II SA/Po 589/16

Dnia 12 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...], odmówił K. K. przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: dodatkowej żywności w wysokości 146,86 zł, usług ksero w kwocie 2,05 zł, znaczków w kwocie 3,50, segregatorów w kwocie 14,82 zł, doładowania w kwocie 10,00 zł, oraz pomocy na zakup umywalki w kwocie 40,- zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż K. K. w dniach 26 lutego 2016 r., 15 marca 2016 r. oraz 21 marca 2016 r. złożył wnioski o pomoc pieniężną na pokrycie między innymi kosztów zakupu wyżej opisanych materiałów i usług. Dalej wskazano, iż aktualizację wywiadu środowiskowego przeprowadzono w dniu 17 marca 2016 r. W toku postępowania ustalono, że K. K. w dalszym ciągu prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego jedyne źródło utrzymania w styczniu 2016r. stanowił zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w wysokości [...] zł. Ponadto był on wspierany w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r. przez ośrodek pomocy społecznej między innymi pomocą w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wys. 400,00 zł. Wskazano, że K. K. od roku 2001 zamieszkuje w altanie ogrodowej, która się mieści na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych przy ul. [...] w P.. Właścicielem tej działki jest jego ojciec – W. K.. K. K. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje pracy we własnym zakresie oświadczając, że ma bardzo dużo innych zajęć i od poszukiwania pracy dla niego jest PUP. Organ uznał, iż wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe uprawniające go do ubiegania się o pomoc w formie zasiłku celowego. Zauważył jednak, iż K. K. w okresie od stycznia 2015 r. do stycznia 2016 r. otrzymał wsparcie w wysokości 12.130,83,43 zł, co w skali jednego miesiąca daje kwotę 933,14 zł. Wymieniono przy tym 42 decyzji przyznających w tym okresie wnioskodawcy zasiłek okresowy oraz zasiłki celowe. Zdaniem organu wniosek o zwrot kosztów zakupionej żywności w kwocie 146,86 zł nie znajduje uzasadnienia, bowiem potrzeba ta została zaspokojona przez ośrodek przyznanym już odrębną decyzją zasiłkiem celowym na kwotę 400 zł. Ponadto organ nie widzi zasadności zwrotu wydatków na ksero, zakup znaczków, segregatorów oraz pomocy na zakup umywalki. Zakupy te nie służą bowiem zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia, zatem do takich potrzeb nie można zaliczyć wyżej wymienionych rzeczy. Zdaniem organu skoro wnioskodawca zakupił ww. artykuły to był w stanie z posiadanego dochodu zaspokoić te potrzeby, przyznanie środków publicznych na ten cel jest więc niezasadne. K. K. mógł zaspokoić te potrzeby z przyznanych mu już środków. Odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów zakupów doładowania telefonu organ zaznaczył, iż potrzeba ta, z uwagi na chorobę skarżącego, może być uznana za niezbędna potrzebę bytową, jednak K. K. jest w stanie ją zaspokoić z przyznanego mu zasiłku okresowego. Tym bardziej, iż nie ponosi on żadnych kosztów związanych z utrzymaniem budynku w którym mieszka. Ponadto organ udzielił mu już pomocy na zakup leków. Odwołanie od powyższej decyzji w terminie prawem przewidzianym wniósł K. K.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium przyznanie pomocy finansowej na potrzeby, które nie są w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej niezbędnymi potrzebami bytowymi, więc takimi, które nie zaspakajają takich potrzeb - jak zakup żywności, zakup leków, zakup opału oraz usługi fryzjera, byłoby sprzeczne ze wskazanym wyżej przepisem oraz naruszałoby podstawowe zasady pomocy społecznej wskazane w art. 2-4 ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ ten podkreślił, iż nawet uzasadnione potrzeby strony postępowania, jak wydatki na zakup dodatkowej żywności, nie muszą być zaspokajane przez organ pomocy społecznej, z uwagi na to, że K. K. ma przyznany zasiłek celowy na żywność na każdy miesiąc w kwocie 400 zł. Kwota ta, w ocenie organu II instancji, zaspokaja w należyty sposób tą potrzebę. Zaznaczono, że organ pomocy społecznej ma ograniczone środki finansowe i nie może zaspokajać każdej zgłoszonej potrzeby. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. K.. Do skargi załączono szereg kopii pism i artykułów prasowych niezwiązanych z przedmiotem postępowania. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznani zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia 24 marca 2015 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania. Kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2015, r. poz. 165 ze zm.) może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Dotyczy to w szczególności pokrycia części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Dalej zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 K.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna w zakresie formalnym uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak i szczególne zawarte w ustawie o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712), a w zakresie meritum rozstrzygnięcia materialnoprawne zasady zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już dotychczas przyznano, należało rozważyć, czy potrzeby, o jakich sfinansowanie z pomocy społecznej wystąpił skarżący, są "potrzebami niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W ocenie Sądu organy trafnie stwierdziły, iż w konkretnych okolicznościach sprawy, wobec uzyskiwanej dotychczas pomocy, zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, przekraczające zadania i zakres pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków skarżącego w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Z treści powołanych przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie możnna w żadnym razie wyprowadzić wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już to wyżej zostało wspomniane, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd też w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Według Sądu w niniejszej sprawie istotną okolicznością jest, że w momencie rozpatrywania wniosku o świadczenie celowe, skarżącemu przysługiwał zasiłek okresowy (z tytułu bezrobocia) w wysokości 371 zł miesięcznie i zasiłek na zakup żywności w kwocie 400 zł (decyzja Prezydenta Miasta P. z 14 stycznia 2016 r. nr [...]). Ponadto w miesiącach poprzedzających ( w styczniu i lutym 2016 r.) skarżący regularnie otrzymywał pomocy na zakup żywności w wysokości 400,- zł miesięcznie (decyzje decyzja Prezydenta Miasta P. z 14 stycznia 2016 r [...] i [...]). W ocenie Sądu organ miał zatem podstawy do nieuwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu, żywności usług, urządzeń i materiałów wskazanych we wnioskach. Wnioski skarżącego dotyczyły w części potrzeb, na których zaspokojenie skarżący otrzymywał regularną pomoc (zasiłek na zakup żywności), a w części dotyczyły potrzeb, które w ustalonym stanie faktycznym nie służą bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych wnioskodawcy i które mogą być zaspakajane z przyznanego zasiłku okresowego. Zgodzić się należy z organem, iż doładowanie telefonu, z uwagi na chorobę skarżącego oraz samotne zamieszkiwanie na terenie ogródków działkowych, może stanowić niezbędną potrzebę bytową, jednak koszt tego doładowania – 10 zł. skarżący może pokryć ze środków otrzymywanych tytułem zasiłku okresowego. Uwaga ta dotyczy także pomocy na zakup nowej umywalki. Potrzeba ta, jakkolwiek może być związana z koniecznością dokonania niezbędnych napraw w domku zajmowanym przez skarżącego (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), może jednak zostać zaspokojona przez skarżącego w ramach posiadanych przez niego już środków. Koszty zakupu umywalki jak też segregatorów, usług ksero, znaczków pocztowych i doładowani telefonu wynosił łącznie 70,37 zł., podczas gdy wysokość zasiłku okresowego przyznanego skarżącemu wynosi 317,- zł. Potrzeby te mieszczą się zatem w możliwościach finansowych skarżącego tym bardziej, iż jak wskazano wyżej, organ I instancji pomaga już mu w zaspokajaniu innych potrzeb, takich jak zakup żywności oraz leków. Ponadto, jak trafnie zauważył organ I instancji, wniosek skarżącego, z wyjątkiem pomocy na zakup umywalki, nie dotyczył udzielenia pomocy na przyszłe zaspokojenie potrzeby, lecz tylko refinansowania przez pomoc społeczną poniesionych już kosztów potrzeb, które zdołał zaspokoić we własnym zakresie. Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszym stanie faktycznym organ uprawniony do rozpoznania wniosku o pomoc w formie zasiłku celowego przedsięwziął możliwe środki, aby ustalić jaka jest obecna kondycja materialno-finansowa skarżącego. Uwzględnione zostały w szczególności wnioski wypływające z aktualizacji wywiadu środowiskowego dotyczącego sytuacji życiowej wnioskodawcy. Na zakończenie trzeba też zwrócić uwagę i na to, że stała pomoc finansowa otrzymywana przez K. K. w okresie od stycznia do marca 2016 r. wynosiła 771 zł miesięcznie (pomijając dodatkowo przyznane zasiłki celowe), a zatem stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie jest to wprawdzie przesłanka wyłączająca przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające, gwarantujące minimum godnej egzystencji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718) orzekł, jak w sentencji wyroku.