II SA/Po 637/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak(spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie rejestracji pojazdu; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę (...) zł (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Starosta C. decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. nr (...), wydaną po zakończeniu postępowania wznowieniowego, objętego postanowieniem z dnia (...) października 2010 r., na podstawie art. 151 § 1 pkt. 2 w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), odmówił rejestracji na rzecz Przedsiębiorstwa M. i W. G. – "A" S.j. z siedzibą w B. ciągnika rolniczego, nr nadwozia (...), oraz zobowiązał Przedsiębiorstwo M. i W. G. – "A" S.j. z siedzibą w B. do zwrotu, w terminie 7 dni od daty otrzymania decyzji, pozwolenia czasowego (...) oraz tablicy rejestracyjnej (...). W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskiem z dnia (...) września 2010 r. S. K., działający w imieniu Przedsiębiorstwa M. i W. G. – "A" S.j. z siedzibą w B., zwrócił się do organu o wymianę dowodu rejestracyjnego ciągnika rolniczego Ursus, nr nadwozia (...), zarejestrowanego w dniu (...) maja 1991 r. na rzecz Przedsiębiorstwa "B". W dniu złożenia wniosku wszczęto postępowanie administracyjne i wydano zezwolenie czasowe (...) oraz nową tablicę rejestracyjną (...). Analiza złożonych wraz z wnioskiem dokumentów wskazała, iż wpisany w dowodzie rejestracyjnym z (...) maja 1991 r. właściciel – "B", stanowiło trzyosobową spółkę cywilną, w skład której wchodzili M., W. i W. G. W dniu (...) sierpnia 1994 r. W. G. wystąpił ze spółki i od tego czasu działała ona w składzie dwuosobowym, aż do czasu jej przekształcenia w Przedsiębiorstwo M. i W. G. – "A" S.j. z siedzibą w B. W opinii organu I instancji nastąpiła tym samym zmiana właściciela pojazdu, powodująca, że wniosek o wymianę dowodu nie może być rozpatrzony. Na uzasadnienie powyższego stanowiska przytoczono wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1289/98, dotyczący sprawy ze skargi "C" Sp. z o.o. na decyzję Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia (...) lipca 1998 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu, gdzie wskazano, że w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej, pozostali wspólnicy, aż do czasu dokonania stosownych rozliczeń z występującym wspólnikiem, nie mogą rozporządzać na rzecz osób trzecich wspólnym majątkiem spółki. Dodatkowym argumentem przemawiającym za niemożnością dokonania rejestracji było pismo W. G. z dnia (...) października 2010 r., który nie wyraził zgody na przerejestrowanie przedmiotowego ciągnika na rzecz M. i W. G. – "A" S.j., z uwagi na fakt, iż do dnia wydania decyzji, nie nastało rozliczenie wspólników w przedmiocie przeniesienia prawa własności. Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Przedsiębiorstwo M. i W. G. – "A" S.j. z siedzibą w B. reprezentowane przez radcę prawnego A. B. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 6 i 7 kpa, art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz naruszenie art. 860 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.). W opinii skarżącej spółki, w przypadku powstania wątpliwości co do podmiotu będącego właścicielem spornego ciągnika, organ administracji winien był wezwać wnioskodawcę do złożenia ewentualnych dowodów potwierdzających, iż to Przedsiębiorstwo M. i W. G. – "A" S.j. jest właścicielem pojazdu. Fakt wystąpienia W. G. ze składu spółki cywilnej, a następnie jej trwanie w składzie dwuosobowym potwierdzają bowiem rozstrzygnięcia sądów powszechnych. Co więcej, w wyroku Sądu Apelacyjnego, wskazano, że wraz z wystąpieniem W. G. ze składu spółki cywilnej utracił on prawo zarządu majątkiem spółki, do którego, jak wskazała skarżąca, należy sporny ciągnik. Zdaniem skarżącej organ zaniechał również obowiązku wnikliwego zbadania sprawy poprzez brak ustalenia skutków prawnych jakie przyniosło przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną. Powołując się na rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego skarżący wywiedli również, iż w przypadku dokonania przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną nowo powstałej spółce przysługują prawa majątkowe przysługujące przekształconej spółce cywilnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) marca 2011 r. nr (...), na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję Starosty C. z dnia (...) grudnia 2010 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie należy zgodzić się z poglądem skarżącej spółki, że wspólny majątek wspólników spółki prawa cywilnego ma charakter współwłasności łącznej, istniejącej tak długo, jak długo istnieje spółka cywilna. W przedmiotowej sprawie wystąpienie jednego ze wspólników spółki cywilnej "B" nie spowodowało likwidacji spółki, co przesądza, iż majątek należy do spółki cywilnej przysługiwał tym osobom, które pozostawały jej wspólnikami. Wystąpienie wspólnika ze spółki spowodowało jedynie obowiązek dokonania rozliczeń pomiędzy pozostającymi w spółce wspólnikami, a wspólnikiem z niej występującym. W konsekwencji, w opinii Kolegium, Starosta C. dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego – przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących spółek cywilnych, co miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. G., podnosząc, iż Kolegium dopuściło się naruszenia art. 871 Kodeksu cywilnego, poprzez pominięcie okoliczności, iż do dnia wydania decyzji nie nastąpiło rozliczenie pomiędzy spółką a skarżącym. Zarzuty skargi zostały rozwinięte pismem pełnomocnika skarżącego – radcy prawnego D. M., z dnia 24 czerwca 2011 r., w którym podniesiono zarzut naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie uwzględnienie zapadłego już w przedmiotowej sprawie wyroku Naczelnego Sądy Administracyjnego z dnia 14 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1287/98. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ wskazał, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1287/98 dotyczył sprawy ze skargi "D" Sp. z.o.o. na decyzję Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu, a więc dotyczył innej sprawy. Pełnomocnik uczestnika postępowania – M. i W. G. – "A" S.j. – radca prawny A. B. pismem procesowym z dnia 10 listopada 2011 r. wniósł o oddalenie skargi podnosząc dodatkowo, iż po wystąpieniu skarżącego ze spółki cywilnej nastąpił faktyczny podział "B", a więc doszło do rozliczenia wspólników w rozumieniu art. 871 Kodeksu cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Istotą zawisłego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym sporu jest ustalenie, czy decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mocą której organ ten na podstawie art. 138 § 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję Starosty C. z dnia (...) grudnia 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji odpowiada prawu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 15 kpa postępowania administracyjne jest dwuinstancyjne. Z treści powyższego artykułu wywieść należy obowiązek organu odwoławczego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Procesowym przejawem zasady dwuinstancyjności są określone w art. 138 kpa formy rozstrzygnięć, jakie mogą zapaść w postępowaniu odwoławczym. W szczególności podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 138 § 2 kpa, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ II instancji, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji miało charakter wyjątkowy i jak podkreśla się w doktrynie mogło mieć miejsce wyłącznie w przypadku, w którym organ I instancji bądź to nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego bądź też przeprowadzone postępowanie wyjaśniające rażąco narusza przepisy postępowania (por. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego Wyd. 9, Warszawa 2008, s. 626). Uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego zostały wiec wprost powiązane z brakiem lub wadliwością prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego. Wadliwość prowadzonego postępowania musi mieć jednak charakter kwalifikowany i odnosić się do całości lub znacznej części postępowania. Stanowisko powyższe znalazło swoje odzwierciedlenie w dokonanej z dniem 11 kwietnia 2011 r. nowelizacji przepisów kpa, nadającej art. 138 § 2 nowe brzmienie. Zgodnie z nim organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A więc możliwość wydania decyzji kasacyjnej przez organ II instancji została powiązana obecnie z takim naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie zawisłej sprawy. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wydając decyzję, o jakiej mowa w art. 138 § 2 kpa, wskazało jedynie, iż Starosta C. dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego – przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących spółek cywilnych, co w opinii organu, miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Jednakże w świetle poczynionych powyżej uwag, uchylenie zaskarżonej decyzji jest możliwe jedynie w przypadku stwierdzenia przez organ odwoławczy, że istniejące braki dowodowe lub też wady postępowania uzasadniają przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Organ II instancji nie stwierdził jednakże, aby postępowanie dowodowe było obarczone jakimikolwiek wadami, jak też nie nałożył na Starostę obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego. Poczynione przez Kolegium uwagi, co do błędnej wykładni przepisów prawa materialnego zawartych w Kodeksie cywilnym, nie mogą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i przekazaniem sprawy do ponownego rozstrzygnięcie. Nie mieszczą się one bowiem w katalogu przesłanek określonych w art. 138 § 2 kpa. W konsekwencji organ II instancji winien był rozstrzygnąć przedmiotową sprawę co do istoty, dokonując oceny przesłanek do wydania decyzji o rejestracji przedmiotowego ciągnika. Obowiązkiem organu było także wypowiedzenie się co do skutków przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną i związaną z tym przekształceniem kontynuacją w sferze praw i obowiązków cywilnoprawnych i administracyjnoprawnych, tym bardziej, że na etapie postępowania przed organem I instancji kwestia ta była podnoszona przez skarżącego. W zaskarżonej decyzji brak jakichkolwiek rozważań w tym zakresie, co zważywszy na kasacyjny charakter rozstrzygnięcia dodatkowo przemawiało za koniecznością jej uchylenia. Reasumując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że rozstrzygając przedmiotową sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia art. 138 § 2, a więc dopuściło się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany jest do dokonania merytorycznej oceny zasadności odwołania od decyzji Starosty C. z dnia (...) grudnia 2011 r. Dokonując tej oceny Kolegium zobowiązane jest uwzględnić dotychczasowe swoje stanowisko w zakresie skutków wystąpienia wspólnika ze spółki cywilnej, która funkcjonuje po tym wystąpieniu, a które to stanowisko Sąd w całości podziela. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy.