II SA/Po 588/19

Dnia 26 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Walkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 roku sprawy ze skargi A. B. działającej przez kuratora B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] marca 2019 r., [...] w przedmiocie odmowy przyznania odwołującej się pomocy w formie zasiłku celowego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. A. B., reprezentowana przez kuratora B. K. (córkę), zwróciła się o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej (uwaga porządkowa: dane o tym wniosku wskazał Prezydent w uzasadnieniu decyzji, ale nie ma jednak go w aktach; na k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji znajduje się natomiast najpewniej inny dokument; datowany na [...] stycznia 2019 r. wniosek o przyznanie świadczenia bezpośrednio dla B. K.). Powyższe spowodowało, że w miejscu zamieszkania A. B. przeprowadzono wywiad środowiskowy ([...] stycznia 2019 r.). Wówczas to zainteresowana sprecyzowała swoje żądania, a jednym z nich było udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakupi pieca gazowego (zob. wywiad na k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Następnie prowadzono postępowanie dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej, co wiązało się także z rozpoznaniem wniosków dotyczących innych świadczeń. W trakcie kolejnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2019 r. ustalono między innymi, że – inaczej jak w trakcie wywiadu z dnia [...] stycznia 2019 r. – A. B. i B. K. mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...] Prezydent, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 3, 9 i 12, art. 12, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., obecnie Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej "u.p.s."), odmówił przyznania A. B. pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Organ pierwszej instancji bardzo obszernie i szczegółowo przedstawił sytuację majątkową A. B. i zamieszkującej wspólnie z nią B. K.. Ustalił, że w miesiącu grudniu 2018 r. (to jest miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stosownie do art. 8 ust. 4 u.p.s. – uw. Sądu) wnioskodawczyni i jej córka B. K. dysponowały dochodami na poziomie [...] zł miesięcznie, co na osobę stanowi [...] zł. Dalej Prezydent przypomniał, że zgodnie z zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358) kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Rozważył więc możliwość przyznania świadczenia (stosownie do wniosku – uw. Sądu) na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ podkreślił, że przyznanie pomocy specjalnej w tym trybie wymaga ustalenia, że sytuacja rodziny lub osoby jest szczególna, to jest wyraziście odbiega od sytuacji innych osób. Zdaniem Prezydenta sytuacja A. B. i jej rodziny nie jest szczególna w tym sensie. Posiadane przez wnioskodawczynię środki finansowe i własne zasoby powinny członkom rodziny wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym na zakup pieca gazowego. Podsumowując, organ doszedł więc do przekonania, że nie zachodzą podstawy do przyznania A. B. wnioskowanego specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji odwołała się B. K. działająca w imieniu matki. Przypomniała, że ona jest obowiązana opiekować się matką. Sama jest tymczasem osobą umiarkowanie niepełnosprawną. Jej dochody to w rzeczywistości [...] zł otrzymywane z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Podkreśliła, że poza emeryturą nie ma żadnego innego dochodu. Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wskazało, że A. B. posiada dochód w wysokości [...] zł tytułem emerytury oraz [...] zł tytułem otrzymywanych alimentów. Doszło zatem do przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. Wobec tego nie ma podstaw do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Na powyższą decyzję skargę wniosła A. B., reprezentowana przez B. K.. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. W trakcie rozprawy sądowej w dniu [...] lutego 2020 r. pełnomocnik ustanowiona (na zasadzie prawa pomocy) dla A. B. wskazała, że zaskarżonej decyzji nie zbadano należycie w kontekście przesłanek z art. 41 u.p.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Już na wstępie Sąd wskazuje, że zaskarżona decyzja Kolegium z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] jest całkowicie nie do zaakceptowania. Organ w sposób poważny uchybił bowiem dyrektywom wywodzonym z art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., a także z art. 15 K.p.a. Z powyższych regulacji, ujmując to w pewnym uogólnieniu, wynika dla organów obowiązek stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Art. 15 K.p.a. statuuje natomiast zasadę dwuinstancyjności, stosownie do której wymaga się od organu drugiej instancji rozpatrzenia tej samej sprawy ponownie i w całokształcie. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że A. B. podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2019 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., czyli specjalnego zasiłku celowego. Potrzeba, jaką chciała zaspokoić, obejmowała sfinansowanie zakupu pieca gazowego. Na k. 2d akt administracyjnych organu pierwszej instancji odnotowane zostało wyjaśnienie B. K., która o konieczności zakupu pieca wypowiada się w kontekście zagrożenia wybuchem (wypowiedzi te nie są do końca jasne, ale można mniemać, iż dotychczasowy piec jest zużyty – uw. Sądu). Art. 41 pkt 1 u.p.s. stanowi o specjalnym zasiłku celowym, który przyznaje się "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" osobie lub rodzinie, których dochód przekracza kryterium dochodowe. Prezydent w decyzji z dnia [...] marca 2019 r., [...] przedstawił sytuację dochodową rodziny i wypowiedział się (choć w tym zakresie niezbyt obszernie), że nie znajduje okoliczności, które mogłyby świadczyć o wystąpieniu w odniesieniu do A. B. i jej rodziny (czyli wespół z córką B. K.) "szczególnie uzasadnionego przypadku". Tymczasem analiza decyzji Kolegium w ogóle mija się z przedmiotem postępowania. Można odnieść wrażenie jakoby Kolegium nie zauważyło, że postępowanie dotyczy "specjalnego zasiłku celowego", a nie uzależnionego od spełnienia kryterium dochodowego "zasiłku celowego". Wypowiedź Kolegium, że A. B. uzyskuje dochód powyżej kryterium, a więc nie przysługuje jej zasiłek celowy, jest więc wypowiedzią nieadekwatną do sprawy. Powyższe w ocenie Sądu dyskwalifikuje rozstrzygnięcie Kolegium. Można w tym miejscu nadmienić, że o braku orientacji w problematyce sprawy po stronie organu odwoławczego świadczy też chociażby to, że nakreślając sytuację rodzinna A. B. wskazuje ono, że mieszka ona razem z B. K., ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Tymczasem z akt administracyjnych jasno wynika, że sytuacja rodzinna została inaczej przedstawiona w toku ponowionego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] stycznia 2019 r., gdzie ustalono, iż obie Panie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Poza tym wywody Kolegium, w których ani słowem nie wspomina się o zasiłku celowym specjalnym (a o takie świadczenie wprost wnioskowała A. B.), ani nawet nie wspomniano o tym jaki jest cel świadczenia (zakup pieca gazowego), świadczą o tym, że organ ten w ogóle nie rozpatrzył materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że decyzja Kolegium nie może się ostać w obrocie prawnym. Jest zdecydowanie potrzebne, aby postępowanie organu drugiej instancji zostało powtórzone. Sąd zaznacza, że zapoznał się z obszernymi wywodami Prezydenta zawartymi w decyzji z dnia [...] marca 2019 r., [...], jednak wobec braku należytego stanowiska Kolegium w zakresie przedmiotu sprawy (to jest przesłanek przyznania specjalnego zasiłku celowego), odstąpił od zajęcia stanowiska merytorycznego. Sąd uznał bowiem, że w pierwszej kolejności sprawa powinna być należycie rozpatrzona przez organy administracji z uwzględnieniem zasady dwuinstancyjności. Sąd zwraca uwagę, że Kolegium przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinno – poza analizą sprawy jako takiej – odnieść się do kwestii podniesionej w odwołaniu, to jest sytuacji dochodowej zarówno A. B. jak i B. K. (jako członka rodziny). Ta ostatnia bowiem podnosi, że uzyskuje dochód tylko ze świadczenia emerytalnego. Ustalenia te mogą mieć znaczenie z punktu widzenia ogólnej oceny, czy A. B. jest w stanie ponieść koszty zakupu pieca gazowego, o którego sfinansowania ubiega się w ramach specjalnego zasiłku celowego. Sąd wreszcie sygnalizuje, że Kolegium rozpoznając sprawę powinno zwrócić się do B. K. (reprezentującej A. B.) o wyjaśnienie, o jaki i orientacyjnie jakiej wartości piec gazowy się ubiega i czy jest to jedyne zasilanie w ciepło mieszkania. Organ powinien powyższą wiedzą dysponować, aby móc wszechstronnie ocenić: możliwości osoby potrzebującej w zakresie ewentualnego samodzielnego sfinansowania zakupu, a zarazem, czy wnioskowana potrzeba nie jest w konkretnych okolicznościach potrzebą szczególnie pilną. Sąd podkreśla przy tym, że jego intencją było zwrócenie organowi odwoławczemu uwagi na konieczność właściwego przeprowadzenia postępowania. Niniejszy wyrok nie przesądza i nie ma na celu merytorycznego ukierunkowania przyszłej decyzji. Wydanie stosownego rozstrzygnięcie pozostaje w gestii Kolegium. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") orzekł jak w sentencji wyroku. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu (złożony w trakcie rozprawy sądowej) nie został rozpatrzony. W tej kwestii w odrębnym postanowieniu rozstrzygnie referendarz sądowy (zob. art. 258-261 P.p.s.a., zwłaszcza art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.).