II SA/Po 604/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2022r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Wójt Gminy C. (dalej Wójt) decyzją z dnia 22 października 2021 r., nr SŚPS - 4022 - 1177 - 2762 /2021, działając na podstawie: art. 61, art. 104 ust. 4, art. 110 ust. 7, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., 1876 ze zm. dalej u.p.s.) w związku z art. 104 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) w związku z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358) orzekł o: 1. ustaleniu, że łączna odpłatność J. K. za pobyt ojca W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. (dalej: DPS) w okresie od 01.07.2020 r. do 30.06.2021 r., ustalona decyzją GOPS [...] z dnia 18.11.2008 r. i następnie zmienioną decyzją [...] z dnia 07.06.2021 r., wynosi [...] zł (12 m-cy x [...] zł). 2. odstąpieniu od żądania zwrotu części należności tj. kwoty w wysokości [...] zł. 3. rozłożeniu pozostałej części należności w wysokości [...] zł na 15 rat po [...] zł miesięcznie. Organ określił, że płatności należy wnosić od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja uprawomocni się, do dnia 15-go każdego miesiąca. Opłaty należy wpłacać na wskazany w decyzji rachunek bankowy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 06 czerwca 2021 r. została wydana decyzja nr [...] ustalająca odpłatność J. K. (dalej jako skarżący lub strona) za pobyt ojca W. K. w DPS począwszy od 01 lipca 2020 r. - w wysokości [...] zł miesięcznie. W dniu 28 czerwca 2021 r. skarżący, powołując się na art. 64 u.p.s., zwrócił się z wnioskiem o całkowite zwolnienie z ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W związku z powyższym w dniu 01 lipca 2021 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne i w tym samym dniu organ wystosował do MOPR w P., Filia [...], wniosek o udostępnienie danych z prośbą o przeprowadzenie ze skarżącym wywiadu część I, a także ustalenie jego aktualnej sytuacji. W dniu 22 września 2021 r. wpłynął do organu wywiad środowiskowy. Po przeanalizowaniu dokumentów ustalono, iż zaświadczenie skarżącego wystawione przez pracodawcę za miesiąc czerwiec 2021 r. zostało wystawione błędnie. Równocześnie stwierdzono potrzebę pozyskania zaświadczenia o zarobkach za miesiąc maj 2021 r. W dniu 28 września 2021 r. do pracodawcy strony wystosowano wniosek o udostępnienie danych w celu pozyskania zaświadczenia za maj 2021 r. oraz wyjaśnienia kwoty zarobków za czerwiec 2021 r. W związku z powyższym stronę zawiadomiono o przedłużeniu postępowania do dnia 01 listopada 2021 r. Jednocześnie analizując informacje zawarte w otrzymanym wywiadzie środowiskowym, w dniu 23 września 2021 r. zostało wydane zawiadomienie o wszczęciu, postępowania z urzędu w sprawie zmiany aktualnej odpłatności za pobyt ojca W. K. w DPS. W dniu 08 października 2021 r. do organu wpłynęła informacja o wysokości wynagrodzenia J. K. za maj 2021 r. i wyjaśnienie kwoty wynagrodzenia za czerwiec 2021 r. W tym samym dniu, na pisemną prośbę pracownika socjalnego, wpłynęło oświadczenie złożone przez Pana K. o wysokości dochodu osiągniętego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za maj 2021 r. Na podstawie pozyskanych dokumentów ustalono, iż dochód osoby zobowiązanej do odpłatności w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zwolnienie z odpłatności, tj. w maju 2021 r., wynosił [...] zł ([...] zł wynagrodzenie za pracę pomniejszone o płacone alimenty w wys. [...] zł, brak dochodu z działalności gospodarczej) i przekraczał dochód dla osoby samotnie gospodarującej ustalony zgodnie z art. 8 pkt 1 ust. 1 u.p.s.- [...] zł. Wójt wskazał, że w przypadku skarżącego nie występują przesłanki do całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS. W ocenie organu skarżący, który jest osobą zdrową - nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, łącząc pracę zarobkową na etat z prowadzeniem działalności gospodarczej ([...]), posiada własne możliwości, by poprawić swoją sytuację finansową i partycypować w kosztach utrzymania ojca w DPS. Z oświadczeń składanych przez stronę wynika, iż z prowadzonej działalności nie osiąga żadnych dochodów, natomiast ponosi znaczne wydatki związane z jej prowadzeniem - opłata leasingu w skali miesiąca [...] zł. Organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem WSA w Olsztynie z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. II SA/Ol [...]) wola ponoszenia nakładów na prowadzoną działalność gospodarczą nie może zniweczyć obowiązku alimentacyjnego względem członków rodziny. Natomiast na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Wójt postanowił, biorąc pod uwagę oświadczenia strony dotyczące jego sytuacji dochodowej, zwolnić J. K. częściowo z odpłatności za pobyt ojca w DPS, tj. w kwocie [...]zł. Pozostałą część ustalonej należności w wysokości [...] zł, rozłożono na 15 rat po [...] zł. J. K. wniósł odwołanie od decyzji Wójta z dnia 22 października 2021 r. wskazując, iż nie jest w stanie spłacić zaległości za pobyt ojca w DPS. Skarżący zarzucił organowi I instancji błędne ustalenia w zakresie jego sytuacji materialnej oraz nieuwzględnienie faktu, iż z powodu pandemii nie osiągał dodatkowego dochodu z tytułu działalności gospodarczej ([...]). Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 64 u.p.s. w związku z 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że W. K. został skierowany do DPS w P. na podstawie decyzji z dnia 18 listopada 2008 r. nr GOPS [...]. J. K. jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje miesięczny dochód z wynagrodzenia w Prokuraturze [...] w P. w wysokości [...] zł. Od dochodu odjęto należności z tytułu alimentów w wysokości [...] zł. Z uwagi na zmniejszenie dochodu skarżącego organ pomocy społecznej rozpatrzył wniosek J. K. o zwolnienie z opłat. Kolegium zwróciło uwagę, iż decyzją z dnia 27 października 2021 roku, nr [...], Wójt Gminy C. uchylił z dniem 1 lipca 2021 roku swoją wcześniejszą decyzję z dnia 7 czerwca 2021 roku nr [...] ustalającą Panu J. K. opłatę za pobyt ojca w DPS z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej skarżącego. Niemniej jednak do opłacenia pozostały należności za wcześniejsze okresy pobytu W. K. w DPS. Kolegium podniosło, że decyzja wydawana w trybie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, zatem organ nie ma obowiązku przychylać się do każdej prośby wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Wójt postanowił uwzględnić wniosek skarżącego w części i zwolnić go częściowo z zaległych opłat, tj. na kwotę [...]zł, a pozostają kwotę zaległości rozłożył na raty. Zwrócono uwagę, że skarżący od miesiąca lipca 2021 r. nie ma orzeczonych opłat bieżących z tytułu pobytu ojca w DPS, bowiem jego dochód wynosi poniżej 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, a zmniejszenie jego dochodu wynika z ogólnej sytuacji w kraju związanej z pandemią COVID- 19, nie jest więc spowodowane złym stanem zdrowia czy innymi (poza alimentami) obciążeniami dochodu. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji zasługuje na aprobatę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. K. podał, że nie stać go na opłacanie pobytu ojca w DPS, niejednokrotnie był wzywany do przedstawienia swoich zarobków oraz raz na pół roku przeprowadzano z nim wywiad środowiskowy. Za każdym razem wykazywał brak możliwości płacenia za ojca, lecz organ nie przyjmował do wiadomości, że posiada inne zobowiązania (kredyty, opłaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej). Podkreślił, że nie jest w stanie spłacić zaległości w kwocie [...]zł,. Skarżący podał, że jego ojciec wziął ślub więc istnieje prawdopodobieństwo, że nie będzie potrzebował całodobowej opieki pielęgniarskiej, skoro może mieszkać w mieszkaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja w wydana po rozpatrzeniu wniosku J. K. o zwolnienie go od ponoszenia opłat za pobyt ojca W. K. w Domu Pomocy Społecznej w P. za okres od 01 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. Organ I instancji w decyzji z dnia 22 października 2021 r. ([...]), określił, że łączna odpłatność J. K. za ten okres wynosi [...] zł (12 m-cy x [...] zł), odstąpił od żądania zwrotu części należności - tj. kwoty w wysokości [...] zł oraz rozłożył pozostałą część należności w wysokości [...] zł na 15 rat, po [...] zł miesięcznie. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez SKO w P. zaskarżoną decyzją z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...]. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 64 u.p.s. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji) osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Z kolei art. 64a u.p.s. zawiera unormowanie szczególne, wprowadzające wyjątek od zasady obowiązku ponoszenia kosztów pensjonariusza DPS przez jego małżonka i krewnych. Zgodnie z tym przepisem osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Takie brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku dysponowania przez zobowiązanego do ponoszenia opłaty jednym z ww. orzeczeń, ustawodawca nie pozostawił swobody działania organom rozstrzygającym, zwalniając taką osobę obligatoryjnie z obowiązku ponoszenia opłat. Należy wobec tego wskazać, że skarżący wymaganego brzmieniem art. 64a ustawy dowodu w formie orzeczenia sądowego nie przedstawił. W tej sytuacji nie było podstaw do obligatoryjnego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego ojca w DPS. Zasadnie organy rozważyły wniosek skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 64 u.p.s. Przepis ten jest podstawą rozstrzygania przez właściwe w sprawie organy w ramach tak zwanego "uznania administracyjnego". Istota tej konstrukcji polega na tym, że organ administracji publicznej zachowuje - w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa materialnego oraz ratio legis upoważnienia ustawowego do takiego działania - swobodę w zakresie wyboru kierunku podejmowanego rozstrzygnięcia. Zaakcentować przy tym wypada, że sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona tylko do zbadania, czy organ w pełni wyjaśnił całokształt okoliczności stanu faktycznego i czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia przez organ granic swobodnego uznania. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s., jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego (tzn. wyborem kierunku rozstrzygnięcia), lecz także z upoważnieniem do swobodnej, zgodnej z regułą art. 80 k.p.a., oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności: związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 września 2022 r. sygn. IV SA/Po 475/22, CBOSA). W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy, sytuacja skarżącego wymagała rozważenia w kontekście przesłanki wymienionej w art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. istnienia "uzasadnionych okoliczności". Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2019 r. (sygn. akt I OSK 1861/19 – dostępnym w CBOSA), pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w art. 64 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo, co oznacza, że również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia skarżącego z całkowitego ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, nie naruszyły uznania administracyjnego. Z treści decyzji wynika, że ustalona została łączna odpłatność za pobyt W. K. w DPS za okres 01 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości [...] zł. Organ zdecydował się odstąpić od żądania całości kwoty, zwalniając skarżącego co do kwoty [...]zł. Pozostałą należność w wysokości [...] zł rozłożono na 15 rat miesięcznych, w wysokości po [...] zł. Powyższe było zaś wynikiem przeanalizowania przez organ sytuacji skarżącego, który wskazywał, że ma również inne zobowiązania, a przez pandemię jego sytuacja finansowa pogorszyła się. Organ ustalił, że skarżący jest osobą rozwiedzioną, mieszka z matką i wujem w domu "po dziadkach" (zob. karta wywiadu środowiskowego). Utrzymuje się z wynagrodzenia uzyskiwanego za pracę w charakterze kierowcy w Prokuraturze [...] w P.. Część wynagrodzenia za pracę skarżącego jest przeznaczana na zapłatę alimentów. Skarżący prowadzi też własną działalność gospodarczą (kierowca [...]) lecz wskazywał, iż nie przynosi ona dochodów. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i kompletny. Został przeprowadzony wywiad środowiskowy, który pozwolił na ustalenie aktualnej sytuacji skarżącego. Organ dysponował również innymi dowodami w postaci informacji na temat zarobków skarżącego w Prokuraturze oraz oświadczenia skarżącego co do wysokości dochodów z działalności gospodarczej. Mając tak zakreślony obraz sytuacji życiowej i finansowej skarżącego organ doszedł do przekonania, iż możliwe jest zwolnienie go z części należności (w 1/3), uznając jednocześnie, że co do pozostałej kwoty jest on w stanie spłacać ją w 15 miesięcznych ratach. Organ odwołał się przy tym do kryterium dochodowego wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi aktualnie 701 zł. Miesięczne zarobki skarżącego przekraczają tę kwotę. Zamieszkując wspólnie w domu z matką i wujem skarżący ponosi jedynie część bieżących kosztów na mieszkanie - jak podał to kwota ok. [...] zł miesięcznie. Po pomniejszeniu dochodu o obciążające go alimenty ([...] zł) skarżący dysponuje kwotą ok. [...] zł miesięcznie. Organy uznały również, że brak przychodów z działalności gospodarczej, w sytuacji gdy jest to praca dodatkowa, nie niweczy obowiązku alimentacyjnego skarżącego względem ojca w całości. Okoliczność ta wpłynęła natomiast na obniżenie kwoty zaległości, której organ dochodzi. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wystarczająco zindywidualizowanymi przesłankami. Zaskarżona w sprawie decyzja, jak i poprzedzająca ja decyzja Wójta Gminy C. nie naruszają więc przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi organ wnikliwie przeanalizował sytuację skarżącego, lecz nie stwierdził przesłanek do całkowitego zwolnienia go z ponoszenia opłaty. Ponadto okoliczność wstąpienia ojca skarżącego w związek małżeński pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie bowiem decyzja ta dotyczy zaległych należności za okres od 01 lipca 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, na które została skierowana zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 10 maja 2022 r. (k. nr [...] akt sąd.).