II SA/Po 607/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 3, art. 8 ust. 1, 3 i 4, art. 14, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej: "u.p.s.") w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), § 2 pkt 4 i 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówił E. K. udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie kosztów prowadzenia rachnuku bankowego oraz ubezpieczenia mieszkania. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2014 r. E. K. wystąpił o przyznanie mu przedmiotowego wsparcia finansowego. W wyniku przeprowadzonego w tej samej dacie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, jest bierny zawodowo; nie pracuje i nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. Organ I instancji przyznał skarżącemu pomoc finansową w postaci ustalenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni. W okresie poprzedzającym złożenie wniosku E. K. otrzymywał zasiłek okresowym w kwocie 274 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 219,67 zł, co łącznie daje kwotę 493,67 zł. Tym samym skarżący nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi 542 zł na osobę miesięcznie. Prezydent Miasta P. podkreślił, że celem pomocy społecznej jest zabezpieczenie niezbędnych potrzeb bytowych. W tym pojęciu nie mieszczą się natomiast potrzeby zgłoszone przez skarżącego, tj. pokrycie kosztów obsługi rachunku bankowego oraz opłaty za ubezpieczenie mieszkania. Organ I instancji wskazał zarazem, że pomoc społeczna nie ma charakteru obligatoryjnego i w jej ramach nie ma możliwości zabezpieczenia wszystkich zgłaszanych potrzeb. Tym bardziej, że E. K. nie wnioskował we wcześniejszych okresach o przyznanie środków pieniężnych na pokrycie tych potrzeb, ponosząc wymienione koszty we własnym zakresie. Z uwagi na brak zmiany w sytuacji majątkowej skarżącego również obecnie nie zachodzą podstawy do finansowania kosztów obsługi rachunku bankowego oraz kosztów opłaty za ubezpieczenie mieszkania. Zwłaszcza, że skarżący korzysta już m.in. z zasiłku okresowego przyznanego na okres od dnia [...] stycznia 2015 r. do dnia [...] kwietnia 2015 r. w wysokości 291 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. E. K. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r., wskazując, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na mocy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. a powołanego rozporządzenia utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy, podzielając w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wyjaśniło zarazem, że skarżący osiąga miesięcznie dochód w wysokości 493,67 zł. Może on zatem samodzielnie ponosić koszty związane z prowadzeniem rachunku bankowego i koszty użytkowania karty płatniczej, wynoszące 11,06 zł miesięcznie. Ponadto ponoszenie wspomnianych opłat, jak i pokrycie kosztów ubezpieczenia mieszkania nie stanowi w świetle art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. niezbędnej potrzeby bytowej, a jej poniesienie przez organ pomocy społecznej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami pomocy społecznej z art. 2-4 u.p.s. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. E. K. zaskarżył powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując, że nie jest zadowolony z wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Na wstępie trzeba zauważyć, że w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2015 r., E. K. wniósł o przyznanie mu środków finansowych na pokrycie opłat związanych z prowadzeniem rachunku bankowego w wysokości 11,06 zł oraz na pokrycie opłaty za ubezpieczenie mieszkania (k. 16 akt adm. organu I instancji). Ponadto pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. skarżący podtrzymał swoją prośbę o pokrycie opłaty za prowadzenie rachunku bankowego w wysokości 11,06 zł (k. 2 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także pogrzebu. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcia odpowiadały prawu, choć argumentacja zaprezentowana w nich częściowo mogła budzić pewne wątpliwości. Zastrzeżenia te nie miały jednak istotnego wpływu na wynik postępowania, wobec czego nie uzasadniały także wyeliminowania kontrolowanych aktów administracyjnych z obrotu prawnego. Na początku rozważań należy wskazać, że skarżący jest osobą prowadzącą samodzielnie gospodarstwo, co zostało ustalone w trakcie wspomnianego rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] stycznia 2015 r. Jak wynika z kolei z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje co do zasady osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 542 zł. Według protokołu wymienionego rodzinnego wywiadu środowiskowego E. K. osiąga miesięcznie dochód w wysokości 219,67 zł, na co składa się kwota przyznanego mu dodatku mieszkaniowego. W decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Prezydent Miasta P. zaliczył do dochodu skarżącego dodatkowo kwotę 274 zł tytułem zasiłku okresowego (k. 32-33 akt adm. organu I instancji). Wprawdzie decyzja, na mocy której zostało przyznane to ostatnie świadczenie pieniężne, nie znajduje się w aktach sprawy, niemniej okoliczność tę należy uznać za bezsporną, ponieważ nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Skarżący nie przekroczył zatem kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Trafnie jednak organy administracji publicznej podnosiły, że spełnienie powyższego wymogu nie jest równoznaczne z przyznaniem omawianego świadczenia pieniężnego. Ustawodawca używa bowiem w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może", pozostawiając tym samym organom pomocy społecznej pewien luz decyzyjny co do wydanego rozstrzygnięcia. Decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego ma bowiem charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że organy administracji publicznej mogą działać w takim przypadku zupełnie dowolnie. Pozostawienie rozstrzygnięcia uznaniu wymienionych organów wiąże się bowiem z obowiązkiem dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przekonującego uzasadnienia zajętego przez siebie stanowiska. Dopiero wtedy organy administracji publicznej zostają zwolnione z zarzutu arbitralności wydanej przez nie decyzji administracyjnej. Oceniając z tej perspektywy zaskarżone orzeczenia, należy zgodzić się, że pokrycie kosztów ubezpieczenia mieszkania nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 u.p.s. Taka opłata nie została wyraźnie wskazana w przykładowym wyliczeniu potrzeb w art. 39 ust. 2 u.p.s., ani nie nawiązuje do żadnej z potrzeb tam wymienionych. Ponadto trudno przyjąć, że pokrycie powyższych kosztów ma charakter niezbędny. Ustawodawca nie nakłada bowiem w tym przypadku obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia mieszkania. Przeciwnie, taki kontrakt ma charakter fakultatywny i zawierany jest w ramach nadwyżki finansowej nad kosztami zwykłego, codziennego utrzymania się. W konsekwencji wspomniana opłata na ubezpieczenie mieszkania zmierza do zaspokojenia dodatkowej potrzeby, a nie potrzeby niezbędnej. Nie może więc być ona zatem zaspokojona w ramach instytucji zasiłku celowego. Organy administracji publicznej podobnie oceniły drugą potrzebę zgłoszoną przez skarżącego, dotyczącą pokrycia kosztów rachunku bankowego. Pogląd ten może jednak budzić pewne wątpliwości. Można wprawdzie ogólnie założyć, że posiadanie rachunku bankowego i ponoszenie związanych z tym opłat stanowi realizację dodatkowej potrzeby bytowej, a nie potrzeby o niezbędnym, podstawowym znaczeniu. Niemniej należy mieć również na uwadze, że w rozpatrywanej sprawie skarżący został zmuszony do założenia rachunku bankowego z uwagi na brak możliwości pobrania środków pieniężnych przyznawanych mu z pomocy społecznej w formie gotówkowej. Tym samym de facto został na niego obiektywnie nałożony obowiązek posiadania wspomnianego rachunku przez organy pomocy społecznej, wobec czego w tym przypadku opłaty wnoszone na rzecz banku mogłyby podlegać zwrotowi w ramach przepisów o zasiłku celowym. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że rozważana opłata wynosi 11,06 zł miesięcznie. Jednocześnie w decyzji z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr SKO.PS.404.M.236.2015, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wyjaśniło, że E. K. w dniu [...] kwietnia 2015 r. podpisał z Prezydentem Miasta P. umowę o korzystanie z karty przedpłaconej, przy czym należy zaznaczyć, że koszt obsługi tej karty i koszt obsługi związanego z nią rachunku bankowego ponosi organ I instancji (k. 9-10 akt adm. organu II instancji). Tym samym deklarowana przez skarżącego potrzeba pokrycia opłat z tytułu prowadzenia rachunku bankowego miała jedynie charakter przejściowy, a nie trwały. Konsekwentnie powinien on zatem obecnie pokryć skumulowane opłaty za okres nie więcej niż trzech miesięcy (od stycznia 2015 r. do marca 2015 r.). Uwzględniając wysokość rozważanej opłaty, należy przyjąć, że jest to kwota, którą E. K. może uiścić w ramach środków pieniężnych, jakimi samodzielnie dysponuje, bez istotnego uszczerbku dla swojego utrzymania. Dlatego też, mimo częściowo odmiennego uzasadnienia, stanowisko organów administracji publicznej okazało się jednak trafne. Takie stanowisko pozostaje w zgodzie z ogólnym założeniem pomocniczości omawianej formy wsparcia ze środków publicznych. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podsumowując, organy administracji publicznej słusznie przyjęły, że opłaty za ubezpieczenie mieszkania nie stanowią potrzeby podlegającej zaspokojeniu w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s. Należy ponadto uznać, że skarżący mógł samemu pokryć koszty związane z prowadzeniem rachunku bankowego bez uszczerbku dla swojego utrzymania. Tym samym również powyższa potrzeba nie podlegała zaspokojeniu poprzez przyznanie zasiłku celowego. Konsekwentnie stanowisko organów pomocy społecznej należy uznać za poprawne i odpowiadające prawu. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 z późn. zm.).