II SA/Po 593/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] listopada 2016 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę W dniu [...] grudnia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. wpłynął wniosek W. F. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Wnioskodawca wskazał we wniosku, że z powodu jego sytuacji zdrowotnej i majątkowej organ właściwy dłużnika alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, winien umorzyć jego zadłużenie alimentacyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. W.. pismem z dnia [...] grudnia 2015 r., na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej we W., jako organu właściwego do jego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Burmistrz Miasta i Gminy W., na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), dalej ustawa, odmówił wnioskodawcy umorzenia należności powstałych: 1) z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ww. ustawy, 2) z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 3) z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia określone w art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem, organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy ( należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ww. ustawy, z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym) w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ pierwszej instancji dalej wskazał, że z informacji Komornika Sądowego M. C. z dnia [...] lutego 2016 r. wynika, że egzekucja nie była skuteczna przez okres wskazany w art. 30 ust. 1 ustawy, gdyż była niesystematyczna oraz nie pokrywała miesięcznych zobowiązań alimentacyjnych dłużnika wobec osoby uprawnionej. Organ w uzasadnieniu decyzji poinformował wnioskodawcę, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ wierzyciela, którym zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. W tej sytuacji wnioskodawca powinien skierować odrębny wniosek o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przepisy art. 30 ust. 2 ustawy do Burmistrza Miasta i Gminy S., ponieważ ten organ wypłacał świadczenia osobie uprawnionej. W odwołaniu od powyższej decyzji W. F. wniósł o jej zmianę i umorzenie w całości zobowiązania z uwagi na złą sytuację materialną, przewlekłe choroby, słuszny interes obywatela i zasady współżycia społecznego. Odwołujący wskazał nadto, że organ pierwszej instancji winien zastosować art. 68 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1i1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W oparciu o art. 27 ust. 7a powyższej ustawy organ właściwy wierzyciela przekazuje organowi właściwemu dłużnika informacje o zobowiązaniach wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2. W przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie W. F. dotyczył zaległości z tytułu świadczeń wypłacanych przez zlikwidowany Fundusz Alimentacyjny ZUS, zaliczek alimentacyjnych wypłacanych w oparciu o ustawę z dnia [...] kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz wypłacanych obecnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pismo wnioskodawcy z dnia [...] stycznia 2016 r.). Podstawą działania organu pierwszej instancji był art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w myśl którego organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ odwoławczy dalej podał, że art. 28 ust. 1 ustawy wymienia jakie rodzaje należności można umorzyć w oparciu o art. 30 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem, w okresie w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia [...] kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia [...] lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia – po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.pc., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. Organ dalej wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 9) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pod pojęciem "organ właściwy dłużnika" – należy rozumieć wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego; natomiast "organ właściwy wierzyciela" – oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (art. 2 pkt 10). W związku z powyższym, wniosek o umorzenie zaległości W. F. został przekazany do OPS we W., jako właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Egzekucja zaległych należności alimentacyjnych realizowana jest na rzecz A. F., zamieszkałej w S.. Zdaniem organu odwoławczego, skoro zaległość skarżącego stanowią należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w różnych okresach, brak było podstaw do analizowania sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, która jest brana pod uwagę w przypadku zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy. W aktach sprawy znajdują się wyjaśnienia komornika (pismo z dnia 1.02.2016 roku) dotyczące wysokości dokonanych przez komornika wpłat z tytułu zajęcia komorniczego, które uzasadniają wydanie decyzji odmawiającej umorzenia zaległości alimentacyjnych. Zatem w ramach niniejszego postępowania organ pierwszej instancji nie mógł się odnieść do sytuacji majątkowej czy zdrowotnej skarżącego, bowiem na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów to organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi W. F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, podkreślając swoją sytuację zdrowotną i majątkową, które uniemożliwiają mu podjęcie pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącego, należności alimentacyjne winny być umorzone na podstawie art. 68 § 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. 2016, poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przytoczonych przepisów wynika, że sąd administracyjny nie orzeka merytorycznie, lecz kontroluje legalność działania organów administracji. Już tylko tego powodu prośba skarżącego, aby Sąd umorzył przedmiotowe zadłużenie nie może odnieść skutku. Natomiast Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie swoich uprawnień, a więc na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] lutego 2016 r. o odmowie umorzenia skarżącemu zadłużenia alimentacyjnego powstałego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez organ pierwszej instancji po przekazaniu mu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. pisma skarżącego z dnia [...] listopada 2015 r. W piśmie tym skarżący podnosił, że organ właściwy dla dłużnika alimentacyjnego winien umorzyć jego należności alimentacyjne, zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy organem właściwym dłużnika jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego, zamieszkałego we W. był Burmistrz Miasta i Gminy W.. Bezsporna w sprawie jest okoliczność, iż niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Natomiast z pisma komornika sądowego z dnia 1 lutego 2016 r., którego treści skarżący nie kwestionował, jednoznacznie wynika, że w kwoty wyegzekwowane od skarżącego w ostatnich 7 latach w toku postępowania egzekucyjnego nie spełniają kryterium wymaganego do zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy. Sytuacja majątkowa lub zdrowotna dłużnika alimentacyjnego brana jest pod uwagę w przypadku zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy, bowiem wtedy organ właściwy wierzyciela (ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej – art. 2 pkt 10 ustawy) może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W niniejszej sprawie egzekucja zaległych należności alimentacyjnych jest realizowana na rzecz A. F., zamieszkałej w S., a zatem Burmistrz Miasta i Gminy W. nie mógł zastosować art. 30 ust. 2 ustawy. Należy zauważyć, że organ pierwszej instancji pouczył skarżącego o treści art. 30 ust. 2 ustawy i o możliwości złożenia wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych na tej podstawie do właściwego organu. Zastosowania w niniejszej sprawie nie mogły też znaleźć, wbrew twierdzeniom skarżącego, przepisy art. 68 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r., tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), bowiem w niniejszej sprawie nie orzekał likwidator funduszu alimentacyjnego. Należy zauważyć, że od decyzji likwidatora przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zatem organy prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prawidłowo przeprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.