II SA/Po 650/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Wojewody z dnia [...] czerwca 2016r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. K. w skardze na postanowienie Wojewody wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu sądowego od skargi. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF zakreślił swoje żądanie do częściowego zwolnienia od kosztów sadowych. W kwestii wyjaśnienia swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej podał jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwiema małoletnimi córkami. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku nieruchomego oświadczył, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni [...] m² o wartości [...]zł oraz pawilon handlowy o powierzchni [...] m² o wartości [...]zł. Nadto posiada samochód osobowy z 1998r. o wartości [...] zł. Następnie oświadczył, że z umowy o pracę uzyskuje [...] zł netto miesięcznie oraz ponosi stałe koszty utrzymania w wysokości [...]zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, skarżący został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący przedłożył PIT-36 za 2015r., z którego wynika, że uzyskał dochody ze stosunku pracy oraz z działalności wykonywanej osobiście w łącznej kwocie [...] zł, a jego żona uzyskała dochody z działalności gospodarczej oraz z innych źródeł w łącznej wysokości [...] zł. Dodał, że od 4 stycznia 2016r. prowadzi działalność gospodarczą, która obecnie przynosi straty, szczegółowy wynik będzie znany po zakończeniu roku podatkowego. Oświadczył, że posiada dla kredyty: kwota [...] w mBanku i kwota [...] w ING. Nadto podał, że innych dokumentów nie mógł skompletować, obecnie jest na zwolnieniu lekarskim. Skarżący zobowiązany do podania wszystkich źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (żony, innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu przedłożył kserokopię zeznania rocznego, z którego wynika, że w 2015r. łączne dochody netto skarżącego i jego żony wyniosły około [...]zł, co daje [...]zł miesięcznie. Nadto wskazał, że od początku 2016r. dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Mimo wezwania do podania wyniku finansowego z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że w jego ocenie przynosi ona straty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że nawet fakt ponoszenia straty z działalności gospodarczej nie jest wystarczającą przesłanką do przyjęcia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżący mimo to swoją działalność nadal kontynuuje. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych). Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. post. NSA z 25 września 2012r., sygn. akt I GZ 228/12, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl). W tej sytuacji nie ma powodów do taktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Tym bardziej, że skarżący uzyskuje stałe dochody z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy. Skarżący nie udzielił żadnych dodatkowych informacji dotyczących posiadanych nieruchomości, zwłaszcza że posiada pawilon handlowy. Uchylił się od opisania przychodów i kosztów wynikających z posiadania nieruchomości. Zgodnie natomiast z istotą prawa pomocy, co do zasady skorzystać z tego dobrodziejstwa nie mogą osoby posiadające majątek nieruchomy, gdyż daje on możliwości uzyskania dodatkowych środków finansowych poprzez jego wynajem, czy sprzedaż. Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawca realnie rozporządza. W odpowiedzi skarżący wskazał jedynie, że ma dwa kredyty. Nie przedłożył wyciągów z rachunków, nie podał wysokości obrotów, ani aktualnych sald. Oświadczył że nie miał możliwości skompletowania dokumentacji. W tym miejscu wskazać należy, że skarżący mógł przedłożyć wyciągi ze wszystkich swoich rachunków bankowych poprzez ich wydruk, skoro są do rachunki internetowe to ma stały i pełen dostęp do stanu na tych rachunkach. Skarżący zaniechał wykonania wezwania w tym zakresie. Wymagane było również podanie spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje. Skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień w tym zakresie. Zauważyć bowiem należy, że ustalenie wszystkich aktualnych rzeczywistych przychodów, jakie uzyskuje skarżący i jego rodzina oraz ponoszonych kosztów uzyskania tych przychodów w sposób istotny rzutuje na możliwości finansowe skarżącego w zakresie przyznania prawa pomocy. Przepis art. 246 §1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący). W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do występowania przed sądem jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów oraz stanu rodziny. Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych w części. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący w istocie nie złożył wystarczających oświadczeń, co do stanu finansowego i majątkowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy jego sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie. Udzielona odpowiedź była ogólna, nieprecyzyjna i nie wyjaśniła wątpliwości co do istotnych okoliczności stanu finansowego skarżącego oraz jego rodziny. Wyjaśnienia wymagało bowiem jakie są rzeczywiste dochody jego rodziny oraz jakie ponosi konieczne koszty utrzymania. Z prawa pomocy skorzystać bowiem może jedynie osoba, której po zapłaceniu tylko koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, a nie wszystkich wydatków, nie pozostają już żadne wolne środki, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie wpisu sądowego, a tego skarżący nie wykazał. Podkreślić przy tym należy, że sytuację finansową skarżącego współtworzy sytuacja finansowa wszystkich domowników, osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe: dochody i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. Skarżący uchylił się także od przedstawienia istotnej dla rozpoznania wniosku dokumentacji źródłowej na poparcie twierdzeń o jego sytuacji finansowej, w szczególności nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżący realnie dysponuje i na co je przeznacza. Struktura obrotów na rachunku bankowym pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista możliwość skarżącego uiszczenia kosztów sądowych w części. Skarżący uniemożliwił dokonanie takiej merytorycznej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie w istocie, jak w niniejszej sprawie, wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska