II SA/Po 617/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia ... 2013 r. nr ... Prezydent Miasta P. odmówił przyznania K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: żywności w w kwocie 51 zł, doładowania do telefonu w wysokości 50 zł, prasy w wys. 5 zł, artykułów biurowych w kwocie 57,97 zł, ksera dokumentów w wys. 48,85 zł oraz na zakup umywalki i beczki do magazynowania wody. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskami z dnia 7, 10, 22 i 23 października 2013 r. K. K. zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznania zasiłku celowego na zwrot zakupu opisanych powyżej towarów i usług i zakup umywalki oraz beczki do magazynowania wody. Ustalono, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił zasiłek okresowy w wysokości 271 zł. Dalej organ wyjaśnił, że K. K. zamieszkuje w domku letniskowym na działce, której właścicielem jest jego ojciec W. K. Domek posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny, toaleta oraz strych. Do altany doprowadzony jest prąd i woda. Ogrzewana jest piecykiem elektrycznym. Następnie organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823) wynosi 542 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dochód K. K. nie przekracza tak określonego kryterium. Organ I instancji wskazał, że w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego decyzją z dnia ... 2013 r. przyznano mu zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w okresie od dnia 1 maja do 30 września 2013 r. w wysokości 271 zł miesięcznie, a decyzją z dnia ... 2013 r. zasiłek okresowy z tego samego tytułu na okres od 1 października do 31 grudnia 2013 r. Ponadto wnioskodawca ma przyznany decyzją z dnia ... 2013 r. zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości 400 zł (na okres od października do listopada 2013 r.). Łącznie otrzymuje więc miesięcznie zatem 671 zł. Nadto organ I instancji wskazał, że decyzjami z ... 2013 r. zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 400 zł, a decyzją z ... 2013 r. zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 80 zł. Nadto w dniu ... 2013 r. wydano K. K. skierowanie do Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej po odzież zimową, w tym kurtkę. Odnosząc się do kwestii zwrotu kosztów doładowania telefonu, zakupu prasy, zakupionych artykułów biurowych, zrobionego ksera oraz pomocy pieniężnej na zakup umywalki i beczki do magazynowania wody organ I instancji uznał, że nie są to niezbędne potrzeby bytowe. Z kolei niezbędna potrzeba bytowa w zakresie zwrotu kosztów zakupu żywności została zaspokojona przyznanymi zasiłkami. Wskazując na powyższe okoliczności Prezydent stanął na stanowisku, że udzielone K. K. wsparcie pieniężne jest odpowiednie do jego sytuacji życiowej i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a także jest zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej stosownie art. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). Organ wyjaśnił, że udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Ośrodki te, rozdzielając środki, powinny kierować się tym, czy dana osoba ubiegającą się o pomoc społeczną ze względu na brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość jest w stanie egzystować bez udzielenia jej pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia ... 2014 r. nr ..., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podstawą odmowy przyznania pomocy finansowej K. K. w przedmiotowej sprawie była okoliczność, że wnioskował on o przyznanie pomocy w większości na cele, które nie mogą być uznane za niezbędną potrzebę życiową osób i rodzin. Przechodząc do oceny okoliczności sprawy Kolegium podkreśliło, że organ pomocy społecznej zabezpieczył stronie niezbędne potrzeby życiowe, w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, opału i leków. Nie wszystkie zaś potrzeby, które wskazał wnioskodawca są niezbędnymi potrzebami życiowymi, na które przyznawane są zasiłki celowe. Kolegium nadmieniło, że w 2013 r. przyznano wnioskodawcy pomoc w formie zasiłków celowych na łączną kwotę 12.749,65 zł. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: żywności w w kwocie 51 zł, doładowania do telefonu w wysokości 50 zł, prasy w wys. 5 zł, artykułów biurowych w kwocie 57,97 zł, ksera dokumentów w wys. 48,85 zł oraz na zakup umywalki i beczki do magazynowania wody. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.). W myśl art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, że na okres przypadający na miesiące październik-listopad 2013 r., a więc kiedy organ rozstrzygał o wnioskach skarżącego będących przedmiotem tej sprawy (K. K. wystąpił o pomoc wnioskami złożonymi w październiku 2013 r.) K. K. przysługiwał zasiłek okresowy wysokości 271 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października do 31 listopada 2013 r. Decyzją z dnia ... 2013 r. przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości 400,00 zł (na okres od października do listopada 2013 r.). Ponadto decyzjami z dnia ... 2013 r. przyznano mu pomoc w formie zasiłków celowych na pokrycie kosztów zakupionych opału w kwocie 400 zł, a decyzją z dnia ... 2013 r. skarżący otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków na kwotę 80 zł. Nadto został skierowany do Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej po odzież zimową, w tym kurtkę. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że w okresie, w którym K. K. wystąpił z wnioskami oraz w którym wydano zaskarżoną w tej sprawie decyzję, korzystał on z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych na zakup żywności, leków, opał, a pomoc ta była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości organu pomocy społecznej. Podkreślić trzeba, że część otrzymanych świadczeń miało charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Podzielić należy stanowisko organów administracji, że część świadczeń, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściło się w zakresie potrzeb niezbędnych, w każdym razie oceniając je z perspektywy sytuacji skarżącego. W szczególności do takich potrzeb nie zaliczają się: doładowanie telefonu, zakupu prasy, artykułów biurowych, czy pokrycia kosztów usług kserograficznych, a także zakupu umywalki i beczki do magazynowania wody. Sąd potrzeb tych oczywiście nie deprecjonuje, jednak zgadza się z organami, że powinny być one finansowane ze środków finansowych, jakie skarżący regularne otrzymuje (zwłaszcza zasiłku okresowego). Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę, że pomoc stała otrzymywana przez K. K. w 2013 r. wyniosła 12.749,65 zł, a więc w skali miesiąca stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Nie jest to oczywiście przesłanka negatywna przyznania świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił, o czym orzeczono w sentencji wyroku.