II SA/Po 653/19

Dnia 6 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 roku sprawy ze skargi I. K. - następcy prawnego U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] na podstawie przepisów art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, zwanej dalej: Kpa) oraz art. 5 ust. 7 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1454 ze zm., zwanej dalej: ustawa) nakazał I. K. (zwanemu dalej: skarżący) i U. K. właścicielom nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] (zwanej dalej: nieruchomość) wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu tej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na art. 5 ust. 1 pkt. 2 ustawy nakładający na właścicieli nieruchomości obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Wskazano również, że I. K. i U. K. pismami z dnia [...] grudnia 2017 r. zostali poinformowani o ustawowym obowiązku i zobowiązani do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej w terminie do dnia [...] maja 2018 r. W odpowiedzi na to pismo I. K. w dniu [...] maja 2018 r. zwrócił się do Burmistrza Miasta C. o odroczenie terminu wykonania przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej z przyczyn m.in. losowych i życiowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. Burmistrz poinformował I. K., że po raz ostatni przedłuża termin przyłączenia nieruchomości do dnia [...] czerwca 2018 r. Wynikało to z faktu, że Burmistrz od 2006 r. prowadził w różnej formie działania zmierzające do wyegzekwowania wykonania obowiązku podłączenia rzeczonej nieruchomości do istniejącej kanalizacji sanitarnej przez jej właścicieli, w szczególności wysyłając pismo z dnia [...] listopada 2006 r. informujące i zobowiązujące do podłączenia w terminie do dnia [...] czerwca 2007 r., poprzez kontrole Straży Miejskiej, rozmowy z I. K., który wielokrotnie zapewniał, że podłączy swoją nieruchomość, a podejmowane przez wiele lat działania ze strony organu nie przyniosły zamierzonych efektów. W związku z nieprzyłączeniem nieruchomości do istniejącej kanalizacji sanitarnej, na podstawie art. 75 § 1, art. 79 Kpa oraz art. 9u ustawy, pismem z dnia [...] października 2018 r. organ zawiadomił I. K. i U. K. o przeprowadzeniu w dniu [...] listopada 2018 r. o godz. 10.00 kontroli nieruchomości, pod kątem wykonania obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, t.j. przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W dniu [...] listopada 2018 r. została przeprowadzona rzeczona kontrola, w której uczestniczyła A. S. - koordynator Zespołu ds. ochrony środowiska i gospodarki odpadami Urzędu Miasta C., I. K., K. B. przedstawiciel M. K. i W. Sp. z o.o. w C. oraz Komendant Straży M. H. Z. . W trakcie przeprowadzenia kontroli stwierdzono, że: nieruchomość jest zabudowana; istnieje sieć kanalizacji sanitarnej w ul. [...]; istnieje techniczna możliwość przyłączenia nieruchomości do kanalizacji sanitarnej poprzez studzienkę, która znajduje się bezpośrednio przy granicy posesji Państwa K. , umożliwiającą podłączenie posesji w układzie grawitacyjnym; nieruchomość nie została przyłączona do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej, nieruchomość nie jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych oraz, że pomimo istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej nieczystości ciekłe gromadzone są w zbiorniku bezodpływowym. I. K. wniósł do protokołu sporządzonego podczas kontroli, że na dzień dzisiejszy nie ma funduszy, ma trudne warunki życiowe, żona choruje i potrzebuje pieniędzy na leczenie. Poinformował, że podłączy się w jakimś tam czasie, jak jego sytuacja się polepszy. Kolejno organ wywodził, że zgodnie z art. 61 § 1 i § 4 ustawy Kpa Burmistrz - pismem z dnia [...] listopada 2018 r. - poinformował I. K. i U. K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego o wydanie na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy decyzji nakazującej wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. W odpowiedzi na powyższe pismo I. K. - pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. – podniósł, że jest zmuszany, a nawet szykanowany przez władze miasta za pomocą Straży Miejskiej, służb kanalizacji i wodociągów, a aktualnie również przez Zespół ds. Ochrony Środowiska i Gospodarki Odpadami za to, że nie wyraża zgody na rzeczy, które nie mają żadnego aktualnego, jak również prawnego uzasadnienia. Wskazał również, że nieczystości ciekłe odprowadza do szamba, które jest wywożone przez M. Sp. z o.o. w C. ; posiada zgodę na pobudowanie przydomowej oczyszczalni i że zgodę tę w ramach szykan Burmistrz mu zabrał; ilość ścieków jest znikoma z uwagi na to, że mieszka tylko z żoną. Zdaniem Pana K. nieekonomiczne byłoby budować przyłącze o długości ok. [...] m po to żeby rocznie odprowadzić [...] m3 odpadów płynnych. I. K. potwierdził, że M. K. i W. Sp. z o.o. doprowadziły przyłącze, które znajduje się na granicy jego działki, na której znajduje się dom mieszkalny wraz z zagrodą i działki sąsiada. Pan [...] poinformował również organ, że zamierza z części swojej nieruchomości wydzielić działki budowlane i je sprzedać. W związku z wykonaniem przez organ obowiązków z art. 10 Kpa I. K. wniósł - w dniu [...] grudnia 2018 r. - pisemny wniosek o niewydawanie przez Burmistrza decyzji w przedmiotowej sprawie. Organ wskazał następnie, że w dniu [...] grudnia 2018 r. odbyło się spotkanie w przedmiotowej sprawie, w którym uczestniczyli: Burmistrz, A. S. - K. Zespołu ds. Ochrony środowiska i Gospodarki Odpadami Urzędu Miasta C., K. B. przedstawiciel M. K. i W. Sp. z o.o. w C. , A. K. - R. Radca prawny Urzędu Miasta C., I. K. oraz upoważniony przez I. K. do reprezentowania jego osoby P. S.. Przedstawiciel M. K. i W. Sp. z o.o. w C. poinformował Pana K. , że nie ma żadnych przeszkód technicznych do wykonania przedmiotowego przyłącza, a w uzasadnionych przypadkach zapłatę za wykonanie przyłączenia do kanalizacji Spółka może rozłożyć właścicielowi nieruchomości na raty. P. S. wniósł do protokołu ze spotkania, że podtrzymuje złożone uwagi, wyjaśnienia i zastrzeżenia zawarte w piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r., w związku z powyższym prosił o pozytywne rozpatrzenie uwag oraz stwierdził, że przedstawił argumenty na pobudowanie szamba ekologicznego, na które ma zgodę ze Starostwa. Kolejno organ argumentował, że Pan [...] od 2006 r. był wielokrotnie informowany przez pracowników Urzędu Miasta C., że na swojej nieruchomości nie może wybudować przydomowej oczyszczalni, ponieważ w ul. [...] istnieje sieć kanalizacji sanitarnej, do której ma obowiązek przyłączyć swoją nieruchomość. Wiedząc od lat o obowiązku przyłączenia swojej nieruchomości do kanalizacji sanitarnej I. K. wnioskiem z dnia [...] października 2016 r. wystąpił do M. K. i W. w C. o wydanie warunków technicznych przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej posesji na ul. [...] - dz. nr ewid. [...]. Pismem z dnia [...] października 2016r. MKiW Sp. z o.o. wydała I. K. warunki techniczne Nr [...] podłączenia do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej na ul. [...]. Pomimo to, I. K. złożył jedynie do Starosty [...] zgłoszenie zamiaru wybudowania przydomowej oczyszczalni. Organ wyjaśnił, że nie może przychylić się do prośby I. K. o niewydawanie decyzji w niniejszym postępowaniu. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 7 ustawy w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Wydanie decyzji nie jest zatem kwestią uznaniową, ale wynikającą bezpośrednio z przytoczonego powyżej przepisu prawa. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli I. i U. K. wskazując na agresywne działania organu, który przymusza ich do podłączenia się do kanalizacji sanitarnej. Wnosząc o uchylenie decyzji organu I instancji, względnie jej zawieszenie, kolejny raz podkreślili, iż ich zdaniem budowa instalacji kanalizacyjnej do budynku zlokalizowanego na ich działce jest ekonomicznie nieuzasadnione z racji małej ilości wytwarzanych ścieków. Powtórzyli, iż na działce zlokalizowany jest zbiornik bezodpływowy oraz, że w przyszłości mają zamiar podzielić swoją nieruchomość na kilka mniejszych działek, co uzasadni wówczas podłączenie ich do sieci kanalizacyjnej. Odwołujący się podkreślali trudna sytuację życiową, w szczególności chorobę Pani K. . Podkreślili, że są osobami starszymi bez następców prawnych. Czują się szykanowani i prześladowani. Jednocześnie akcentowali, że przestrzegają zasad czystości i korzystają z szamba bezodpływowego, które jest opróżniane na mocy wieloletniej umowy, zaś omówiono im budowy przydomowej oczyszczalni ścieków, pomimo że sąsiedzi takową posiadają. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na art. 5 ust. 1, 7 i 9 ustawy podkreślając, że w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku, zaś wykonywanie takiej decyzji podlega egzekucji w trybie przepisów ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kolejno organ wskazał, że z akt przeprowadzonego postępowania niezbicie wynika, iż nieruchomość I. i U. małżonków K. położona jest w sąsiedztwie przebiegu sieci kanalizacji sanitarnej biegnącej wzdłuż ul. [...] w C. . Nieruchomość ta posiada możliwości techniczne, by połączyć ją z siecią tej kanalizacji, co potwierdzone zostało przez M. K. i W. Sp z o.o. w C. w piśmie z dnia [...] października 2016 r. oraz ustaleniami faktycznymi przeprowadzonymi przez organ w dniu [...] listopada 2018 r. Przeprowadzona wówczas wizja lokalna na nieruchomości wykazała istnienie na działce nr [...] zbiornika bezodpływowego oraz brak przydomowej oczyszczalni ścieków. Organ I instancji , zdaniem SKO, rzetelnie ustalił okoliczności umożliwiające wydanie decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy i wyraźnie je udokumentował. Nie ma wątpliwości, iż małżonkowie [...], stosownie do postanowień ustawy, winni przedsięwziąć działania mające na celu zapewnienie utrzymania czystości i porządku na terenie swojej nieruchomości. Ważnym tego elementem jest właśnie przyłączenie jej do nowozbudowanej sieci kanalizacji sanitarnej. Jeżeli sieć taka istnieje - a to zostało wykazane - to posiadanie zbiornika bezodpływowego, nawet spełniającego wszelkie wymagania, nie zwalnia właściciela nieruchomości z obowiązku podłączenia tej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W ocenie organu z obowiązku tego zwalnia właściciela jedynie posiadanie przydomowej oczyszczalni ścieków, której w tym przypadku nie odnotowano. Wskazano w tym miejscu, że I. K. co prawda wystąpił do Starosty [...] ze zgłoszeniem robót budowlanych nie wymagających pozwolenia na budowę obejmującego budowę przydomowej oczyszczalni ścieków, ale inwestycji tej - z racji uchybień formalno - prawnych - dotąd nie zrealizował. Kolejno, odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wywodziło, że nie jest prawdą, że budowa sieci kanalizacyjnej po działce nr [...] jest ekonomicznie nieopłacalna. Po pierwsze, długość sieci, którą należałoby zbudować wynosiłaby w ocenie Starosty około [...] m, a nie [...] m, jak stwierdził I. K.. Wprawdzie koszt przeprowadzenia takiej inwestycji jest znaczny, ale dzięki uzbrojeniu działki wartość całej nieruchomości także wzrasta. W kontekście planowanego jej podziału na kilka mniejszych działek zamiar ten winien być wzięty pod uwagę. Zdaniem SKO również ilość odprowadzanych ścieków - ok. [...] m3 - także nie uzasadnia odstąpienia od przyłączenia posesji do istniejącej sieci. W ocenie Kolegium w sprawie tej należy wziąć pod uwagę aspekt ekonomiczny leżący po stronie gestora sieci kanalizacyjnej i samej Gminy oraz społeczny i kulturowy wymiar faktu skanalizowania osiedla czy miejscowości. Zdaniem Kolegium zarówno miejski zakład kanalizacyjny w C. oraz sama Gmina poniosły znaczne koszty budowy sieci kanalizacji sanitarnej w C. . Ewidentne jest, że wszystkie władze samorządowe dążą do poprawy komfortu życia swoich mieszkańców czego przejawem jest m.in. kanalizowanie poszczególnych części miast i gmin. Budowa takiej sieci, mimo że jest kosztowną inwestycją każdego jej właściciela, a to zazwyczaj wiąże się z długoletnim kredytowaniem takiego przedsięwzięcia i znacznym obciążeniem jego budżetu, to stanowi też wyraz prężności, nowoczesności i rozwoju społeczności lokalnej. Posiadanie kanalizacji podnosi wartość i atrakcyjność danej gminy i ma istotny wpływ na postrzeganie danej okolicy i mieszkających tam ludzi. Region skanalizowany to region bogaty, zadbany, czysty i perspektywiczny. Skanalizowanie zaś konkretnej nieruchomości oznacza świadome i ekologiczne podejście jej właściciela, gdyż zaprzestanie użytkowania szamba polepsza warunki funkcjonowania na takim terenie. W ocenie Kolegium, poniesienie przez małżonków K. kosztów podłączenia działki do sieci kanalizacyjnej będzie z jednej strony wypełnieniem bezwzględnie egzekwowanego, ustawowego obowiązku, a z drugiej - posłuży podniesieniu standardu ich życia. Skargę na powyższą decyzję wnieśli I. i U. K. domagając się jej uchylenia z uwagi na działanie organu sprzeczne ze słusznym interesem obywateli. Skarżący podkreślili, że zanim założono rury kanalizacyjne skarżący wystąpił o zgodę na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków, na co otrzymał zgodę Starosty. "Zarząd Miasta" wycofał się jednak z tej decyzji i zmusza skarżących do przyłączenia się do kanalizacji. Zdaniem skarżących pobudowanie przydomowej oczyszczalni nie wpłynie negatywnie na ekologię środowiska, a będzie znacznie mniej kosztowne niż budowa przyłącza kanalizacyjnego, na którą skarżących nie stać. Z uwagi na bardzo ciężki stan zdrowia U. K. I. K. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wskazał również, że w zakresie pobudowania przydomowej oczyszczalni ścieków I. K. pozostaje jedynie na deklaracjach. Budowie takiej sprzeciwiają się zresztą organy administracyjno-budowlane. W dniu [...] sierpnia 2019 r. Skarżąca U. K. zmarła, a Jej następcą prawnym jest I. K.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak nakreślonych ramach prowadzi do wniosku, że skarga nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1454 ze zm.) w brzmieniu z daty wydania decyzji właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Rację ma organ, że oznacza to obowiązek właściciela przedmiotowej nieruchomości przyłączenia swojej nieruchomości do tej sieci. Wynikający z powołanego przepisu obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej powstaje w sytuacji gdy faktycznie istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna i istnieje możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków. W sprawie przesłanki te zaistniały kumulatywnie, ich ustalenie nie budzi żadnych wątpliwości ani nie zostało skutecznie zakwestionowane przez skarżącego. Podnoszone przez niego argumenty nie odnoszą się do istnienia wymienionych przesłanek ustawowych nałożonego obowiązku, a jedynie zmierzają do uniknięcia związanych z podłączeniem do sieci kanalizacyjnej kosztów. W zaistniałej sytuacji rację mają organy obu instancji, że z mocy prawa należało nakazać przyłączenie nieruchomości przez właściciela do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Akt nakazujący przyłączenie do sieci ma charakter związany, co oznacza, że w przypadku spełnienia przesłanek wskazanych we właściwych przepisach (w tym przypadku art. 5 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy), organ ma obowiązek wydać decyzję o takiej treści. Konieczność jej wydania nie została pozostawiona ocenie organu i nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od takich okoliczności, jak sytuacja życiowa czy majątkowa osoby zobowiązanej. Obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny, a więc odnosi się do wszystkich nieruchomości położonych w zasięgu sieci kanalizacyjnej. Przesłankami, od których spełnienia ustawodawca uzależnił dopuszczalność i obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, są: istnienie takiej sieci, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz niezrealizowanie przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. W sytuacji występującej w sprawie organ zasadnie więc nałożył na skarżących obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, zgodnie z art. 5 ust. 7 powołanej ustawy. Wobec kategorycznego brzmienia powołanych przepisów organ, który stwierdził niewykonanie obowiązku wynikającego m.in. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, nie mógł odstąpić od wydania takiego nakazu. Burmistrz na podstawie art. 5 ust. 7 cytowanej ustawy słusznie zatem wydał decyzję nakazującą przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Kwestia odprowadzania nieczystości ciekłych może być bowiem w stanie faktycznym sprawy rozwiązana wyłącznie poprzez przyłączenie nieruchomości do ogólnodostępnej miejskiej kanalizacji ściekowej. Wobec tego zasadnie też SKO w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W przypadku, gdy istnieje sieć kanalizacyjna, zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych; wtedy jedynie przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe (zob. wyrok NSA z dnia [...] października 2017 r., II OSK [...], CBOSA). W przedstawionym stanie rzeczy skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151p.p.s.a.