II SA/Po 632/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2007 r. przy udziale Prokuratora H.G. sprawy ze skargi B i R.Sz. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi E. N. od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej adwokatowi z urzędu, kwotę 292,80 zł słownie dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100(w tym 52,80 zł tytułem podatku od towarów i usług) /-/ W. Batorowicz /-/ J. Szaniecka /-/ B. Kamieńska Umową notarialną z dnia [...] 2003r. skarżący R. i B. małżonkowie Sz., będący na prawach wspólności ustawowej współwłaścicielami zabudowanej nieruchomości położonej w O. przy ul. [...] o obszarze [...] ha, sprzedali A. i J. małżonkom W. do ich majątku dorobkowego udział w tej nieruchomości wynoszący ½. Kupujących reprezentowała G. J. (siostra J. W.) na podstawie pełnomocnictwa udzielonego notarialnie dnia [...] 2003r. Pełnomocnictwo to upoważniało też G.J. do składania w imieniu małżonków W. "wszelkich wniosków, pism,. skarg, odwołań oraz reprezentowania przed wszystkimi organami administracji publicznej, sądami i osobami fizycznymi oraz prawnymi we wszystkich sprawach, które okażą się niezbędne przy wykonywaniu niniejszego pełnomocnictwa". Pismem z dnia [...] czerwca 2005r. G.J. zawiadomiła organ nadzoru budowlanego o samowolach budowlanych jakich dopuścili się skarżący oraz właściciele sąsiedniej działki, w tym miedzy innymi o postawieniu – w maju 2005r. – przez skarżących na wspólnej działce, w części przez nich użytkowanej, kiosku. We wszczętym z urzędu postępowaniu administracyjnym najpierw zapadła decyzja nakazująca skarżącym rozebranie kilku samowolnie pobudowanych obiektów budowlanych. Decyzja ta została uchylona przez organ drugiej instancji z poleceniem "wydania odrębnych rozstrzygnięć do każdego z obiektów", po uprzednim rozważeniu, czy "w sprawie nie zachodzi któryś z przypadków określonych w art. 29, a w szczególności budowa wskazana w art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego". W toku dalszego postępowania, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] – wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 prawa budowlanego – wstrzymał prowadzenie robót budowlanych i nałożył na B. i R.Sz. obowiązek przedłożenia, w terminie do [...] kwietnia 2006r. : 1) zaświadczenia Urzędu Gminy i Miasta o zgodności obiektu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności z ustaleniami planu miejscowego obowiązującym w 2005r.; 2) dokumentów, o których mowa w art. 33 ust. 2 prawa budowlanego, to jest dokumentacji powykonawczej na kontener blaszany wraz z opiniami, uzgodnieniami i zaświadczeniami; 3) zaświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. (k. [...] akt administracyjnych I instancji) Ponieważ skarżący żadnego z tych obowiązków we wskazanym terminie nie wykonali, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w dniu [...] wydał na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 prawa budowlanego decyzję nakazującą B. i R.Sz. dokonanie rozbiórki – usunięcia kontenera samowolnie postawionego na działce nr [...] przy ul. [...] w O., użytkowanego jako sklep spożywczy. B. i R.Sz. wnieśli odwołanie od tej decyzji twierdząc, że kontener stoi na działce już od 1988r., czyli od rozpoczęcia budowy i początkowo służył jako szopa do przechowywania narzędzi budowlanych. Kontener "jest naniesiony na mapę". płacili od niego podatek i nikt przez tyle lat nie powiedział im, że powinni "wystąpić o zezwolenie na to, żeby on mógł tam stać". Reakcja nadzoru budowlanego nastąpiła dopiero wtedy, gdy kontener został przerobiony na sklep spożywczy i inwestorzy zarejestrowali działalność gospodarczą. Działalność ta jest źródłem utrzymania dla siedmioosobowej rodziny. Zdaniem odwołujących się, nie potrzebują ubiegać się o zgodę współwłaścicieli, gdyż ci nie zapłacili reszty ceny za sprzedanie udziału w nieruchomości i sfałszowali akt notarialny. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdził, iż przedmiotowy kontener o wymiarach 4,50 × 3,50 m i wysokości 3 m, jest tymczasowym obiektem budowlanym w rozumieniu art. 3 pkt 5 prawa budowlanego, a zatem stosownie do przepisu art. 28 ustawy inwestorzy powinni na jego postawienie uzyskać pozwolenie. Gdyby inwestorzy zamierzali ustawić kontener tylko na okres do 120 dni, musieli wcześniej dokonać zgłoszenia (art. 29 ust. 1 pkt 12 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy). Kontener ten został postawiony na działce nr [...] w 2005r., a nie – jak zarzucili inwestorzy w odwołaniu – w 1988r. Taką datę wskazała nie tylko G.J. w piśmie z dnia [...] czerwca 2005r. zawiadamiającym organ nadzoru budowlanego o popełnionych samowolach budowlanych, w tym o postawieniu kolejnego budynku – kiosku, ale i sami inwestorzy. Uczestniczyli oni w oględzinach nieruchomości przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2005r. i nie wnieśli zastrzeżeń do protokołu, w którym odnotowano, iż kiosk "ustawiony został w lipcu 2005r." Ani w akcie notarialnym – umowie sprzedaży z dnia [...] 2003r, ani na mapach sytuacyjnych z [...] września 2002r. oraz z [...] września 2004r. nie ma zapisów czy naniesienia kontenera - kiosku. Ten obiekt został naniesiony dopiero na mapę sytuacyjno – wysokościową [...] września 2005r. Nie można było zakończyć działań zmierzających do legalizacji tej samowoli budowlanej, ponieważ inwestorzy nie wykonali obowiązków określonych w postanowieniu z dnia [...]. W takiej sytuacji konieczność nakazania rozbiórki wynika wprost z art. 48 ust. 4 w związku z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego. Powyższa decyzja jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez B. i R.Sz.. Skarżący podtrzymali swoje twierdzenie, że kontener został ustawiony już w 1998r., to znaczy w związku z budową domu. Z dołączonego do skargi zaświadczenia Urzędu Gminy i Miasta wynika, ze budynek mieszkalny został odebrany w styczniu 1996r., a podatek jest płacony również od kontenera używanego jako szopa na przechowywanie narzędzi. O tym obiekcie nie było mowy w notarialnej umowie sprzedaży, gdyż "jest to kontener przenośny". Na mapach nie został ujęty nie tylko kontener, ale i bezspornie postawiony budynek gospodarczy o wymiarach 2m × 2m. Przed przeróbką na kiosk spożywczy obiekt miał wysokość 2,1 m a używany jako kiosk spożywczy "wysokości nie ma 3 m tylko 2,75 m do 2,1 m (dach ukośny)". W podsumowaniu skarżący wnieśli o danie im "możliwości prawnego uregulowania tej sprawy". W postępowaniu sądowym w ramach prawa pomocy dla skarżących został ustanowiony adwokat. Wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Podkreślił, że dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest zakończenie postępowania o ustalenie warunków zabudowy. Tymczasem – jak wynika z akt administracyjnych – postępowanie takie zostało zawieszone. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o oddalenie skargi, odwołując się do argumentów przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Udział w sprawie zgłosił Prokurator i domagał się oddalenia skargi uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Wbrew zarzutowi skarżących ustalenia organów administracyjnych, tak co do faktu, jak i daty samowolnego postawienia przez nich na działce nr [...] kontenera – kiosku, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach administracyjnych. Zakresem pozwolenia na budowę uzyskanego przez skarżących decyzją z dnia [...] nie objęto przedmiotowego kontenera, lecz tylko budynek mieszkalny bez garażu (k. [...] akt administracyjnych I instancji). Do protokołu oględzin nieruchomości z dnia [...] 2005r. skarżący oświadczyli, że "kiosk został usytuowany w lipcu 2005r." bez uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę i – jak trafnie podkreślił organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – koresponduje to z wcześniejszą informacją zawartą w piśmie G.J. z dnia [...] czerwca 2005r., iż skarżący w maju 2005r. postawili na części działki przez nich użytkowanej "kolejny budynek – kiosk" (k. [...] akt administracyjnych I instancji i k. [...][...] do [...] akt administracyjnych II instancji). Pomoc na uruchomienie działalności gospodarczej skarżący uzyskali w kwietniu 2005r. Odwołanie się do podziału nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżących i uczestników postępowania (działka nr [...]) ma związek z podjętymi dnia [...] września 2004r. przez współwłaścicieli próbami umownego uregulowania sposobu korzystania z nieruchomości (k. [...] akt administracyjnych II instancji). Eksponowany przez pełnomocnika skarżących fakt zawieszenia przez Burmistrza Gminy i Miasta postanowieniem z dnia [...] postępowania wszczętego wnioskiem skarżących z dnia [...] października 2005r. "o wydanie decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na zmianie sposobu użytkowania istniejącego budynku na sklep spożywczy" wbrew stwierdzeniom skarżących – nie stanowił przeszkody do zakończenia zaskarżoną decyzją rozbiórkową postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia postanowienia wynika bowiem, że postępowanie w sprawie warunków zabudowy zawieszono w oczekiwaniu na rezultat postępowania w przedmiocie samowoli budowlanej "ponieważ Burmistrz wydaje decyzję o warunkach zabudowy wyłącznie dla inwestycji przed przystąpieniem do jej realizacji". Poza tym w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym brak potwierdzenia, iż skarżący w 2005r. poprzestali tylko na zmianie sposobu użytkowania istniejącego obiektu ze szopy na kiosk spożywczy. Gdyby bowiem nawet było tak, jak twierdzą skarżący, że kontener został przez nich ustawiony już w 1988r. na potrzeby rozpoczętej wówczas budowy domu jednorodzinnego i w późniejszych latach wykorzystywali go jako szopę, to przyznany przez skarżących fakt przerobienia kontenera w 2005r. na kiosk spożywczy musi być uznany przynajmniej za przebudowę. Nie tylko zmienił się wygląd obiektu – bo połowę całej jego frontowej ściany stanowią okna (zdjęcia k. [...] i [...] akt administracyjnych I instancji i k. 140 akt sądowych) – ale też doszło do zmiany charakterystycznych parametrów obiektu, przynajmniej w zakresie jego wysokości. Skarżący przyznają w skardze, że kontener "przed przeróbką na kiosk spożywczy miał wysokość 2,1 m" , natomiast obecnie przedmiotowy kiosk z ukośnym dachem ma ich zdaniem wysokość 2,75 m – 2,1 m, zaś według organu administracyjnego – około 3 m. Przebudowa zrealizowana w maju 2005r. także wymagała uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Skarżący takim pozwoleniem na budowę nie mogą się wylegitymować. Organ nadzoru budowlanego dostrzegł możliwość zalegalizowania tej samowoli budowlanej i przy zastosowaniu przepisu art. 48 ust. 2 i 3 prawa budowlanego wydał postanowienie nakładające na inwestorów obowiązek przedstawienia, w wyznaczonym terminie, dokumentów określonych w art. 48 ust. 3. Wprawdzie nie można było żądać od skarżących zaświadczenia o zgodności usytuowania kontenera z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania z 2005r., skoro pismem z dnia [...] września 2005r. Burmistrz Gminy i Miasta poinformował organ nadzoru budowlanego, że nie ma obowiązującego planu dla działki nr [...] (k. [...] akt administracyjnych I instancji), jest jednak bezsporne, że skarżący nie tylko tego, ale żadnego z nałożonych obowiązków nie wykonali. Powoływanie się skarżących na wystąpienie – jeszcze przed wydaniem powyższego postanowienia, ale już po wszczęciu postępowania w przedmiocie samowoli budowlanej – z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy nie ma istotnego znaczenia z przyczyn już wyżej wskazanych a nadto dlatego, ze przepis art. 48 ust. 2 pkt b i ust. 3 pkt 1 prawa budowlanego wymaga od inwestorów – w przypadku braku planu miejscowego obejmującego teren inwestycji – posiadania już w chwili wszczęcia postępowania ostatecznych decyzji o warunkach zabudowy. Wymaganej decyzji o warunkach zabudowy z oczywistych przyczyn nie może zastąpić dołączone do skargi zaświadczenie Urzędu Miasta i Gminy o regulowaniu przez skarżących podatku od budynków stojących na działce, w tym od [...] maja 2003r. także od budynku o powierzchni 18 m². Skoro inwestorzy w wyznaczonym terminie nie wykonali obowiązków nałożonych na nich postanowieniem z dnia [...]., to organ nadzoru budowlanego był zobowiązany zastosować art. 48 ust. 1 – orzec rozbiórkę (usunięcie) samowolnie postawionego kontenera. Dlatego na podstawie art. 151 oraz art. 244 § 2 i art. 250 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. /-/ W. Batorowicz /-/ J. Szaniecka /-/ B. Kamieńska MP