodawczyni oświadczyła, że zaciągnęła kredyt hipoteczny, ale nie podała na jaki okres i czy aktualnie zobowiązana jest do jego spłaty oraz ile wynosi wysokość miesięcznej raty. Nie podała też by miała problemy z jego terminową spłatą. Przyjąć więc należy, że jeżeli go spłaca to dysponuje środkami na ten cel i uzyskiwane dochody pozwalają na bieżące pokrywanie tych należności. Z drugiej strony, przyznanie wnioskodawczyni przez bank kredytu hipotecznego oznacza również, że wnioskodawczyni musi posiadać zdolność kredytową gwarantującą jego spłatę. Sam fakt zaciągnięcia kredytu nie może przesądzać o prawie do przyznania prawa pomocy. Skutki indywidualnych decyzji finansowych skarżącej nie mogą bowiem być przerzucane na inne podmioty, a zwłaszcza na Skarb Państwa. Wnioskodawczyni korzysta przy tym z kredytu z rachunku bankowym, co umożliwia jej dysponowanie dodatkowymi środkami w wysokości do 500 zł. Podkreślić należy, że posiadanie majątku nieruchomego w zasadzie wyłącza możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Majątek ten bowiem stanowi źródło dodatkowego dochodu, np. z tytułu czynszu za wynajem, tak jak w niniejszej sprawie. Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku wynika, że wnioskodawczyni ma dostateczne środków na pokrycie kosztów postępowania, chociażby w części poprzez uiszczenie kosztów sądowych w całości. Przekonuje w tym względzie i ta okoliczność, że skarżąca uiściła wpis sądowy w innej sprawie, zainicjowanej przez nią przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu. Z drugiej strony, przedstawiona przez wnioskodawczynię sytuacja finansowa wskazuje, że nie ma ona aż takich możliwości by wygospodarować środki na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Należało, zatem uwzględnić wniosek o prawo pomocy w tym zakresie i ustanowić radcę prawnego do reprezentowania jej interesów. Odmowa przyznania pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie mogłaby prowadzić do ograniczenia przysługującego jej konstytucyjnego prawa do sądu. W tym stanie rzeczy, wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się zasadny tylko w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika (art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 §3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W pozostałym zakresie należało go oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka