II SA/Po 612/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r. nr [...], w zakresie dotyczącym zasiłku celowego na naprawę lub zakup muszli ustępowej, naprawę lub zakup kaloryfera i zakup nowej kuchenki. II. w pozostałym zakresie skargę oddala. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w zakresie określonym w punkcie I sentencji. Decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 2 ust 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 106 ust,. 1 i 4m art., 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) odmówił przyznania G. M. zasiłku celowego na naprawę lub zakup telewizora, opłacenie rehabilitacji, opłacenie składki na związek głuchoniemych, na naprawę lub zakup muszli ustępowej, naprawę lub zakup kaloryfera, zakup nowej kuchenki i opłacenie zaległych wydatków za gaz. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że powyższe potrzeby skarżąca zgłosiła kolejno w pismach z dnia 31 sierpnia 2012 r., 3 września 2012 r., 11 września 2012 r. i 24 września 2012 r. W dniach 4 września 2012 r. i 24 września 2012 r. W toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że G. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest wyrejestrowana z Urzędu Prawy od dnia 12 sierpnia 2012 r., utrzymuje się głównie ze świadczeń z pomocy społecznej. Nie posiada ona swojego źródła dochodu. Do jej stałych wydatków należą opłaty za wodę – [...] zł, prąd – [...] zł (raz na 2 miesiące), wywóz śmieci – [...] zł miesięcznie, podatek od nieruchomości – [...] zł na kwartał i koszt zakupu leków. Analizując sytuację skarżącej, organ uznał, że spełnia ona wymóg kryterium dochodowego, a nadto jest osobą niepełnosprawną i pozostaje w ubóstwie. Prezydent Miasta P. wskazał przy tym, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter pomocniczy, wspierający osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do samodzielnego pozyskania środków materialnych. Organ nie kwestionuje przy tym konieczności wymiany lub naprawy muszli ustępowej oraz kaloryfera. Niemniej, skarżąca ma do dyspozycji drugie pięto domu, gdzie istnieją warunki umożliwiające prawidłową egzystencję, w tym korzystanie z ubikacji. Poza tym trudno jest orzec, czy kuchenka, muszla ustępowa i kaloryfer są rzeczywiście zepsute w sposób uniemożliwiający ich użytkowanie. Informacje udzielone w tej mierze przez skarżącą są bowiem subiektywne i nie mają żadnego oparcia w opinii fachowca. Dlatego też niezaspokojenie tych potrzeb nie będzie stanowiło zagrożenia dla dalszej egzystencji skarżącej. Odnosząc się do kwestii pokrycia kosztów rehabilitacji, organ wskazał na brak jakiegokolwiek skierowania, które potwierdzałoby konieczność udziału w tego typu zajęciach i zabiegach. Tymczasem skarżąca może korzystać z rehabilitacji w publicznych podmiotach leczniczych na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Brak wskazania lekarskiego uniemożliwia natomiast ustalenie, czy istnieją przeszkody do skorzystania z rehabilitacji poza prywatnymi placówkami. Ponadto organ wskazał, że G. M. nie współpracuje w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej Nie wykazuje ona zaangażowania w związku ze złożonym podaniem o pomoc na rehabilitację, cechuje ją postawa roszczeniowa, oczekuje, że sprawa zostanie załatwiona bez jej aktywnego udziału. Odnosząc się do kwestii pokrycia kosztów zakupu lub naprawy telewizora i opłacenia składek na związek głuchoniemych, organ uznał, że te potrzeby nie mają niezbędnego charakteru. W przypadku opłacenia zaległej należności za gaz, organ wskazał z kolei, że należność ta powstała w latach 2005-2006, gdy skarżąca nie korzystała jeszcze z pomocy społecznej. Opłacenie zaległych wydatków i kosztów sądowych w wysokości [...] zł z tego tytułu nie stanowi ponadto niezbędnej potrzeby. Pismem z dnia 11 października 2012 r. G. M. odwołała się od powyższej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organom pomocy społecznej nieprawidłowe działanie w toku postępowania oraz nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. W swoim wniosku z dnia 11 września 2012 r. skarżąca wskazała tylko, że po powrocie do domu zastała uszkodzony sanitariat, a sedes na piętrze "ruszał się". Lakoniczne informacje przekazane przez skarżącą oraz brak potwierdzenia uszkodzenia tych sprzętów nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie konieczności ich naprawy lub wymiany. Ponadto, z opisu wykrytych uszkodzeń nie wynika by uniemożliwiały one korzystanie z wymienionych sprzętów. Nie można także ustalić na podstawie opisu sposobu uszkodzenia kaloryfera, czy do takiego zdarzenia w ogóle doszło. Odnosząc się do kwestii zakupu lub naprawy kuchenki oraz telewizora organ zauważył, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 września 2012 r. G. M. oświadczyła, ze przyczyną awarii tych sprzętów była nagła zmiana napięcia prądu. Niemniej, z informacji pozyskanych w Biurze Obsługi Klienta Energetyki wynika, że skarżąca nie zgłaszała żadnej awarii, ostatnia interwencja pracowników ENEA miała miejsce w lutym 2012 r. i była związana z wymianą liczników. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że uszkodzenie powyższych sprzętów nastąpiło w okolicznościach wskazanych przez skarżącą, co z kolei uzasadnia odmowę przyznania pomocy społecznej na zaspokojenie wspomnianej potrzeby. Za niezbędną potrzebę nie można również uznać opłacenia składki za uczestnictwo w związku głuchoniemych. Z danych zebranych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca cierpi na dysfonię i nosi aparat słuchowy, co uzasadnia udział w związku głuchoniemych. Niemniej, z akt sprawy nie wynika, jak kształtuje się wysokość składki na związek głuchoniemych. Wedle informacji pozyskanych przez organ opłata ta wynosi [...] zł za pół roku i [...] zł za rok. Skarżąca, pobierając regularnie świadczenia z pomocy społecznej, może zatem samodzielnie pokryć te koszty, bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Analizując z kolei kwestię dofinansowania rehabilitacji G. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że skarżąca nie wykazała zasadności zaspokojenia takiej potrzeby. Tym bardziej, że w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 4 września 2012 r. została ona zobowiązana do dostarczenia skierowania na rehabilitację, czego jednak nie uczyniła. Skarżąca nie pozwoliła także na skserowanie posiadanych skierowań, ani nawet sporządzenie notatki o ich treści. Nie można zatem ustalić czy i jakie zajęcia rehabilitacyjne są niezbędne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło też podstaw do przyznania pomocy na opłacenie zaległości za gaz w kwocie [...]zł. O ile bowiem regulowanie bieżących rachunków za media może mieścić się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, o tyle trudno tak zakwalifikować spłatę zadłużenia za lata 2005-2006. Tym bardziej, że skarżąca nie podejmowała przez wszystkie te lata żadnych kroków w celu zmniejszenia zadłużenia. Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. G. M. zaskarżyła powyższa decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013 r. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organom administracji publicznej nieprawidłowe prowadzenie postępowania, polegające w szczególności na pomijaniu przedstawianych przez nią dokumentów oraz fałszowaniu rzeczywistości. Organy pomocy społecznej działają przy tym względem skarżącej w sposób nieprofesjonalny, uniemożliwiają jej rozwój, niszcząc jej stan zdrowia i zakłócając spokojne funkcjonowanie. Skarżąca zaznaczyła jednocześnie, że informowała wcześniej organ o swoim stanie zdrowia. Poza tym G. M. nie zgodziła się z zarzutem braku współdziałania z jej strony z organami administracji publicznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W toku rozprawy w dniu 25 lipca 2013 r. G. M. podtrzymała swoje stanowisko, wyrażone w skardze z dnia 29 kwietnia 2013 r. Skarżąca okazała zarazem szereg zaświadczeń lekarskich, wskazujących na korzystanie przez nią z zabiegów rehabilitacyjnych. Ponadto, legitymuje się ona także zaświadczeniem lekarskim zaliczającym ją do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności. G. M. zaznaczyła przy tym, że dotychczas korzystała z zabiegów rehabilitacyjnych nieodpłatnie w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Chciałaby jednak skorzystać z tych zabiegów w szerszym ilościowo zakresie, co jednak nie jest finansowane ze środków publicznych. Poza tym skarżąca wyjaśniła, że jest właścicielem domu jednorodzinnego, składającego się z parteru i piętra. Nie mieszka z dziećmi. Zamiast wadliwej kuchenki, kupiła nową – kuchenkę turystyczną dwupalnikową. W kwestii kaloryfera skarżąca wskazała, że kupiła dwa grzejniki, ale mają one połowę żeber starego kaloryfera. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się częściowo zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie trzeba zauważyć, że w dniach 31 sierpnia 2012 r., 3 września 2012 r., 11 września 2012 r. i 24 września 2012 r. G. M. zwróciła się o przyznanie jej świadczenia pieniężnego na zakup lub naprawę telewizora, muszli ustępowej, kaloryfera, zakup nowej kuchenki, a także o opłacenie rehabilitacji, składki na związek głuchoniemych i zaległych wydatków za gaz (k. 1-8 i 36-38 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz., U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ustawodawca nie definiuje wprawdzie pojęcia niezbędnej potrzeby życiowej, lecz niemniej wskazuje on, że ta forma wsparcia może być przyznana w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, Sąd uznał, że ustalenia poczynione przez organy administracji publicznej w zakresie przyznania zasiłku celowego na zakup lub naprawę muszli ustępowej, kaloryfera i nowej kuchenki okazały się niewystarczające do wydania negatywnej decyzji. W tej mierze trzeba bowiem zauważyć, że zarówno Prezydent Miasta P., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. konsekwentnie wskazywali, że okoliczności uszkodzenia wspomnianych sprzętów zostały przedstawione przez skarżącą w sposób nieprzekonujący, a ponadto G. M. nie przedłożyła żadnego dokumentu w postaci ekspertyzy lub opinii technicznej specjalisty, potwierdzającego konieczność naprawy lub wymiany wadliwych sprzętów. Z taka argumentacją nie można się jednak zdaniem Sądu zgodzić. Nałożenie bowiem na skarżącą obowiązku przedłożenia stosownej dokumentacji byłoby możliwe dopiero w razie braku innych możliwości pozyskania informacji o rzeczywistym stanie technicznym wymienionych sprzętów. Trzeba przy tym zauważyć, że weryfikacja usterek zgłaszanych przez skarżącą w postaci "ruszania się" muszli ustępowej, polania i spiłowania żebra kaloryfera oraz nieprawidłowego działania kuchenki gazowej nie wymagała co do zasady posiadania wiedzy specjalistycznej i mogła być dokonana przez pracowników organu I instancji w toku przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Tymczasem z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniach 24 września 2012 r. i 4 września 2012 r. nie wynika by zostały podjęte jakiekolwiek działania w celu zbadania zasadności żądań skarżącej (k. 20-23, 36-38 akt adm. organu I instancji). Obarczenie zatem G. M. negatywnymi konsekwencjami dowodowymi, związanymi z zastrzeżeniami organów co do rzeczywistego uszkodzenia opisanych urządzeń, należy uznać za przedwczesny. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) organy administracji publicznej stoją w toku postępowania na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uszczegółowieniem tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., wedle którego organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym w myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie ulega zatem wątpliwości, że w zakresie zakupu lub wymiany muszli ustępowej, kaloryfera i kuchenki gazowej powyższe wytyczne nie zostały zachowane w rozpatrywanej sprawie, co z kolei uzasadniało uchylenie zaskarżonych rozstrzygnięć. Natomiast w odniesieniu do pozostałych potrzeb zgłoszonych przez skarżącą, Sąd uznał, że stanowisko organów administracji publicznej okazało się poprawne. Niewątpliwie bowiem naprawa lub zakup telewizora nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej. Wydatek ten służby bowiem w istocie podniesieniu komfortu życia. Podobnie na uwzględnienie nie zasługiwał wniosek o uregulowanie zaległych należności za gaz, obejmujących także koszty sądowe. Trzeba bowiem zauważyć, że zaległość skarżącej powstała w okresie poprzedzającym korzystanie przez nią ze wsparcia ze strony organów pomocy społecznej. Ponadto, z uwagi na wysokość tego świadczenia ([...] zł), jak i jego charakter trudno jest uznać spłatę przedmiotowego zadłużenia za niezbędną potrzebę bytową. Odnosząc się do kwestii opłacenia składki na związek głuchoniemych, Sąd przychylił się do stanowiska organu II instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie bowiem zwróciło uwagę na niewskazanie przez skarżącą wysokości opłaty za udział we wspomnianej organizacji. Niemniej, z ustaleń poczynionych przez organ II instancji wynika, że opłata ta wynosi [...] zł za pół roku oraz [...] zł za cały rok. Tym samym koszt uczestnictwa w związku głuchoniemych nie jest znaczny i kształtuje się średnio na poziomie [...] zł na miesiąc. G. M. korzysta przy tym z różnych form wsparcia finansowego ze strony organów pomocy społecznej (zasiłek okresowy w wysokości [...] zł za okres VII-IX 2012 r., zasiłek celowy na żywność w wysokości [...] zł za okres VII-IX 2012 r., zasiłek celowy na zakup: leków w wysokości [...] zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r., znak [...], odzieży w kwocie [...] zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r., znak [...]; – k. 30, 29, 28, 9), a zatem powinna móc we własnym zakresie pokryć ten wydatek. Na uwzględnienie nie zasługiwał również wniosek skarżącej o sfinansowanie jej zabiegów rehabilitacyjnych. Organy administracji publicznej wskazywały w tej mierze konsekwentnie na nieprzedstawienie przez G. M. stosownego zaświadczenia lekarskiego, uzasadniającego korzystanie przez nią z rehabilitacji. Z kwestionariusz wywiadu środowiskowego z dnia 4 września 2012 r. wynika, że istotnie skarżąca została zobowiązana do przedłożenia skierowania na rehabilitację. G. M. nie zgodziła się przy tym na skserowanie wspomnianej dokumentacji, a notatkę sporządzoną przez pracownika organu I instancji zniszczyła. Niemniej, w toku rozprawy sądowej w dniu 25 lipca 2013 r. skarżąca okazała szereg dokumentów wskazujących na korzystanie przez nią m.in. w okresie od sierpnia do grudnia 2012 r. z zabiegów rehabilitacyjnych, obejmujących hydromasaż, masaż suchy, tens, ćwiczenia indywidualne, hydroterapię, fizykoterapię i kinezyterapię (k. 43-44 akt sądowych). Skarżąca dodała zarazem na wspomnianej rozprawie, że zabiegi te były świadczone nieodpłatnie w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Aktualnie G. M. zależy natomiast na uzyskaniu większej liczby zabiegów rehabilitacyjnych, ponad limit finansowany z Narodowego Funduszu Zdrowia. Trzeba jednak zaznaczyć, że w takim wypadku skarżąca powinna przedstawić zaświadczenie lekarskie wskazujące na zasadność jej żądania. W szczególności powinna ona uzasadnić, dlaczego w jej przypadku korzystanie z dodatkowych zabiegów rehabilitacyjnych, ponad limit wyznaczony przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jest zasadne. Dopiero wtedy możliwe staje się bowiem zakwalifikowanie żądania skarżącej do niezbędnych potrzeb bytowych. Brak takiego zaświadczenie uniemożliwiał natomiast pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej. W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] września 2012 r. w zakresie dotyczącym zasiłku celowego na naprawę lub zakup muszli ustępowej, naprawę lub zakup kaloryfera i zakup nowej kuchenki z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny podjąć próbę ustalenia, czy do zgłaszanych przez skarżącą uszkodzeń rzeczywiście doszło i czy mają one charakter uzasadniający przyznanie omawianego świadczenia z pomocy społecznej. W pozostałym zakresie Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uchylenia zaskarżonych decyzji. W tej mierze skarga okazała się zatem bezzasadna i podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na postawie art. 152 cytowanej ustawy.