II SA/Po 593/07

Katarzyna Witkowicz-Dwornicka – Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Gminy na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w części. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka Wójt Gminy wniósł o przyznanie prawa pomocy na rzecz Gminy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Wójt argumentował, że budżet Gminy jest bardzo skromny. Nie założono w nim kwoty z przeznaczeniem na uiszczenie wpisu w wysokości 2.000 zł tytułem opłacenia kosztów wniesienia skargi. Wójt Gminy wskazał, że z końcem danego roku budżetowego sytuacja finansowa Gminy jest trudna. Wszystkie środki ujęte w budżecie są ściśle zaplanowane i zgodne z tymi planami wydatkowane. Żadnych wolnych, dodatkowych środków nie przewidziano i stąd też niemożliwe było umieszczenie dodatkowego zadania. W części wniosku o przyznanie prawa pomocy dotyczącej oświadczenia o majątku i dochodach, Wójt Gminy podał, że wartość majątku i wysokość środków finansowych Gminy wynosi [...] zł., wartość środków trwałych wynosi – [...] zł. W rubryce dotyczącej zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wskazano kwotę 278.683,06 zł. Stan konta na rachunku bankowym Gminy prowadzonym przez Bank Spółdzielczy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (grudzień 2007r.) wynosił [...] zł. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, gdy np. wszczęto przeciwko nim postępowanie naprawcze. Nie wystarczy bowiem do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy ogólnikowe stwierdzenie, że sytuacja finansowa Gminy jest trudna. Przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału z postępowaniu sądowym chociażby w części jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (postanowienia NSA z dnia 6 października 2004r. GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Koszty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie zatem od tego rodzaju należności stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku powszechnego i równego ich ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Z uwagi na przedmiot niniejszej sprawy Gmina nie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dlatego prawo pomocy stosowane winno być w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na innych współobywateli (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., FZ 478/04, niepubl.). Ze złożonego oświadczenia wynika, że sytuacja finansowa i majątkowa Gminy nie jest aż tak zła, jak ją Wójt przedstawia. Gmina dysponuje, bowiem środkami na rachunku bankowym w kwocie [...] zł. Stan konta na tym rachunku w żaden sposób nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy chociażby w części, jeżeli wysokość zgromadzonych środków wielokrotnie przewyższa wartość wszystkich przewidywanych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Gmina nie wskazała przy tym, że konto zostało zablokowane, czy zabezpieczone, a więc nie ma przeszkód w dysponowaniu tymi środkami. Nieprzekonujący jest, zatem argument wnioskodawcy, który twierdzi, że z końcem danego roku budżetowego sytuacja finansowa Gminy jest trudna, skoro na rachunku bankowym na koniec grudnia 2007r. widnieje dodatnie saldo w powyższej wskazanej wysokości. Z drugiej strony, Wójt nie wskazał, by nie regulowano bieżących zobowiązań Gminy, co również uniemożliwia przyznanie prawa pomocy (sygnatura akt II FZ 17/06). Podkreślić także należy, że koszty sądowe mając charakter należności publicznoprawnych, winny być uiszczane w pierwszej kolejności, a nie na końcu, gdy ewentualnie do rozdysponowania pozostaną jakieś wolne środki. Oceniając kondycją finansową Gminy uwzględniono to, że wykonuje ona szczególnego rodzaju zadania publiczne, polegające przede wszystkim na zaspokajaniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Niewątpliwie budżet gminy zawsze jest zbyt skromny w porównaniu z potrzebami i zadaniami jakie Gmina powinna i mogłaby wykonywać. Jednak z tego ogólnego twierdzenia nie można wywodzić uzasadnienia dla tezy, że Gmina nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z faktu, że Gmina dysponuje środkami publicznymi wynika, że ich gromadzenie i wydatkowanie objęte jest szczególną regulacją ustawową. Dochody i wydatki Gminy ujęte są w ramy budżetu przyjętego w formie Uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] dostępnej na stronach internetowych Gminy. Z powyższej uchwały wynika, że dochody w 2008r. zaplanowano na poziomie [...] zł, a wydatki – 6.333.526 zł., powstały deficyt zostanie natomiast sfinansowany przychodami z kredytów i pożyczek. Okoliczności te wskazują, że Gmina ma możliwości pozyskania dodatkowego wsparcia i poniesienia związanych z tym kosztów (opłat i odsetek). Dochody i wydatki Gminy są wprawdzie ściśle zaplanowane, ale istnieją prawne możliwości dokonania, np. zmian w budżecie, przesunięcia środków, a także dysponowania chociażby ogólną rezerwą budżetu Gminy, którą ustalono w kwocie 10.000 zł. (§4), a jednocześnie w wysokości przekraczającej sumę przewidywanych kosztów sądowych niniejszego postępowania. Wobec tego podniesiony argument, że wszystkie środki ujęte w budżecie są ściśle zaplanowane i zgodnie z tymi planami wydatkowane nie przeczy tezie, że Gmina ma możliwości przeznaczenia odpowiednich środków na uiszczenie kosztów sądowych. Rada Gminy ustaliła również plan przychodów i wydatków gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w kwocie 10.000 zł - przychody i 188.500 zł -wydatki. Skoro założono, że wydatki przekroczą przychody z tego tytułu, to Gmina musi mieć inne źródła umożliwiające pokrycie tak znacznej różnicy. Przyjąć, więc należy, że z tych źródeł w pierwszej kolejności winna uiścić koszty sądowe w sprawie przedmiotowo związanej w tym Funduszem. Należy mieć bowiem na uwadze, że wszelkiego rodzaju aktywność, także publiczna, ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia kosztów, w tym sądowych. Nie można, więc negatywnych skutków podjętych decyzji przerzucać na inne podmioty, zwłaszcza na Skarb Państwa. Z oświadczenia Wójta Gminy złożonego we wniosku o prawo pomocy wynika także, że Gmina posiada majątek o wartości przekraczającej [...] zł, a wartość należących do Gminy środków trwałych wynosi [...] zł. Jednolite jest stanowisko orzecznictwa, że strona winna ponieść koszty postępowania, gdy posiada znacznej wielkości majątek trwały. Posiadanie szczególnie nieruchomości, które stanowią źródło dodatkowego dochodu, w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA o sygnaturze akt FZ 415/04). W tym stanie rzeczy oraz biorąc pod uwagę wysokość przewidywanych kosztów sądowych na dalszym etapie postępowania, wnioskodawca nie wykazał, że nie ma możliwości uiszczenia tych kosztów chociażby w części. Wniosek o prawo pomocy należało, wiec oddalić na podstawie art. 246 §2 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak we wstępie. /-/ K. Witkowicz - Dwornicka