II SA/Po 634/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dnia 22 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. i D. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2018 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. i D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ J. Zieliński Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2018 r. odmówił M. M. i D. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy, referendarz (orzecznik) ustalił, że: M. i D. M. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnim synem; ich miesięczne dochody obejmują wynagrodzenie D. M. z tytułu umowy o pracę – w wysokości [...] zł netto oraz dochody M. M. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – w wysokości [...] zł netto; wnioskodawcy oświadczyli, że posiadają dom o powierzchni [...] m˛ (wartość około 650 000 zł) oraz samochód osobowy [...] – rok produkcji 2005 (wartość szacunkowa ok. 11 000 zł); nie posiadają żadnych papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych) oraz żadnych wierzytelności; w ramach stałych wydatków i zobowiązań wnioskodawcy wskazali na ponoszenie następujących kosztów: rata kredytu hipotecznego – 1 167 zł miesięcznie; alimenty – 450 zł miesięcznie; opłaty za media, podatek od nieruchomości, obowiązkowe ubezpieczenie domu i samochodu – 1 015 zł miesięcznie, opłata za przedszkole – 410 zł miesięcznie, inne raty – 300 zł miesięcznie, wyżywienie ok. 3 000 zł miesięcznie. Ponadto referendarz przywołał stanowisko wnioskodawców, że poniesienie przez nich kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika w osobie radcy prawnego oraz kosztów sądowych naraziłoby ich budżet rodzinny w stopniu znacznym, bowiem ich dochody wystarczają wyłącznie na pokrycie kosztów utrzymania i opłaty związane z miejscem zamieszkania, szczególnie, że mają na utrzymaniu dwoje dzieci, z których jedno objęte jest obowiązkiem alimentacyjnym. Oceniając sytuację wnioskodawców, referendarz zaznaczył, że prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) – dalej: p.p.s.a. W tym względzie stwierdził, że M. i D. M. prowadzą trzyosobowe gospodarstwo domowe, które jest utrzymywane ze wspólnych dochodów miesięcznych w wysokości 6 700 zł, jak również posiadają dom o wartości ok. 650 000 zł. Zdaniem referendarza, posiadany przez skarżących majątek o tak znacznej wartości może podlegać obciążeniu choćby w niewielkim zakresie, aby uzyskać środki na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego orzecznik uznał, że posiadane przez wnioskodawców zasoby (stałe dochody oraz majątek ruchomy i nieruchomy) stanowią wystarczające źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do zadeklarowanych przez wnioskodawców zobowiązań kredytowych, referendarz uznał, że realizacja zobowiązań cywilnoprawnych nie ma pierwszeństwa przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Końcowo orzecznik stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku poprzez przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W terminowo wniesionym sprzeciwie od postanowienia referendarza wnioskodawcy domagali się przyznania im prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku z dnia 25 lipca 2018 r. W uzasadnieniu podnieśli, że ich dochody wystarczają wyłącznie na pokrycie kosztów utrzymania i wyżywienie, zaś wartość posiadanego majątku daje możliwości zaciągnięcia kolejnych zobowiązań w instytucjach finansowych, jednak bezpośrednio przełoży się to na uszczuplenie budżetu rodzinnego, który w obecnej konstrukcji nie pozwala na ponoszenie dodatkowych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. (aktualnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, z późn. zm.) zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić dopiero wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu kwestie podniesione przez skarżących w sprzeciwie nie zmieniają w żaden sposób obrazu ich sytuacji majątkowej i finansowej w stosunku do stanu faktycznego, który był przedmiotem oceny orzecznika przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ocena ta zaś w pełni odpowiada obowiązującemu prawu. W sprawie nie zachodzą warunki pozwalające uznać, że spełnione zostały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przesądzające znaczenie ma w tym przypadku fakt posiadania przez wnioskodawców stałych miesięcznych dochodów w wysokości 6 700 zł oraz majątku (przede wszystkim nieruchomości). Zasoby te stanowią podstawę utrzymania trzyosobowej rodziny (obejmującej dziecko), a także umożliwiają opłacanie alimentów w wysokości 450 zł (na kolejne dziecko). Sytuacja rodzinna i wysokość miesięcznych obciążeń z tytułu kosztów bieżącego utrzymania oraz niezbędnych wydatków nie wskazują na zaistnienie podstawy do przyznania skarżącym prawa pomocy. Należy również podkreślić, że nie ma żadnych podstaw do uznania pierwszeństwa wydatków prywatnych (np. kosztów finansowania kredytów, pożyczek i innych podobnych zobowiązań) przed należnościami na rzecz Skarbu Państwa, jakimi są opłaty sądowe. Zdaniem Sądu, analiza całokształtu przedstawionych przez wnioskodawców okoliczności nie pozwala na stwierdzenie, że znajdują się oni w sytuacji, w której ze względu na wysokość miesięcznych koniecznych kosztów utrzymania – "w obecnej konstrukcji" budżetu rodzinnego – nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński