II SA/Po 648/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2013 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu na rzecz skarżącego kwotę 457,- (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2007 r. nr 70, poz. 473, z późn. zm.) stwierdził wygaśnięcie z dniem [...] lutego 2013 r. zezwolenia na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych, przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży, nr: [...] wydanego dla M. G. na prowadzenie sprzedaży w L. O. P. przy ul. G. R. w K. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 11¹ ust. 7 i art. 18 ust. 12 pkt 5 wyżej określonej ustawy i stwierdził, że przedsiębiorca nie wniósł do kasy Urzędu Miejskiego w ustawowym terminie do 31 stycznia 2013 r. należnej pierwszej raty opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Opłata wpłynęła na konto Urzędu Miejskiego w dniu [...] lutego 2013 r. W związku z powyższym została spełniona przesłanka do stwierdzenia wygaśnięcia przedmiotowego zezwolenia, które nastąpiło z mocy prawa w związku z niedokonaniem przez przedsiębiorcę stosownej wpłaty do dnia 31 stycznia 2013 r. M. G. pismem z dnia [...] marca 2013 r. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu stwierdził, że przedmiotową pierwszą ratę opłaty uiścił w dniu 31 stycznia 2013 r. przelewem bankowym na rachunek Urzędu Miejskiego w K. Wskazał, że organ I instancji dokonał błędnej interpretacji art. 11¹ ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Podniósł, że wymieniony przepis stanowi, iż opłata jest wnoszona na rachunek gminy, z przepisu tego nie wynika, aby opłata miała znajdować się już w datach 31 stycznia, 31 maja i 30 września [danego roku kalendarzowego] na rachunku bankowym urzędu. Zdaniem odwołującego się ustawodawca określił jedynie, że dana czynność ma być dokonana przez podmiot zobowiązany w określonym terminie, tj. do pewnej daty, nie zaś, że skutek tej czynności ma istnieć już w tej dacie. Wskazał, że za dzień zapłaty winien być uważany dzień dokonania czynności – wpłaty, a nie data wpłynięcia przekazywanej kwoty na rachunek gminy, bowiem wówczas na obywatela przechodziło by w sposób nieuzasadniony ryzyko związane z czasem transferu środków pieniężnych. powołano się również na przepis art. 7 kpa, wskazując na obowiązek uwzględniania przez organy administracji interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. w całości w mocy. Kolegium powołało się na art. 11¹ ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, stwierdzając, że z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, iż wpłata pierwszej raty przedmiotowej opłaty winna być wniesiona na rachunek Miasta K. w terminie do 31 stycznia 2013 r. Z akt sprawy wynika. że opłaty za pierwszą ratę na rachunek Urzędu Miejskiego w ustawowym terminie nie wniesiono. Opłata wpłynęła na konto Urzędu Miejskiego w K. w dniu [...] lutego 2013 r. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że wydane zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wygasło z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 12 pkt 5 powołanej ustawy. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na materialnoprawny charakter terminów wnoszenia opłat, o których mowa w art. 11¹ tej ustawy, wobec czego nie mają w tych przypadkach zastosowania przepisy art. 58-60 Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywracania terminów. Kolegium podniosło także, że odwołujący miał cztery miesiące czasu na uregulowanie płatności. M. G. wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze zarzucono naruszenie przepisów art. 18 ust. 12 pkt 5 i art. 11¹ ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi poprzez błędne ustalenie, że opłata za zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych nie została wniesiona do 31 stycznia danego roku kalendarzowego i przyjęcie, że w sprawie skarżący nie uiścił opłaty w terminie, co skutkuje wygaśnięciem zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Ponadto zarzucono naruszenie art. 7 kpa, poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji wydanie decyzji sprzecznie ze słusznym interesem obywateli. W uzasadnieniu powołano się na publicznoprawny charakter opłaty, o której mowa w art. 11¹ ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz niedopuszczalność rozszerzającej interpretacji przepisów nakładających na podmioty gospodarcze nowe obowiązki publicznoprawne. Ponadto powtórzono argumentację wcześniej przedstawioną w odwołaniu, podtrzymując stanowisko, że za datę uiszczenia opłaty należy przyjąć dzień dokonania przez skarżącego polecenia przelewu, a nie dzień, w którym wpłata wpłynęła na rachunek gminy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje Skarga okazała się uzadaniona. Stosownie do przepisu art. 111 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 70 poz. 473 z 2007 r. z póżn. zm.) gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Opłata, o której mowa w tym przepisie, winna być wnoszona na rachunek gminy w każdym roku kalendarzowym objętym zezwoleniem, w trzech równych ratach w terminach do 31 stycznia, 31 maja i 30 września danego roku kalendarzowego. Natomiast z art. 18 ust.12 pkt 5 powołanej ustawy wynika, że zezwolenie wygasa w przypadku niedokonania opłaty w terminach, o których mowa w art. 111 ust. 7 tejże ustawy. Termin uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 111ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest terminem materialnym. Jak wskazuje ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, termin zakreślony dla wniesienia określonej opłaty jest terminem zawitym prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu (por. wyrok NSA z dnia 31 marca 2009 r. sygn. II GSK 817/08, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji, nieuiszczenie opłaty w zakreślonym terminie skutkować musi sankcją w postaci wygaśnięcia udzielonego zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Podkreślić bowiem trzeba, że sankcja z art. 18 ust. 12 pkt 5 powołanej ustawy w postaci wygaśnięcia konkretnego typu zezwoleń jest przewidzianą wprost przez prawo bezwarunkową i bezwzględną konsekwencją niedotrzymania terminów dokonywania opłaty za korzystanie z przyznanych zezwoleń. Obowiązek uiszczenia opłaty oraz skorelowana z nim sankcja w postaci wygaśnięcia posiadanego zezwolenia ma bowiem konstrukcję obowiązku wynikającego bezpośrednio z mocy ustawy. Oznacza to, że niezrealizowanie obowiązku dokonania opłaty przez podmiot uprawniony powoduje powstanie po stronie organu administracji obowiązku wydania decyzji o wygaśnięciu posiadanego zezwolenie. W przedmiotowej sprawie okolicznością bezsporną jest, że pierwsza rata opłaty wpłynęła na rachunek Urzędu Miejskiego w K. w dniu [...] lutego 2013 r. Nie podlegała również zakwestionowaniu wysokość opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, a zatem należało przyjąć, że opłata ta została wniesiona w prawidłowej wysokości. Sporem objęta jest ocena, czy skarżący uiścił tę opłatę w wymaganym przez prawo terminie, który to termin jest – jak już wspomniano – zawitym terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. To z kolei wymagało rozstrzygnięcia, czy za datę uiszczenia opłaty należy uznać datę dokonania przez skarżącyego polecenia przelewu w dniu 31 stycznia 2013 r., w sytuacji gdy zaksięgowanie powyższej kwoty na rachunku Urzędu Miasta K. nastąpiło w dniu [...] lutego 2013 r. Organy obydwu instancji naruszyły art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa w odniesieniu do obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny zgodnie z art. 80 kpa, a także uzasadnienia wydanych decyzji w zgodzie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Organy w ogóle nie uczyniły przedmiotem swoich rozważań argumentacji skarżącego, że dokonał on w dniu 31 stycznia 2013 r. polecenia przelewu na rachunek bankowy Urzędu Miasta pierwszej raty wymaganej opłaty. W tym zakrersie nie zebrano w ogóle żadnego materiału dowodowego. Organy administracji poprzestały jedynie na ocenie skutków zaksięgowania tej wpłaty na rachunku Urzędu Miasta, co miało miejsce w dniu [...] lutego 2013 r., już po upływie terminu prawa materialnego. Tym samym orzekające w niniejszej sprawie organy administracji nie wykonały w sposób właściwy wynikającego z przywołanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązku wnikliwego prowadzenia postępowania dowodowego z poszanowaniem zasady dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Należy podkreślić, że przepis art. 111 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałania alkoholizmowi obliguje do uiszczania opłaty za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na rachunek bankowy gminy. W takim wypadku, wbrew twierdzeniu organów administracji, datą uiszczenia opłaty jest data przyjęcia polecenia przelewu przez bank, w którym zlecający przelew ma rachunek z kwotą wystarczającą na pokrycie opłaty lub odpowiednio przyjęcie wpłaty gotówkowej przez placówkę pocztową (porównaj postanowienie NSA z dnia 12 maja 2005 r. sygn. akt FSK 1403/04, ONSA/WSA 2006/1/10 i postanowienie SN z dnia 17 listopada 1978 r. sygn. akt IV PZ 59/78, niepubl.). Jakkolwiek w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że do opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926, z późn. zm.), to zarazem wskazuje się również, że opłata ta stanowi niepodatkowy dochód budżetu gminy, a zatem jest niepodatkową należnością budżetową (tak NSA w wyroku z dnia 25 maja 2004 r. sygn. akt GSK 93/04 odwołującym się do uchwały 5 sędziów NSA z dnia 6 maja 2003 r. sygn. akt FPK 11/02, ONSA 2003/3/92). W konsekwencji stwierdzić należy, że zobowiązanie z tytułu przedmiotowej opłaty jest niewątpliwie zobowiązaniem publicznoprawnym, co do którego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące spełnienia świadczenia. Sąd nie znajduje też podstaw do interpretowania materialnoprawnego terminu uiszczenia opłaty za korzystanie z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w taki sposób, jak terminów spełnienia świadczeń ze stosunków obligacyjnych. Przeciwnie, należy poszukiwać analogii w innych przepisach prawa publicznego. Warto wobec tego wspomnieć, że w odniesieniu do opłaty skarbowej przyjmuje się, iż zapłata takiej opłaty, która powinna nastąpić w kasie właściwego organu podatkowego lub na jego rachunek (art. 8 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16 listopada 2006 r. Dz.U. nr 225, poz. 1635, aktualnie Dz.U. z 2012 r., poz. 1282, z późn. zm.), obejmuje również gotówkową wpłatę na rachunek bankowy przekazem pocztowym lub bankowym albo bezpośrednio w kasie banku (por. Z. Ofiarski komentarz do art. 8 ustawy o opłacie skarbowej, [w:] Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. III, ABC 2009, R. Skwarło komentarz do art. 8 ustawy o opłacie skarbowej [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Komentarz, Oficyna 2008). Wobec tego względy wykładni systemowej i celowościowej wskazują, że wniesienie na rachunek gminy opłaty, o której mowa w art. 111 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, obejmuje również wpłatę na rachunek gminy uczynioną przelewem bankowym, a za termin dokonania tej opłaty w rozumieniu art. 111 ust. 7 powołanej usatwy należy uznać dzień przyjęcia polecenia przelewu przez bank, w którym zlecający przelew ma rachunek z kwotą wystarczającą na pokrycie opłaty. Reasumując, stwierdzić należy, że organy administracji w niniejszej sprawie nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie zebrały wystarczającego dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego i nie rozważyły jego całokształtu. W konsekwencji ustalenie, że wniesienie pierwszej raty wymaganej opłaty przez skarżącego nastąpiło w dniu [...] lutego 2013 r., która to data jest datą zaksięgowania środków na rachunku Urzędu Miejskiego w K. było przedwczesne i nieuprawnione. W tak ustalonym stanie faktycznym trafny jest więc zarzut naruszenia art. 111 ust. 7 i art. 18 ust. 12 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Wobec powyższego, w związku z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, konieczne okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c o ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszuoraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2013 r. Ponownie rozpoznając sprawę należy uzupełnić materiał dowodowy o dokumenty pozwalajace ustalić, kiedy skarżący złożył polecenie przelewu przedmiotowej opłaty i czy w dacie tej posiadał na rachunku bankowym środki wystarczające na realizację zlecenia, a następnie stosownie do poczynionych ustaleń i mając na uwadze wywody Sądu zawarte powyżej rozstrzynąć sprawę. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy, mając na uwadze wysokość uiszczonych kosztów sądowych oraz fakt reprezentowania skarżącego przez pełnomocnika procesowego (adwokata). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.