II SA/Po 608/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2010 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Podrazik /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ W. Batorowicz Sygn. akt II SA/Po 608 /10 UZASADNIENIE Burmistrz Miasta K. decyzją z dnia (...) kwietnia 2010 r. Nr (...), na podstawie art. 30 ust.1 i ust. 2 pkt 1, ust. 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), w rozpatrzeniu wniosku W. D., orzekł o odmowie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od (...).04.2009 r. do (...).05.2009 r. w łącznej kwocie (...) zł (pkt 1 decyzji) oraz rozłożył płatność tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami na 2 raty, płatnych w ten sposób, że pierwsza rata w wysokości (...) zł płatna w terminie do (...).05.2010 r. a druga w terminie do (...).06.2010 r. (pkt 2 decyzji). W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż decyzją z dnia (...) października 2009 r. nr (...) Burmistrz Miasta K. orzekł, że przedmiotowe świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi. Odwołanie od decyzji złożyła W. D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W. D. zaskarżyła powyższą decyzję do tut. Sądu. Burmistrz Miasta K. w dalszej kolejności wyjaśnił, iż w trakcie składania odwołania W. D. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wniosek ten został ponowiony w dniu (...) listopada 2009 r. i podlegał rozpoznaniu, gdy decyzja z dnia (...) października 2009 r. stała się ostateczną. Zdaniem organu sytuacja dochodowa rodziny nie uprawnia do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Wskazano, iż kierując się wskazaniami organu II instancji, w dniu (...).04.2010 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Ustalono, że W. D. mieszka w budynku socjalnym, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką W. będącą osoba niepełnosprawną, z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności. W. D. pozostaje pod stałą kontrolą alergologa, u którego jest leczona prywatnie od grudnia 2009 r. – koszt wizyty (...) zł. Jest nadto leczona na astmę oskrzelowa w ramach umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia, a w związku z wadą wrodzoną kończyn zostanie latem poddana kolejnej operacji w szpitalu ortopedycznym, a następnie rehabilitacji. Córka W. obecnie jest uczniem klasy maturalnej, jej nauka wymaga korzystania z internetu, którego koszt wynosi (...) zł miesięcznie. Na miesięczne wydatki rodziny składają się wydatki na wodę, energię, czynsz, Internet, wizyty u lekarza alergologa, spłata rat za meble. W okresie od października 2009 r. do lutego 2010 r. strona zakupiła leki na recepty, których wartość wyniosła (...) zł, oraz poza receptami leki na kwotę (...) zł. Koszty utrzymania telefonów komórkowych wynoszą miesięcznie (...) zł, wydatki na środki czystości ok. (...) zł miesięcznie, na zakup żywności (...) zł. Wszystkie miesięczne wydatki rodziny zamykają się kwotą (...) zł. Dochodem rodziny jest renta rodzinna w kwocie (...) zł, świadczenie pielęgnacyjne w kwocie (...) zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie (...) zł. Łączna wysokość dochodu wynosi (...) zł miesięcznie, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód w wysokości (...) zł. Rodzina funkcjonuje prawidłowo, a jedyną dysfunkcją jest niepełnosprawność córki W. Zdaniem organu w tej sytuacji brak podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, bowiem sytuacja materialna i dochodowa rodziny nie jest zła. Nadto w marcu 2010 r. pracownicy Miejskiego Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej zakończyli remont łazienki w mieszkaniu strony. Orzekając o rozłożeniu kwoty (...) zł na raty organ uwzględnił, iż odrębnymi decyzjami W. D. została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwotach (...) zł oraz (...) zł. Także w wydanych decyzjach dotyczących powyższych kwot orzeczono o rozłożeniu ich płatności na raty, przy czym terminy spłat poszczególnych rat orzeczonych trzema decyzjami skorelowano w ten sposób, że miesięcznie spłacie podlega jedna rata, orzeczona jedną decyzją. W konsekwencji przyjętego rozwiązania sytuacja rodziny nie ulegnie pogorszeniu. Organ wskazał ponadto, iż odsetki są naliczane zgodnie z art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W. D. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia i umorzenia kwoty (...) zł. Podniosła, że nie czuje się winna zaistniałej sytuacji, bowiem w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia decyzji, ZUS o przyznaniu córce renty rodzinnej nie mogła przedłożyć, albowiem wydana została dopiero (...) maja 2009 r., a doręczona kilka dni później. Otrzymane na mocy decyzji Burmistrza pieniądze wydatkowała w dobrej wierze i nie powinna być zobowiązana do ich zwrotu. Podniosła również, że kwota, do której zwrotu została zobowiązana, jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania rodziny, w związku z leczeniem córki i planowaną operacją. Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił również bezrobocia w jej rodzinie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) czerwca 2010 r. Nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w zakresie punktu 2 i orzekło o rozłożeniu na raty kwoty (...) zł z ustawowymi odsetkami w ten sposób, że 1 rata płatna w terminie do (...) lipca 2010 r. w wysokości (...) zł z ustawowymi odsetki liczonymi od dnia (...) maja 2009 r. do dnia zapłaty, 2 rata płatna w terminie do dnia (...) czerwca 2010 r. z ustawowymi odsetki liczonymi od dnia (...) maja 2009 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należnych kwot organ I instancji działa w granicach uznania administracyjnego, co uprawnia do samodzielnego decydowania, czy nienależnie pobrane świadczenie umorzyć, rozłożyć na raty, czy jedynie odroczyć termin jego płatności. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i na tej podstawie wydał decyzję, którą w sposób prawidłowy uzasadnił. Podzielając argumentację przytoczoną w zaskarżonej decyzji Kolegium stwierdziło, iż przyjęty sposób płatności należności nie spowoduje pogorszenia sytuacji materialnej rodziny skarżącej, której dochody są powyżej granicy minimum egzystencji. Kolegium wyjaśniło, iż dokonało zmiany terminów płatności rat z uwagi na możliwość zaskarżenia decyzji organu I instancji. W takiej sytuacji realizacja obowiązku w terminach określonych w tej decyzji byłaby niemożliwa. W. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję, powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Do skargi załączyła kserokopie dowodu spłaty rat za meble w kwocie (...) zł miesięcznie, faktur i rachunków, które musiała opłacić, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, z którego wynika, że jej druga córka I. D., zamieszkała przy ul. (...) w K., jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje; Skarga okazała się zasadna, lecz z innych przyczyn, aniżeli podniesiono w jej treści. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanego aktu). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a także stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa przepis art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej :kpa). Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydawanej w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. W rozpatrywanym przypadku powyższych wymogów organ nie dopełnił, bowiem w sentencji i uzasadnieniu decyzji jedynie wskazał, iż jakiego dnia odsetki są naliczane oraz określił, że naliczane są do dnia zapłaty. Powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem w uzasadnieniach decyzji wydanych w obu instancjach organy wykazywały, iż przyjęty w decyzjach sposób rozłożenia na raty należności nie pogorszy sytuacji materialnej rodziny skarżącej. Tymczasem w świetle pominięcia kwot odsetek oceny takiej nie sposób przeprowadzić. Wobec zaistnienia wskazanych powyżej uchybień brak było możliwości dokonania przez Sąd szczegółowej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, albowiem wskazane powyżej braki dotyczące zebranego materiału dowodowego i kompletności uzasadnienia, uniemożliwiały sądowi merytoryczną kontrolę zaskarżonych decyzji, wydanych w obu instancjach, w konsekwencji już z tej przyczyny zaskarżone decyzje należało uchylić. Zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zadaniem sądu administracyjnego jest przy tym wyczerpująca ocena prawna zaskarżonej decyzji, a więc ustalenie czy również po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego, zaskarżona decyzja ma pozostać w obrocie prawnym. Sąd administracyjny jest obowiązany uchylić decyzję (postanowienie), jeżeli stwierdzi jedną z przesłanek wznowienia postępowania. W literaturze przedmiotu podkreśla się, iż każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego jest tożsama z "naruszeniem prawa", a zatem powinna być brana pod uwagę w toku sądowej kontroli decyzji (tak: T. Kiełkowski "Naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego jako przesłanka uchylenia decyzji przez sąd administracyjny", Przegląd Prawa Publicznego 2008, nr 4, s. 61). Autor uważa, że za przyjęciem, iż każda podstawa wznowienia postępowania administracyjnego może być przesłanką uchylenia decyzji przez sąd przemawia również to, że takie rozwiązanie przyspieszy i uprości osiągnięcie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej (tak: Naruszenie prawa..., s. 62). Zbliżone stanowisko zajmuje również J.P. Tarno (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, s. 360, 361). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę powyższe stanowisko podziela. W rozpatrywanym przypadku zaistniała przesłanka określona w art. 145 §1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej :kpa). Powołany przepis stanowi, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Pomiędzy decyzją organu administracji a inną decyzją lub orzeczeniem sądu musi istnieć związek przyczynowy, na który wskazuje zwrot "w oparciu" (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1982 r., II SA 6/82, ONSA 1982, nr 1, poz. 19: "Teza 3). Taki związek istnieje pomiędzy decyzją Burmistrza Miasta K. z dnia (...) października 2009 r., a decyzją tego organu z dnia (...) kwietnia 2010 r. Nr (...). Decyzją z dnia (...) października 2009 r., utrzymaną następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) grudnia 2009 r. Nr (...) orzeczono, iż świadczenia rodzinne – zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, wypłacone skarżącej na córkę Weronikę w okresie od (...).04.2009 r. do (...).05.2009 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. W następstwie tych decyzji oraz wniosku skarżącej o umorzenie należności doszło do wydania przez Burmistrza Miasta K. w dniu (...) kwietnia 2010 r. decyzji Nr (...) o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, za okres od (...).04.2009 r. do (...).05.2009 r. w łącznej kwocie (...) zł (pkt 1 decyzji) oraz rozłożeniu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami na dwie raty. Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż wyrokiem tut. Sądu z dnia 09 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Po 130/10 uchylona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) grudnia 2009 r. Nr (...) oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta K. z dnia (...) października 2009 r. nr (...), o uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane kwoty przedmiotowych świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od (...).04.2009 r. do (...).05.2009 r. Wskazany wyrok jest prawomocny, co Sąd stwierdził i ujawnił do protokołu przeprowadzonej w dniu 23 listopada 2010 r. rozprawy. Wobec powyższego uznać należało, iż spełnione zostały przesłanki do wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie w oparciu o wskazaną wyżej przesłankę wznowieniową z art. 145 §1 pkt 8 kpa. W sytuacji, gdy z obrotu prawnego została wyeliminowana decyzja o uznaniu pobranego świadczenia za nienależne, decyzja o odmowie umorzenia tych należności oraz o rozłożeniu ich na raty w obrocie prawnym nie może pozostawać, bowiem postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Stąd zaskarżone decyzje obu instancji także z tej przyczyny należało uchylić, zgodnie z zasadą słuszności i celowości. Natomiast odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał, że są one niezasadne. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego, przewidujących w rozpatrywanym przypadku uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, są obowiązane, zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Organy pomocy społecznej muszą bowiem gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób wymagających wsparcia, z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości społecznej. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji wykazały i w sposób wyczerpujący uzasadniły, z jakich przyczyn nie można było uwzględnić wniosku skarżącej o umorzenie należności. W sposób prawidłowy ustalono wydatki rodziny oraz osiągany miesięczny dochód. Stanowisko to Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela. W tym miejscu zauważyć należy, iż podnoszona w skardze okoliczność bezrobocia w rodzinie skarżącej nie ma wpływu na ustalenie jej miesięcznych dochodów i wydatków, bowiem druga córka skarżącej, której okoliczność ta dotyczy, zamieszkuje pod innym adresem i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W tych okolicznościach Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. b) i c) p.p.s.a. oraz art.134 tej ustawy orzekł, jak w pkt. I sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w pkt. II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 powołanej ustawy. /-/ E. Podrazik /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ W. Batorowicz