II SA/Po 590/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2014r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M, K, na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia [...] marca 2013r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /- E. Brychcy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014r. odmówił M. K. przyznania prawa pomocy. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu powyższe postanowienie utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu na nowo przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W sprzeciwie skarżący zakwestionował stwierdzenie, że jego obroty na rachunku bankowym w okresie ostatnich 6 miesięcy wyniosły [...] zł, skoro z wyciągu bankowego wynika, że wpływy wyniosły [...] zł, w tym [...] kredytu. Saldo końcowe na dzień 31 grudnia 2013r. wyniosło [...] zł i były to środki z kredytu przeznaczone na zakup krów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu zarządzenie referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Zgodnie z powyższym przepisem zaskarżenie zarządzenia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się, więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem orzeczenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego dochody nie pozwalają na poniesienie dodatkowych kosztów związanych z opłaceniem wynagrodzenia pełnomocnika. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dorosłym synem. Oświadczył, że rodzina utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz renty chorobowej żony w wysokości [...] zł. Syn pomaga w gospodarstwie i nie uzyskuje dochodów z innego tytułu. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni [...] m² w W. oraz domu o powierzchni [...]m² w Ł.M. Nadto wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha (przeliczeniowych [...] ha). Oświadczył, że spłaca kredyty: remontowy oraz klęskowy w gospodarstwie rolnym. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, czy lokat bankowych. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a. skarżący powtórzył, że rodzina utrzymuje się z prowadzonej działalności rolniczej oraz renty chorobowej żony, przy czym obecnie od stycznia do lutego 2014r. nie uzyskuje dochodów ze sprzedaży mleka, co jest głównym źródłem [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że roczna wartość sprzedaży produkcji rolnej wynosi około [...] zł, koszty prowadzenia tej działalności są różne w zależności od potrzeb i mogą wynosić około [...] zł miesięcznie. Dopłat za 2013r. jeszcze nie otrzymał i nie zna ich wysokości. PIT-u za 2013r. jeszcze nie składał, syn nie rozlicza się z urzędem skarbowym, gdyż pracuje tylko w gospodarstwie rolnym. Nie posiadają z żoną lokat terminowych, ani zajęć komorniczych. Wyjaśnił, że posiada kredyty na łączną sumę [...] (suszowy, remontowy i na zakup bydła) z terminem spłaty na 2016r. Wskazał, że nie ma żadnych dzierżaw oraz nie wynajmuje nieruchomości, z których uzyskiwałby dodatkowe dochody. Nikt z domowników nie prowadzi też działalności gospodarczej. Posiadają trzy samochody osobowe z 2000r., 1993r. i 2001r. Skarżący podał, że nie jest w stanie dokładnie określić miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, gdyż są one różne. Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika że łączne w okresie ostatnich 6 miesięcy obroty "ma" wyniosły [...] zł, a obroty "winien" wynosiły [...] zł. Saldo końcowe było dodatnie i na dzień 31 grudnia 2013r. wyniosło [...] zł. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z własnym udziałem strony w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma możliwości zdobycia środków finansowych umożliwiających poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, chociażby w części, bez uszczerbku w koniecznych, a nie we wszystkich, wydatkach rodziny. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter szczególny i skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby, które znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, bez majątku, bez dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie pokryć niezbędnych bieżących swoich potrzeb (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Przyznanie dobrodziejstwa prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). W świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący nie wykazał, by nie dysponował środkami, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru, zwłaszcza na obecnym etapie postępowania, gdy skarga kasacyjna została sporządzona i wniesiona do Sądu. Skarżący wraz z żoną i synem prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca oszacował, że przychód ze sprzedaży z tej działalności wynosi około [...] rocznie, a koszty są różne i wynoszą [...] miesięcznie. Sam podał, że dochód z działalności rolniczej wynosi około [...] zł miesięcznie. Nadto otrzymuje dopłaty unijne, których wysokości nie wskazał. Z rachunku bankowego wynika, że uzyskuje także dodatkowy dochód wypłacany przez Sąd Rejonowy. Żona uzyskuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca nie podał, by miał jakieś zaległości w płatnościach, wskazał, że nie ma żadnych zajęć egzekwowanych przez pomornika. Z oświadczenia skarżącego oraz przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika zatem, że uzyskiwane przychody pozwalają na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz koniecznym utrzymaniem rodziny, a także wydatki, które nie należą do niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania, jak np. utrzymanie trzech samochodów. Nadto spłaca raty kredytu na zakup mieszkania osoby trzeciej ([...] zł odsetek i [...]zł raty miesięcznie), czy raty kredytu remontowego. Nadto zaznaczyć należy, że skarżący jest dodatkowo właścicielem domu w innej miejscowości, co z zasady powoduje odmowę prawa pomocy z uwagi na możliwość dodatkowego zarobkowania poprzez jego wydzierżawienie lub sprzedaż. Skarżący wprawdzie oświadczył, że posiadane nieruchomości nie przynoszą dochodu, ale również nie wskazał w jakiej wysokości ponosi koszty związane z ich utrzymaniem. Skarżący opiera argumentację wniosku o prawo pomocy głównie na tym, że ponosi znaczne wydatki na prowadzenie produkcji rolnej oraz obsługę kredytów (suszowy, klęskowy, na zakup bydła). Nawet znaczna wysokość ponoszonych kosztów działalności nie jest wystarczającą przesłanką dla przyjęcia, że wnioskodawca może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy. Decydujące znaczenia ma bowiem rozmiar prowadzonego przedsięwzięcia, czyli przychody i koszty jakie ono generuje i to, że koszty te ostatecznie reguluje. Nadto skarżący ma możliwości, by korzystać ze wsparcia w postaci kredytów na specjalnych zasadach. Ostatecznie na dzień 31 grudnia 2013r. dysponował środkami w wysokości przekraczającej [...] zł, przy czym zaznaczyć należy, że środki te nie pochodzą jedynie z kredytu, ale ze sprzedaży produkcji rolnej, dochodu żony i dodatkowych osobistych dochodów skarżącego. W tym miejscu należy podkreślić, że nie ma podstaw by przerzucać na Skarb Państwa, czyli wszystkich podatników, skutków prywatnych decyzji skarżącego dotyczących rozdysponowania osiąganego przychodu, czy zaciągania kredytów wymagających poniesienia kosztów ich obsługi. Uznać więc należy, że osiągany przychód stwarza skarżącemu możliwości by wygospodarować niezbędną kwotę celem poniesienia kosztów wynagrodzenia radcy prawnego w niniejszym postępowaniu. Kierując się zasadą, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż nie ma środków na uiszczenie kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala na przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W świetle treści art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o prawo pomocy okazał się niezasadny, co musiało skutkować jego oddaleniem. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w postanowieniu. /- E. Brychcy